Qaraqalpaqstan Respublikasi' Ministrler Ken'esi

Qaraqalpaqstan Respublikasi'ni'n' Ma'mleketlik hu'kimet portali'



Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w (113 Kb)    Versiyasi'    Betti doc ta'rizde ju'klep ali'w (113 KB)

«Puqaralardi’n’ wo’zin-wo’zi basqari’w uyi’mlari’ haqqi’nda» Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Ni’zami’ (jan’a redakciya)

1-statya. Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w tu’sinigi.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’wi’ – puqaralardi’n’ Wo’zbekstan Respublikasi’ ha’m Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Konstituciyalari’, ni’zamlari’ menen kepillenetug’i’n, wolardi’n’ wo’z ma’plerinen, rawajlani’wdi’n’ tariyxi’y wo’zgesheliklerinen, sonday-aq milliy ha’m ruwxi’y qa’diriyatlardan, jergilikli u’rp-a’detlerden ha’m da’stu’rlerden kelip shi’qqan ra’wishte jergilikli a’hmiyetke iye ma’selelerdi sheshiw boyi’nsha biyg’a’rez jumi’si’ boli’p tabi’ladi’.

2-statya. Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ haqqi’nda ni’zam hu’jjetleri.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ haqqi’ndag’i’ ni’zam hu’jjetleri usi’ Ni’zam ha’m basqa da ni’zam hu’jjetlerinen ibarat.

3-statya. Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w huqi’qi’.
Puqaralar poselkalarda, awi’llarda ha’m ma’kan-ken’eslerde wo’zin-o’zi basqari’w menen baylani’sli’ wo’z konstituciyali’q huqi’qi’n puqaralardi’n’ saylaw huqi’qlari’ kepilliklerine muwapi’q puqaralar ji’yi’nlari’ (wa’killer ji’ynali’si’) arqali’ a’melge asi’radi’.
Puqaralar ji’ni’si’, rasasi’, milleti, tili, dini, socialli’q kelip shi’g’i’wi’, ko’z-qarasi’, jeke ha’m ja’miyetlik jag’dayi’na qaramastan tikkeley ha’m wo’zlerinin’ saylap qoyi’latug’i’n wa’killeri arqali’ wo’zin-o’zi basqari’wdi’ a’melge asi’ri’wda ten’ huqi’qlarg’a iye.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’wg’a tiyisli huqi’qlari’n sheklew qadag’an yetiledi.

4-statya. Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ jumi’si’ni’n’ tiykarg’i’ principleri.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ jumi’si’ni’n’ tiykarg’i’ principleri to’mendegilerden ibarat:
demokratizim;
ja’riyali’li’q;
socialli’q a’dillik;
adamgershilik;
jergilikli a’hmiyettegi ma’selelerdi sheshiwde g’a’rezsizlik;
ja’miyetlik tiykarda wo’z-ara ja’rdem.

5-statya. Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w aymaqlari’.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’wi’ Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ pu’tkil aymag’i’nda a’melge asi’ri’ladi’. Poselkalar, awi’llar ha’m ma’kan-ken’esler puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’wi’ni’n’ aymaqli’q birlikleri boli’p yesaplanadi’.
Poselkalardi’ ha’m awi’llardi’ du’ziw, saplasti’ri’w, sonday-aq wolardi’n’ shegaralari’n wo’zgertiw, wolarg’a atama beriw ha’m atamalari’n wo’zgertiw puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’wi’ni’n’ tiyisli uyi’mlari’ni’n’ pikirin yesapqa alg’an ra’wishte ni’zam hu’jjetlerinde na’zerde tuti’lg’an ta’rtipte a’melge asi’ri’ladi’.
Ma’kan-ken’eslerdi du’ziw, qosi’p jiberiw, bo’liw ha’m saplasti’ri’w, sonday-aq woni’n’ shegaralari’n belgilew ha’m wo’zgertiw puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ baslamasi’ menen jergilikli ma’mleketlik ha’kimiyat uyi’mlari’ ta’repinen a’melge asi’ri’ladi’.

6-statya. Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ jumi’si’n ma’mleket ta’repinen qollap-quwatlaw.
Ma’mleketlik ha’kimiyat ha’m basqari’w uyi’mlari’ puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ du’ziliwi ha’m rawajlani’wi’ ushi’n za’ru’r mu’mkinshilikler jaratadi’, wolardi’n’ jumi’slari’na aralasi’wg’a jol qoymaydi’, puqaralarg’a wo’zin-o’zi basqari’w menen baylani’sli’ huqi’qlari’n a’melge asi’ri’wdi’ ko’meklesedi.

7-statya. Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’.
Posyolkalar, awi’llar, sonday-aq qalalar, posyolkalar ha’m awi’llardag’i’ ma’kan-ken’es puqaralari’ni’n’ ji’yi’nlari’ (bunnan bi’lay puqaralar ji’yi’ni’ dep ataladi’) puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ boli’p yesaplanadi’.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ ma’mleketlik ha’kimiyat uyi’mlari’ qurami’na kirmeydi ha’m wo’zlerine ni’zam ta’repinen berilgen wa’killiklerin tiyisli aymaqta a’melge asi’radi’.
Puqaralari’dn’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ yuridikali’q ta’rep huqi’qlari’nan paydalanadi’, belgilengen u’lgidegi mo’rge iye boladi’ ha’m jergilikli ma’mleketlik ha’kimiyat uyi’mlari’nda dizimge ali’ni’wi’ kerek.

8-statya. Puqaralar ji’yi’ni’.
Puqaralar ji’yi’ni’ xali’qti’n’ ma’plerin bildiriw ha’m woni’n’ ati’nan tiyisli aymaqta ha’reket yetiwshi qararlardi’ qabi’l yetiw huqi’qi’na iye.
Puqaralar ji’yi’ni’na posyolka, awi’l, sonday-aq qala, posyolka ha’m awi’ldag’i’ ma’kan ken’esler aymag’i’nda turaqli’ jasaytug’i’n, yerjetken shaxslar qatnasadi’.
Puqaralar ji’yi’ni’ uyi’mlari’ boli’p to’mendegiler yesaplanadi’U’
- puqaralar ji’yi’ni’ ken’esiN’
- puqaralar ji’yi’ni’ jumi’si’ni’n’ tiykarg’i’ bag’darlari’ boyi’nsha komissiyalarN’
- puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ tekseriw komissiyasi’N’
- rayon worayi’nan ali’sta jaylasqan ha’m bari’w qi’yi’n bolg’an posyolkalar ha’m awi’llarda ni’zam hu’jjetlerinde na’zerde tuti’lg’an jag’daylarda du’ziletug’i’n ha’kimshilik komissiya (bunnan bi’lay ha’kimshilik komissiyasi’ dep ataladi’).
Puqaralar ji’yi’ni’ jumi’si’ni’n’ tiykarg’i’ bag’darlari’ boyi’nsha komissiyalardi’, puqaralar ji’yi’ni’ tekseriw komissiyasi’n ha’m ha’kimshilik komissiyasi’n saylaw jasi’ri’n yamasa ashi’q dawi’s beriw joli’ menen, ni’zam ta’repinen belgilengen puqaralardi’n’ saylaw huqi’qlari’ kepillikleri ta’miyinlengen halda a’melge asi’ri’ladi’.
Komissiya qurami’na usi’ni’lg’an shaxsti’ jaqlap puqaralar ji’yi’ni’nda (wa’killer ji’ynali’si’nda) qatnasi’wshi’lardi’n’ yari’mi’nan ko’bi dawi’s berse, wol shaxs saylang’an boli’p yesaplanadi’.

9-statya. Puqaralar ji’yi’ni’ haqqi’nda reje.
Puqaralar ji’yi’ni’ wo’zi tasti’yi’qlag’an reje tiykari’nda ha’reket yetedi. Puqaralar ji’yi’ni’ haqqi’nda rejede to’mendegi mag’li’wmatlar boli’wi’ sha’rtU’
- puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ atamasi’N’
- puqaralar ji’yi’ni’ aymag’i’N’
- puqaralar ji’yi’ni’ ha’m woni’n’ uyi’mlari’ni’n’ wa’killikleriN’
- puqaralar ji’yi’ni’n shaqi’ri’w ta’rtibiN’
- puqaralar ji’yi’ni’ basli’g’i’n (aqsaqali’n) ha’m woni’n’ ken’esgo’ylerin, sonday-aq puqaralar ji’yi’ni’ uyi’mlari’ni’n’ basqa da lawazi’mli’ shaxslari’n saylaw ta’rtibiN’
- puqaralar ji’yi’ni’ komissiyalari’n du’ziw ta’rtibiN’
- puqaralar ji’yi’n basli’g’i’ (aqsaqali’) ha’m woni’n’ ken’esgo’ylerinin’ wa’killikleriN’
- puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mi’ jumi’si’ni’n’ qarji’ tiykarlari’N’
- puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mi’ni’n’ jumi’si’n qayta sho’lkemlestiriw ha’m toqtati’w ta’rtibiN’
Puqalara ji’yi’ni’ haqqi’nda rejede ni’zamg’a qarsi’ kelmeytug’i’n basqa da mag’li’wmatlar boli’wi’ mu’mkin.
Puqaralar ji’yi’ni’ haqqi’nda u’lgi rejesi Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Joqarg’i’ Ken’esi Prezidiumi’ ta’repinen tasti’yi’qlanadi’.

10-statya. Poselka, awi’l puqaralar ji’yi’ni’ ha’m qaladag’i’ ma’kan puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ wa’killikleri.
Poselka, awi’l puqaralar ji’yi’ni’ ha’m qaladag’i’ ma’kan puqaralar ji’yi’ni’ tiyisli tu’rde poselka, awi’l puqaralari’ni’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ ha’m qaladag’i’ ma’kan puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ wa’killiklerine ni’zam hu’jjetleri menen berilgen qa’legen ma’seleni wo’zi ko’rip shi’g’i’w ushi’n ali’w ha’m sheshiw huqi’qi’na iye.
Poselka, awi’l puqaralar ji’yi’ni’ ha’m qaladag’i’ ma’kan-ken’es puqaralar ji’yi’ni’:
puqaralar ji’yi’ni’ basli’g’i’n (aqsaqali’n) ha’m woni’n’ ken’esgo’ylerin, puqaralar ji’yi’ni’ jumi’si’ni’n’ basli’g’i’ bag’darlari’ boyi’nsha komissiyalari’ni’n’ basli’qlari’n ha’m ag’zalari’n saylaydi’, ji’ldi’n’ ha’r toqsani’nda wolardi’n’ yesaplari’n ti’n’laydi’;
puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ tekseriw komissiyasi’n ha’m ni’zam hu’jjetlerinde na’zerde tuti’lg’an jag’daylarda ha’kimshilik komissiyasi’n saylaydi’, wolar haqqi’ndag’i’ rejelerdi tasti’yi’qlaydi’;
belgilengen ta’rtipte basli’qlardi’n’ (aqsaqaldi’n’) ken’esgo’yleri ha’m puqaralar ji’yi’ni’ ken’esi apparati’ni’n’ sanli’ qurami’n belgileydi, basli’qti’n (aqsaqaldi’n’) usi’ni’si’ menen puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ juwapli’ xatkerin tayi’nlaydi’;
ken’es, tekseriw komissiyasi’ ha’m ha’kimshilik komissiyasi’ jumi’si’ni’n’ basli’ bag’darlari’n belgileydi, ji’ldi’n’ ha’r toqsani’nda wolardi’n’ yesaplari’n ti’n’laydi’;
puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mi’ni’n’ jumi’s ali’p bari’w da’stu’ri ha’m shi’g’i’nlar smetasi’n, aymaqtag’i’ kompleksli rawajlani’wdi’ ta’miyinlew, yelatli’ punktlerdi abadanlasti’ri’w ha’m wolardi’n’ sanitariyali’q awhali’n jaqsi’lawg’a qarati’lg’an ila’jlar jobalari’n tasti’yi’qlaydi’;
ni’zamlar ha’m basqa da ni’zam hu’jjetlerinin’, sonday-aq wo’z qararlari’ni’n’ wori’nlani’wi’ u’stinen ja’miyetlik qadag’alawdi’ a’melge asi’radi’;
Wo’zbekstan Respublikasi’ Prezidenti saylawi’n wo’tkeriwshi, sonday-aq Wo’zbekstan Respublikasi’ Woliy Majlisine, Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Joqarg’i’ Ken’esine saylaw wo’tkeriwshi uchastkali’q saylaw komissiyalari’ni’n’ ag’zali’g’i’na kandidaturalardi’ tiyisli wokruglik saylaw komissiyalari’na usi’nadi’;
xali’q deputatlari’ rayonli’q, qalali’q Ken’esi deputatli’g’i’na talaban usi’ni’w haqqi’nda qarar qabi’l yetedi;
Wo’zbekstan Respublikasi’ Woliy Majlisi deputatli’g’i’na, Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Joqarg’i’ Ken’esi deputatli’g’i’na talabanlar ko’rsetiw ushi’n puqaralardi’n’ kandidaturalari’ boyi’nsha ha’kimiyatti’n’ tiyisli wa’killikli uyi’mlari’na usi’ni’slar kirgizedi;
ji’ldi’n’ ha’r toqsani’nda rayonlar, qalalar ha’kimlikleri ha’m Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Ministrler Ken’esi basshi’lari’ni’n’ puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ jumi’si’na tiyisli ma’seleler boyi’nsha yesaplari’n ti’n’laydi’. Puqaralar ji’yi’nlari’ni’n’ yesaplar haqqi’ndag’i’ protokollari’ Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Ministrler Ken’esine jiberiledi, wolar bul protokollardi’n’ yesabi’n ju’rgizedi, puqaralardi’n’ mu’ra’jatlari’ni’n’ wori’nlani’wi’n qadag’alap baradi’;
qorshap turg’an wortali’qti’ qorg’aw ha’m abadanlasti’ri’w ma’seleleri boyi’nsha wo’z wa’killigi sheklerinde tiyisli aymaqta jaylasqan ka’rxanalar, mekemeler, sho’lkemler basshi’lari’ni’n’ yesabi’n ti’n’laydi’;
puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ wo’z qarji’lari’n qa’liplestiredi, puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ mu’lkine iyelik yetedi, wonnan paydalanadi’ ha’m biylik yetedi;
abadanlasti’ri’w jumi’slari’n wo’tkeriw uli’wma paydalani’wdag’i’ wori’nlardi’ won’law, sonday-aq kem ta’miyinlengen shan’araqlardi’n’ jaylari’n ha’m kvartiralari’n won’lawda ja’rdem ko’rsetiw ushi’n xali’qtan i’qti’yarli’ tiykarda qarji’ ji’ynaw haqqi’nda qarar qabi’l yetedi;
abadanlasti’ri’w, ko’gallandi’ri’w ha’m sanitariyali’q-tazali’q jumi’slari’n wo’tkeriw ushi’n tiyisli aymaqta jaylasqan ka’rxanalar ha’m sho’lkemlerdin’ qarji’lari’nan sha’rtnama tiykari’nda paydalani’w haqqi’nda qarar qabi’l yetedi;
o’z aymag’i’ndag’i’ socialli’q infrastrukturani’ rawajlandi’ri’w ushi’n yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerdin’ qarji’lari’n i’qti’yarli’ tiykarda birlestiriw ma’seleleri boyi’nsha qarar qabi’l yetedi;
aqsha qarji’lari’ni’n’ sari’plani’wi’n qadag’alawdi’ sho’lkemlestiredi;
qorshap turg’an wortali’qti’ qorg’awg’a ko’meklesedi;
guzarlar du’ziw boyi’nsha ma’selelerdi ko’rip shi’g’adi’;
ha’kimshilik-aymaqli’q birlikler ha’m ma’kan ken’eslerdin’ shegaralari’n wo’zgertiw, ma’kan ken’esler, ko’sheler, maydanlar ha’m basqada wobektlerdin’ atamalari’n wo’zgertiw haqqi’nda tiyisli ma’mleketlik uyi’mlarg’a usi’ni’slar kirgizedi;
jer qi’ytaqlari’n beriw (realizaciya yetiw) ma’selelerin qarap shi’g’i’wshi’ rayon komissiyasi’na wo’z wa’kilin jiberedi;
jeke turaq jay iyelerinin’ shirketlerine ma’jbu’riy to’lemlerdi wo’ndirip ali’wdi’ ta’miyinlew, i’ssi’li’q ha’m elektr energiyasi’n, i’ssi’ ha’m suwi’q suwdi’ u’nemli paydalani’w boyi’nsha ilajlar wo’tkeriwde, tiyisli aymaqta abadanlasti’ri’w ha’m ko’gallandi’ri’w, turaq jay ha’m sharbaqlardi’ u’lgili saqlaw boyi’nsha i’qti’yarli’ ra’wishte jumi’slardi’ sho’lkemlestiriwde ja’rdem ko’rsetediN’
ni’zam hu’jjetlerine muwapi’q basqada wa’killiklerdi a’melge asi’radi’.
Qaladag’i’ ma’kan-ken’es puqaralari’ ji’yi’ni’ usi’ statyada na’zerde tuti’lg’an wa’killiklerden ti’sqari’, kem ta’miyinlengen shan’araqlarg’a materialli’q ja’rdem ko’rsetiw ha’m balali’ mu’ta’j shan’araqlarg’a napaqalar tayi’nlaw ma’selelerin sheshedi, shan’araqlardi’ ma’mleket ta’repinen socialli’q qollap-quwatlaw maqsetleri ushi’n ni’zam hu’jjetlerinde belgilengen ta’rtipte ajrati’latug’i’n qarji’lardan wori’nli’ ha’m na’tiyjeli paydalani’wi’n ta’miyinleydi.
Poselka, awi’l puqaralar ji’yi’ni’ poselka, awi’ldag’i’ ma’kan -ken’es puqaralar ji’yi’nlari’na ko’meklesedi, woraylasti’ri’lg’an tu’rde ajrati’lg’an qarji’lardan qalay paydalani’p ati’rg’anli’g’i’ haqqi’ndag’i’ yesaplari’n ti’n’laydi’.

11-statya. Poselka, awi’ldag’i’ ma’kan-ken’es puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ wa’killikleri.
Poselka, awi’ldag’i’ ma’kan-ken’es puqaralar ji’yi’ni’ tiyisli tu’rde poselka, awi’ldag’i’ ma’kan-ken’es puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ wa’killiklerine ni’zam hu’jjetleri menen berilgen qa’legen ma’seleni wo’zi ko’rip shi’g’i’w ushi’n ali’w ha’m sheshiw huqi’qi’na iye.
Poselka, awi’ldag’i’ ma’kan-ken’es puqaralar ji’yi’ni’:
puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ basli’g’i’n (aqsaqali’n) ha’m woni’n’ ken’esgo’ylerin, puqaralar ji’yi’ni’ jumi’si’ni’n’ basli’ bag’darlari’ boyi’nsha komissiyalari’ni’n’ basli’qlari’n ha’m ag’zalari’n saylaydi’, ji’ldi’n’ ha’r toqsani’nda wolardi’n’ yesaplari’n ti’n’laydi’;
basli’qti’n’ (aqsaqaldi’n’) ken’esgo’yleri ha’m puqaralar ji’yi’ni’ ken’esi apparati’ni’n’ sanli’ qurami’n belgileydi, basli’qti’n’ (aqsaqaldi’n’) usi’ni’si’ menen puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ juwapli’ xatkerin tayi’nlaydi’;
ni’zam talaplari’ni’n’ saqlani’wi’ ha’m basqa da ni’zam hu’jjetleri ha’m wo’z qararlari’, sonday-aq poselka, awi’l puqaralar ji’yi’ni’ qararlari’ni’n’ wori’nlani’wi’ u’stinen ja’miyetlik qadag’alawdi’ a’melge asi’radi’;
aqsha qarji’lari’ni’n’ sari’plani’wi’ u’stinen qadag’alawdi’ sho’lkemlestiredi, puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ tekseriw komissiyasi’n saylandi’, komissiya haqqi’ndag’i’ rejeni tasti’yi’qlaydi’, ji’ldi’n’ ha’r toqsani’nda woni’n’ yesabi’n ti’n’laydi’;
aymaqlardi’ abadanlasti’ri’w ha’m ko’gallandi’ri’w boyi’nsha ilajlar jobasi’n belgilengen ta’rtipte tasti’yi’qlaydi’;
kem ta’miyinlengen shan’araqlarg’a materialli’q ja’rdem ko’rsetiw ha’m balali’ mu’ta’j shan’araqlarg’a napaqalar tayi’nlaw ma’selelerin sheshedi;
shan’araqlardi’ ma’mleket ta’repinen socialli’q qollap-quwatlaw maqsetleri ushi’n ni’zam hu’jjetlerinde belgilengen ta’rtipte aji’rati’latug’i’n qarji’lardan wori’nli’ ha’m na’tiyjeli paydalani’wi’n ta’miyinleydi;
ni’zam hu’jjetlerine muwapi’q basqada wa’killiklerdi a’melge asi’radi’.

12-statya. Puqaralar ji’yi’ni’ ken’esinin’ wa’killikleri.
Puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ qararlari’n wori’nlaw ha’m puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ puqaralar ji’yi’nlari’ arali’q da’wirindegi ku’ndelikli jumi’slari’n a’melge asi’ri’w ushi’n puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ basli’g’i’ (aqsaqali’), woni’n’ ken’esgo’yleri, puqaralar ji’yi’ni’ jumi’si’ni’n’ tiykarg’i’ bag’darlari’ boyi’nsha komissiyalari’ni’n’ basli’qlari’ ha’m ji’yi’nni’n’ juwapli’ xatkeri qurami’nda puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ ken’esi du’zeledi.
puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ ken’esi:
puqaralar ji’yi’ni’n shaqi’radi’;
puqaralar ji’yi’ni’ jumi’si’ni’n’ tiykarg’i’ bag’darlari’ boyi’nsha komissiyalar jumi’si’n muwapi’qlasti’radi’, qayi’rqomli’q sho’lkemler ha’m basqada sho’lkemler menen birgeliktegi ila’jlardi’ wo’tkeredi;
puqaralar ji’yi’ni’ basli’g’i’ni’n’ (aqsaqali’ni’n’) usi’ni’si’ menen puqaralar ji’yi’ni’ ken’esinin’ apparati’n du’zedi;
Wo’zbekstan Respublikasi’ Woliy Majlisinin’ Ni’zamshi’li’q palatasi’, Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Joqarg’i’ Ken’esi, xali’q deputatlari’ rayonli’q ha’m qalali’q Ken’esleri deputatlari’na wolardi’n’ saylawshi’lar menen ushi’rasi’wlari’n sho’lkemlestiriwde, puqaralardi’ qabi’llawda, wolardi’n’ wo’z saylaw uchastkalari’nda basqada wa’killiklerin a’melge asi’ri’wi’nda ko’meklesedi;
g’alaba-siyasiy, ruwxi’y ag’arti’wshi’li’q, ma’deniy, sport ila’jlari’n ha’m basqa da ila’jlardi’ wo’tkeriwde jergilikli ma’mleketlik ha’kimiyat uyi’mlari’na ko’meklesedi;
hayal-qi’zlardi’n’ ma’plerin qorg’aw, wolardi’n’ ja’miyetlik turmi’stag’i’, shan’araqta ruwxi’y a’dep-ikramli’li’q payda yetiwdegi, jas a’wladti’ ta’rbiyalaw jumi’si’ndag’i’ rolin ko’teriwge qarati’lg’an ila’jlardi’ ko’redi;
dizimnen wo’tpegen diniy sho’lkemler ha’reket yetiwinin’ aldi’n ali’w, puqaralardi’n’ diniy ko’z-qarasi’ yerkinligi huqi’qlari’ni’n’ saqlani’wi’n ta’miyinlew, diniy ko’z-qarasti’ ma’jbu’rlep sin’diriwge jol qoymaw ila’jlari’n ko’redi, xu’jdan yerkinligi ha’m diniy sho’lkemler haqqi’ndag’i’ ni’zam xu’jjetleri talaplari’ni’n’ wori’nlani’wi’na baylani’sli’ bolg’an basqada ma’selelerdi qarap shi’g’adi’;
ta’rbiya ma’seleleri boyi’nsha bilimlendiriw ma’kemeleri menen birgelikte islesedi;
eki jasqa tolmag’an balalari’ bar islemeytug’i’n analarg’a napaqalardi’ sol maqsette ajrati’lg’an ma’mleketlik byudjet qarji’lari’nan belgilengen ta’rtipte tayi’nlaydi’ ha’m to’leydi;
o’zgelerdin’ ku’timine ha’m ja’rdemine mu’ta’j kekse puqaralarg’a patronajli’q ja’rdemnin’ usi’ maqsette aji’rati’lg’an ma’mleketlik byudjet qarji’lari’ni’n’ yesabi’nan ko’rsetiliwine ko’meklesedi;
sol aymaqta jasawshi’ puqaralardi’ jumi’s penen ta’miyinlewge, soni’n’ menen birge u’yinde jumi’s islewin sho’lkemlestiriwge ko’meklesedi;
ni’zam xu’jjetlerinde belgilengen ta’rtipte kishi ka’rxanalar, shashta’rezxanalar, ayaq kiyim won’law ha’m tigiw ustaxanalari’n, xali’q wo’nermentshiligi cexlari’n ha’m xali’qqa turmi’s xi’zmetin ko’rsetiwshi basqada ka’rxanalardi’ du’ziw, qayta du’ziw ha’m toqtati’w haqqi’ndag’i’ qarar qabi’l yetedi, bul qarar keyin ala puqaralar ji’yi’ni’nda tasti’yi’qlanadi’;
xali’qti’n’ turaq jaylardi’, sharbaqlardag’i’ jaylardi’, sharbaqlar ha’m u’ylerdin’ a’trapi’n abadanlasti’ri’w, ko’gallandi’ri’w ha’m taza tuti’w, balalar ha’m sport maydanshalari’n u’skenelew, jollar, ko’pirler,ko’sheler, trotuarlar, kommunal tarmaqlari’n quri’w, qayta quri’w, won’law ha’m jaramli’ tu’rde saqlaw, tariyxi’y ha’m ma’deniyat yesteliklerin, qa’biristanlardi’ won’law jumi’slari’nda i’qti’yarli’ tiykarda qatnasi’wi’n sho’lkemlestiredi, rayon, qala ha’kimligi ajratatug’i’n materialli’q ha’m basqa da qarji’lardi’, wo’zinin’ qarji’lari’n usi’ maqsetlerde paydalanadi’, ja’miyetlik ja’rdemdi (xasharlardi’) sho’lkemlestiredi, ko’rikler ha’m tan’lawlar wo’tkeredi;
janar may, elektr ha’m i’ssi’li’q energiyasi’, suwdan u’nemli paydalani’w ha’m wolardi’n’ tiykarsi’z sarplani’wi’n kemeytiwge qarati’lg’an ila’jlar wo’tkeredi;
diyxan ha’m fermer xojali’qlari’n rawajlandi’ri’wg’a ko’meklesedi;
tiyisli aymaqtag’i’ jerlerdin’ paydalani’li’wi’ ha’m qorg’ali’wi’ boyi’nsha ja’miyetlik qadag’alawdi’ a’melge asi’radi’;
sawda ha’m turmi’s xi’zmetin ko’rsetiwshi ka’rxanalardi’n’ jumi’si’, sawda ha’m puqaralarg’a xi’zmet ko’rsetiw ma’deniyati’ qa’delerinin’ wori’nlani’wi’ u’stinen qadag’alawdi’ a’melge asi’ri’wg’a ko’meklesedi;
tiyisli aymaqta ja’miyetlik ta’rtipti ta’miyinlewde, soni’n’ menen birge puqaralardi’n’ keliwi ha’m ketiwin yesapqa ali’wdi’ sho’lkemlestiriwde, wo’spirimler ha’m jaslar arasi’nda huqi’q buzi’wshi’li’qti’n’ aldi’n ali’w jumi’si’nda, jasi’ tolmag’anlardi’n’ huqi’qlari’n qorg’awda huqi’q qorg’aw uyi’mlari’na ko’meklesedi;
elatli’ punktler, suw menen ta’miyinlew derekleri, turaq jaylar, mektepler ha’m basqa bilimlendiriw uyi’mlari’ni’n’ sanitariyali’q ha’m ekologiyali’q jag’dayi’n qadag’alawdi’ a’melge asi’ri’wg’a ko’meklesedi;
o’rt qa’wipsizligi talaplari’na, haywanatlardi’ saqlawg’a tiyisli veterinariya qa’delerinin’ saqlani’wi’n qadag’alawdi’ a’melge asi’ri’wg’a ko’meklesedi;
imaratlar quri’w, sharbaqlar ha’m turaq jaylar a’traplari’ndag’i’ aymaqlardi’ azada saqlaw qa’delerinin’ saqlani’wi’ boyi’nsha ja’miyetlik qadag’alawdi’ a’melge asi’radi’;
turaq jay qori’nan paydalani’w ha’m woni’n’ saqlani’wi’n ta’miyinlewde puqaralarg’a ko’meklesedi;
xali’qtan sali’qlar ha’m basqa da ma’jbu’riy to’lemler wo’z waqti’nda tu’siwine ko’meklesedi;
puqaralar kommunalli’q xi’zmetler haqi’si’n ha’m ma’jbu’riy to’lemlerdi bank ma’kemesi arqali’ yesaplasi’p, toli’q ha’m wo’z waqti’nda to’lewin kommunalli’q xi’zmet ko’rsetiw ka’rxanalari’, jeke turaq jay iyelerinin’ shirketleri menen birgelikte sho’lkemlestiredi ha’m qadag’alaydi’. Xali’qti’n’ turaq jay-kommunal xi’zmetleri haqi’si’n toli’q to’lewin ta’miyinlegeni ushi’n puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mi’na wo’tkeriletug’i’n qarji’lardi’ belgilengen ta’rtipte ha’m ta’miyinlengen shan’araqlarg’a turaq jay-kommunal xi’zmetler haqi’si’n to’lewde ja’rdem beriwge, puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ xi’zmetkerlerin xoshametlewge, sonday-aq abadanlasti’ri’w jumi’slari’n wo’tkeriwge paydalanadi’;
puqaralardi’ ta’biyiy apatshi’li’qlarg’a qarsi’ gu’reske ha’m wolardi’n’ aqi’betlerin saplasti’ri’wg’a taratadi’;
xali’qti’ puqarali’q qorg’ani’w boyi’nsha ila’jlardi’ wo’tkeriwge tartadi’, a’skeriy xi’zmetke minnetliler ha’m shaqi’ri’wshi’lardi’ qorg’ani’w isleri bo’limlerine shaqi’ri’li’p ati’rg’anli’g’i’n xabardar yetiwdi ha’m shaqi’ri’wdi’ sho’lkemlestiriwge ko’meklesedi, sonday-aq poselkalar, awi’llarda wolardi’n’ jeke-baslang’i’sh yesabi’n ju’rgizedi;
puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ jani’nda jarasti’ri’w komissiyasi’n du’zediN’
«Ma’kan saqshi’si’» ja’miyetlik du’zilmesi basshi’si’n tayi’nlaydi’ ha’m ag’zali’g’i’na qabi’l yetediN’
Puqaralar ji’yi’ni’ diniy ag’arti’wshi’lq ha’m ruwxi’y a’deplilik ta’rbiya ma’seleleri boyi’nsha ma’sla’ha’tshisin tayi’nlaydi’N’
jazani’ wo’tew ma’kemelerinen azat yetilgen adamlardi’ socialli’q miynetke tiklew ha’m ji’nayatshi’li’qti’n’ aldi’n ali’wg’a tiyisli ila’jlardi’ socialli’q beyimlestiriw woraylari’ menen birgelikte a’melge asi’radi’;
buri’n sudlang’an ha’m huqi’qbuzarli’q islewge beyim basqa da adamlarg’a ta’rbiyali’q ta’sir yetiw ushi’n veteranlardan, hayal-qi’zlar ha’m jaslar, ma’deniyat ha’m din wa’killeri qurami’nda komissiyalar du’zedi.
Puqaralr ji’yi’ni’ni’n’ ken’esi ni’zam hu’jjetlerine muwapi’q basqada wa’killiklerdi a’melge asi’ri’wi’ mu’mkin.

13-statya. Puqaralar ji’yi’ni’ basli’g’i’ni’n’ (aqsaqali’ni’n’) wa’killikleri.
Puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ basli’g’i’ (aqsaqali’):
puqaralar ji’yi’ni’n shaqi’radi’;
basli’q ken’esgo’ylerinin’, juwapli’ xatkerdin’, puqaralar ji’yi’ni’ jumi’si’ni’n’ basli’ bag’darlari’ boyi’nsha komissiyalari’ ha’m ha’kimshilik komissiyasi’ basli’qlari’ ha’m ag’zalari’ni’n’ kandidaturalari’n saylaw ushi’n puqaralar ji’yi’ni’na usi’nadi’;
ni’zamlar ha’m basqa da ni’zam hu’jjetlerinin’, puqaralar ji’yi’ni’ ha’m woni’n’ ken’esi qararlari’ni’n’ wori’nlani’wi’ u’stinen ja’miyetlik qadag’alawdi’ a’melge asi’ri’w boyi’nsha jumi’slardi’ sho’lkemlestiredi;
ma’mleketlik ha’kimiyat ha’m basqari’w uyi’mlari’nda, sudta, yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’repler menen qatnasi’qlari’nda puqaralardi’n’ ma’plerin jaqlaydi’;
puqaralar ji’yi’ni’ qarji’lari’na ni’zam hu’jjetlerine muwapi’q biylik yetedi;
iyesiz mu’lktin’, sonday-aq miyras retinde puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’na wo’tken mu’lktin’ saqlani’wi’ boyi’nsha ila’jlar ko’redi;
puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mi’ ati’nan sha’rtnamalar, soni’n’ ishinde miynet sha’rtnamalari’n du’zedi;
kem ta’miyinlengen shan’araqlardi’n’, sonday-aq ta’biyiy apatshi’li’qtan ja’bir ko’rgen puqaralardi’n’ materialli’q ha’m turaq jay-turmi’s jag’daylari’n jaqsi’law haqqi’nda tiyisli uyi’mlarg’a usi’ni’slar kirgizedi;
o’z aymag’i’nda jasawshi’lardi’n’ yesabi’n ali’p bari’wdi’, sonday-aq tiyisli aymaqta ja’miyetlik ta’rtipti ta’miynlewde, soni’n’ ishinde puqaralardi’n’ keliwi ha’m ketiwi yesapqa ali’wdi’ sho’lkemlestiriwde, wo’spirimler ha’m jaslar arasi’nda huqi’qbuzarli’qlardi’n’ aldi’n ali’wda huqi’q qorg’aw uyi’mlari’na ko’meklesiw jumi’slari’n sho’lkemlestiredi;
erjetpegenlerdin’ huqi’qlari’n qorg’aw boyi’nsha ja’miyetlik jumi’slardi’ sho’lkemlestiredi, ata-ana qaramag’i’nan ayri’lg’an balalar haqqi’ndag’i’ mag’li’wmatlardi’ qa’wenderlik ha’m qayi’rqomli’q uyi’mlari’na usi’nadi’, sonday-aq bunday balalardi’ tiyisli ma’mleketlik ma’kemelerge jaylasti’ri’wg’a ko’meklesedi;
ishki isler uyi’mlari’ni’n’ tiyisli profilaktika inspektori’ menen birgelikte «Ma’kan saqshi’si’» ja’miyetlik du’zilmesinin’ jumi’si’n qadag’alawdi’ a’melge asi’radi’N’
jarasti’ri’w komissiyasi’na basshi’li’q yetediN’
tiyisli aymaqta bayram ku’nleri ha’m belgili sa’nelerge baylani’sli’ g’alaba ila’jlardi’n’ wo’tkeriliwin sho’lkemlestiredi;
dizimnen wo’tpegen diniy sho’lkemler ha’reket yetiwinin’, diniy ko’zqarasti’ ma’jbu’rlep yengiziw jag’daylari’ni’n’ aldi’n ali’wdi’ sho’lkemlestiredi, hu’jdan yerkinligi ha’m diniy sho’lkemler haqqi’ndag’i’ ni’zam hu’jjetlerine muwapi’qlasti’ri’w menen baylani’sli’ basqada ma’selelerdi sheshedi;
puqaralardi’ qabi’llaydi’, wolardi’n’ shag’i’mlari’n, arzalari’n ha’m usi’ni’slari’n qarap shi’g’adi’;
puqaralarg’a wolardi’n’ semyali’q ha’m mu’liklik jag’dayi’ tuwrali’mag’li’wmatnamalar, hu’jjetler ha’m ni’zam hu’jjetlerinde na’zerde tuti’lg’an basqada hu’jjetler beriliwin ta’miyinleydi;
puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ wo’z wa’killikleri sheginde qabi’l yetken qararlari’n wori’nlamag’anli’g’i’ yamasa tiyisli da’rejede wori’nlamag’anli’g’i’ ushi’n lawazi’mli’ adamlardi’ juwapkershilikke tarti’w haqqi’nda ni’zamda belgilengen ta’rtipte tiyisli uyi’mlarg’a usi’ni’slar beredi;
ni’zam hu’jjetlerine muwapi’q basqada wa’killiklerdi a’melge asi’radi’.
Puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ basli’g’i’ (aqsaqali’) belgilengen u’lgidegi guwali’qqa iye boladi’.

14-statya. Poselkalar, awi’llar puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ basli’qlari’ (aqsaqali’) ta’repinen dizimge ali’ni’wi’ ha’m notarial ha’reketlerdin’ a’melge asi’ri’li’wi’.
Poselkalar, awi’llar puqaralar ji’yi’nlari’ni’n’ basli’qlari’ (aqsaqallari’) belgilengen ta’rtipte puqarali’q jag’dayi’ aktlerin dizimge ali’wdi’n’ to’mendegi tu’rlerin wori’nlawi’ mu’mkin:
tuwi’li’w, wo’liw, nekeden wo’tiw ha’m aji’rasi’w, a’kelikti belgilew.
Yelatli’ punktte notarius bolmag’an jag’dayda, poselkalar, awi’llar puqaralar ji’yi’nlari’ni’n’ basli’qlari’ (aqsaqallari’) ni’zamg’a muwapi’q to’mendegi notarial ha’reketlerdi a’melge asi’radi’:
wa’siyatnamalari’n tasti’yi’qlaydi’;
avtomototransportti’ basqari’w ha’m biylik yetiw haqqi’ndag’i’ isenim qag’azlardan basqa isenim qag’azlardi’ tasti’yi’qlaydi’;
miyras mu’lktin’ qorg’ali’wi’ boyi’nsha ila’jlar ko’redi;
hu’jjetler nusqalari’ni’n’ ha’m hu’jjetlerden ali’ng’an ko’shirmelerdin’ duri’sli’g’i’na guwali’q beredi, bilimi haqqi’ndag’i’ hu’jjetler bug’an kirmeydi;
hu’jjetlerdegi qoyi’lg’an imzalardi’n’ haqi’yqatli’g’i’na guwali’q beredi.
Poselkalar, awi’llar puqaralar ji’yi’nlari’ni’n’ basli’qlari’ (aqsaqallari’) ni’zamlarda na’zerde tuti’lg’an basqada notarial ha’reketlerdi a’melge asi’ri’wi’ mu’mkin.

15-statya. Puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ tekseriw ha’m ha’kimshilik komissiyalari’.
Tekseriw komissiyasi’ puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ finans-xojali’q jumi’si’n tekseriw ushi’n du’ziledi.
Ha’kimshilik komissiya ha’kimshilik huqi’qbuzarli’qlar haqqi’ndag’i’ wo’z wa’killikleri shegindegi jumi’slardi’ qarap shi’g’i’w ushi’n du’ziledi.
Tekseriw komissiyasi’ ha’m ha’kimshilik komissiya wo’z jumi’si’n g’a’rezsiz a’melge asi’radi’ ha’m tek g’ana puqaralar ji’yi’ni’na yesap beredi.
Tekseriw komissiyasi’ ha’m ha’kimshilik komissiya wo’z jumi’slari’n puqaralar ji’yi’ni’ tasti’yi’qlag’an rejeler boyi’nsha a’melge asi’ri’ladi’.
Tekseriw komissiyasi’ ha’m ha’kimshilik komissiya haqqi’ndag’i’ u’lgili rejeleri Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Joqarg’i’ Ken’esi Prezidiumi’ ta’repinen tasti’yi’qlanadi’.

16-statya. Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ ha’m wolardi’n’ lawazi’mli’ adamlari’ sheshimlerinin’ ma’jbu’riyligi.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ ha’m wolardi’n’ lawazi’mli’ adamlari’ni’n’ wo’z wa’killikleri sheginde qabi’l yetken qararlari’ tiyisli aymaqta jasawshi’ puqaralar, sonday-aq poselka, awi’l ha’m ma’kan-ken’es aymag’i’nda jaylasqan yuridikali’q ta’repler (olardi’n’ lawazi’mli’ adamlari’) ta’repinen wori’nlani’wi’ sha’rt.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ ha’m wolardi’n’ lawazi’mli’ adamlari’ni’n’ qararlari’n wori’nlamaw yamasa talap da’rejesinde wori’nlamaw ni’zamg’a muwapi’q juwapkershilikkke ali’p keledi.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ ha’m wolardi’n’ lawazi’mli’ adamlari’ni’n’ qararlari’ wolardi’ qabi’l yetken uyi’mlar ha’m lawazi’mli’ adamlar ta’repinen biykar yetiliwi yamasa sud qarari’ menen haqi’yqi’y yemes dep tabi’li’wi’ mu’mkin.

17-statya. Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ jumi’si’n muwapi’qlasti’ri’w.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mi’ni’n’ jumi’si’n muwapi’qlasti’ri’w maqsetinde ni’zam hu’jjetlerine muwapi’q respublikali’q muwapi’qlasti’ri’w ken’es, sonday-aq rayonlardi’n’ ha’m qalalardi’n’ puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w isleri boyi’nsha muwapi’qlasti’ri’w ken’esleri du’ziledi.

18-statya. Puqaralar ji’yi’ni’n shaqi’ri’w ta’rtibi.
Puqaralar ji’yi’ni’ puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ basli’g’i’ (aqsaqali’), ji’yi’n ken’esi ta’repinen za’ru’rlikke qaray, lekin ji’ldi’n’ ha’r toqsani’nda keminde bir ma’rte shaqi’ri’ladi’. Puqaralar ji’yi’ni’ xali’q deputatlari’ rayonli’q, qalali’q Ken’esinin’, rayon, qala ha’kiminin’ yamasa won segiz jasqa tolg’an ha’m usi’ aymaqta turaqli’ tu’rde jasaytug’i’n puqaralardi’n’ yen’ keminde u’shten birinin’ intasi’ boyi’nsha shaqi’ri’li’wi’ mu’mkin.
Puqaralar ji’yi’ni’ puqaralar ji’yi’ni’nda qatnasi’w haqqi’na iye bolg’an adamlardi’n’ yari’mi’nan aslami’ qatnasqan jag’dayda huqi’qli’ boladi’.
Puqaralar ji’yi’ni’n ali’p bari’w ushi’n prezidium saylanadi’. Ji’yi’ndi’ puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ basli’g’i’ (aqsaqali’) yamasa basli’qti’n’ ken’esgo’ylerinen birewi ali’p baradi’. Barli’q ma’seleler boyi’nsha sheshimler ashi’q yamasa jabi’q dawi’s beriw arqali’ a’piwayi’ ko’pshilik dawi’s penen qabi’l yetiledi.
Ha’r bir ji’yi’nda protokol jazi’ladi’ ha’m wonda ji’ynali’s wo’tkerilgen sa’ne, qatnasqan puqaralar sani’, ku’n ta’rtibi ha’m qabi’l yetilgen sheshimler ko’rsetiledi. Puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ protokoli’na ha’m sheshimine puqaralar ji’yi’ni’ basli’g’i’ (aqsaqali’) ha’m juwapli’ xatkeri qol qoyadi’. Basli’q (aqsaqal) joq waqti’nda puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ protokoli’na basli’qti’n’ ken’esgo’ylerinin’ biri ha’m juwapli’ xatker qol qoyadi’.
Puqaralar ji’yi’ni’n shaqi’ri’w mu’mkinshiligi bolmag’anda, puqaralar wa’killerinin’ ji’ynali’si’ wo’tkeriledi. Ji’ynali’sqa ha’wliler, turaq-jaylar, ko’sheler, ma’kan-ken’esler, kishi rayonlar, kvartallar ha’m basqa da aymaqli’q du’zilislerden puqaralardi’n’ wa’killeri jiberiledi. Wa’killik normalari’n rayon ha’m qalalardi’n’ puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w isleri boyi’nsha tiyisli muwapi’qlasti’ri’wshi’ ken’esi belgileydi.
Puqaralar wa’killerinin’ ji’ynali’si’ wog’an wa’killerdin’ yen’ keminde u’shten yekisi qatnasqan jag’dayda huqi’qli’ ha’m bunday ji’ynali’s usi’ Ni’zamda puqaralar ji’yi’nlari’ wo’tkeriw ta’rtibine qoyi’latug’i’n talaplarg’a muwapi’q wo’tkeriledi.
Puqaralar ji’yi’ni’nda posyolka, awi’l ha’m ma’kan ken’esleri aymag’i’nda jaylasqan ka’rxanalar, sho’lkemler ha’m ma’kemelerdin’ wa’killeri wo’z jumi’si’ ma’seleleri boyi’nsha ken’es beriw dawi’si’ menen qatnasi’w huqi’qi’na iye.

19-statya. Puqaralar ji’yi’ni’ ken’esinin’ jumi’s islew ta’rtibi.
Puqaralar ji’yi’ni’ ken’esinin’ ma’jilisi puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ basli’g’i’ (aqsaqali’) ta’repinen, za’ru’rlikke qaray, biraq keminde ayi’na bir ma’rte wo’tkeriledi.
Puqaralar ji’yi’ni’ ken’esinin’ ma’jilisi, yeger woni’n’ jumi’si’na ken’es ag’zalari’ni’n’ keminde u’shten yekisi qatnasi’p ati’rg’an bolsa, huqi’qli’ boli’p yesaplanadi’. Sheshim, yeger woni’ puqaralar ji’yi’ni’ ken’esine qatnasqan ag’zalari’ni’n’ yari’mi’nan aslami’ jaqlap dawi’s bergen bolsa, qabi’l yetilgen boli’p tabi’ladi’.
Puqaralar ji’yi’ni’ ken’esinin’ sheshimi ashi’q dawi’s beriw joli’ menen qabi’l yetiledi.

20-statya. Puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ basli’g’i’n (aqsaqali’n) ha’m basli’qti’n’ ken’esgo’ylerin saylaw.
Puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ basli’g’i’ (aqsaqali’n) ha’m basli’qti’n’ ken’esgo’yleri yeki yari’m ji’l mo’ddetke saylanadi’. Puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ basli’g’i’ (aqsaqali’) tiyisli rayon, qala ha’kimi menen kelisilgen halda, ken’esgo’yleri bolsa puqaralar ji’yi’ni’ basli’g’i’ni’n’ (aqsaqali’ni’n’) usi’ni’si’na muwapi’q saylanadi’.
Puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ basli’g’i’n (aqsaqali’) ha’m basli’qti’n’ ken’esgo’ylerin saylaw ta’rtibi ni’zam hu’jjetleri menen belgilenedi.

21-statya. Puqaralar ji’yi’ni’ basli’g’i’ (aqsaqali’ni’n’) wa’killiklerin mu’ddetinen buri’n toqtati’w.
Basli’qti’n’ (aqsaqaldi’n’) wa’killikleri to’mendegi jag’daylarda mu’ddetinen buri’n toqtati’ladi’:
ol wo’z wa’killiklerinen bas tartqanda;
puqaralar ji’yi’ni’ qarari’ menen;
ol belgilengen ta’rtipte jumi’sqa jaramsi’z dep tabi’lg’anda;
oni’ ayi’playtug’i’n sudti’n’ hu’kimi ni’zamli’ tu’rde ku’shke kirgende.

22-statya. Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ jumi’si’n sho’lkemlestiriw.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ jumi’si’n sho’lkemlestiriwdi woni’n’ ken’esi ha’m puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ basli’g’i’ (aqsaqali’) a’melge asi’radi’.
Basli’qti’n’ ken’esgo’yleri arasi’nda wazi’ypalardi’ bo’listiriw puqaralar ji’yi’ni’ basli’g’i’ni’n’ (aqsaqali’ni’n’) usi’ni’si’ boyi’nsha ji’yi’n ta’repinen a’melge asi’ri’ladi’.
Puqaralar ji’yi’ni’ ken’esi wo’z apparati’na iye boli’wi’ mu’mkin, woni’n’ xi’zmetkerlerinin’ sani’ ji’yi’n ta’repinen belgilenedi. Ji’yi’nni’n’ juwapli’ xatkeri ha’m ken’es apparati’ xi’zmetkerleri ji’yi’ndi’, ken’es ma’jilisin wo’tkeriwde kerekli materiallardi’ tayarlaydi’, ji’yi’nni’n’, ken’estin’ ha’m basli’qti’n’ (aqsaqaldi’n’) sheshimlerin wori’nlawshi’larg’a wo’z waqti’nda jetkeriliwin ta’miyinleydi, is ju’rgiziwdi a’melge asi’radi’.
Puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ basli’g’i’ (aqsaqali’), juwapli’ xatkeri ha’m ken’es apparati’ xi’zmetkerleri puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ qarji’lari’ yesabi’nan da, ni’zam hu’jjetlerinde belgilengen ta’rtipte jergilikli byudjet qarji’lari’ yesabi’nan da ta’miyinleniwi mu’mkin.

23-statya. Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ mu’lki.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ ta’repinen quri’lg’an, ali’ng’an yamasa ni’zamda belgilengen ta’rtipte wolarg’a tapsi’ri’lg’an ja’miyetlik socialli’q-turmi’s ha’m basqa da maqsettegi wobektler, sonday-aq transport qurallari’, xojali’q u’skeneleri ha’m basqa da ko’shetug’i’n ha’m ko’shpes mu’lk wolardi’n’ mu’lki boli’p yesaplanadi’.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ wo’z mu’lki bolg’an wobektlerdi waqi’tsha yamasa turaqli’ tu’rde paydalani’w ushi’n yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerge beriwge, ijarag’a tapsi’ri’wg’a, belgilengen ta’rtipte wo’z iyeliginen shi’g’ari’wg’a, sonday-aq ni’zam hu’jjetlerine muwapi’q usi’ mu’lk penen baylani’sli’ basqada kelisimler du’ziwge haqi’li’.

24-statya. Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ jumi’si’ni’n’ qarji’ tiykari’.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ jumi’si’ni’n’ qarji’ tiykari’ wo’z qarji’lari’nan, xali’q deputatlari’ rayonli’q ha’m qalali’q Ken’esleri ta’repinen belgilengen ta’rtipte aji’rati’lg’an byudjet qarji’lari’nan, yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerdin’ i’qti’yarli’ qayi’r-saqawatlari’nan, sonday-aq ni’zam hu’jjetlerinde na’zerde tuti’lg’an basqa da qarji’lardan quraladi’.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ pul qarji’lari’ bank ma’kemelerinde wo’z aldi’na yesap betlerinde saqlanadi’ ha’m belgilengen ta’rtipte wolar ta’repinen wo’z betinshe paydalani’ladi’, bul qarji’lardi’n’ ali’p qoyi’li’wi’ mu’mkin yemes.
Puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ ken’esi pul qarji’lari’nan paydalani’lg’anli’g’i’ tuwrali’ ji’ldi’n’ ha’r toqsani’nda puqaralar ji’yi’ni’ aldi’nda yesap beredi.

25-statya. Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ yesabi’ ha’m yesap beriwi.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ wo’z jumi’slari’ni’n’ yesabi’n ju’rgizedi ha’m ni’zam hu’jjetlerinde belgilengen ta’rtipte jergilikli statistika ha’m sali’q uyi’mlari’na yesap beredi.

26-statya. Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ ha’m wolardi’n’ lawazi’mli’ adamlari’ni’n’ mu’ra’jatlari’n qarap shi’g’i’wdi’n’ sha’rtliligi.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ ha’m wolardi’n’ lawazi’mli’ adamlari’ni’n’ mu’ra’jatlari’ ma’mleketlik ha’kimiyat ha’m basqari’w uyi’mlari’, ka’rxanalar, ma’kemeler, wolardi’n’ lawazi’mli’ adamlari’ ta’repinen wo’z wa’killikleri sheginde ni’zamda belgilengen mu’ddette qarap shi’g’i’li’wi’ sha’rt.

27-statya. Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’n qayta du’ziw ha’m wolardi’n’ jumi’si’n toqtati’w.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’n qayta du’ziw ha’m wolardi’n’ jumi’si’n toqtati’w ha’kimshilik-aymaqli’q birlikler, sonday-aq ma’kanlar qosi’lg’anda, bo’lingende, toqtati’lg’anda puqaralar ji’yi’ni’ni’n’ sheshimine muwapi’q ni’zam hu’jjetlerine muwapi’q a’melge asi’ri’ladi’.

28-statya. Tarti’slardi’ sheshiw.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ jumi’si’ menen baylani’sli’ tarti’slar sud ta’repinen sheshiledi.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ ha’m wolardi’n’ lawazi’mli’ adamlari’ wo’zin-o’zi basqari’wdi’ a’melge asi’ri’wda puqaralardi’n’ huqi’qlari’n buzg’an ma’mleketlik uyi’mlardi’n’ ha’m basqada uyi’mlardi’n’, sonday-aq lawazi’mli’ adamlardi’n’ ha’reketleri (sheshimleri) u’stinen shag’i’m yetiwge haqi’li’.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’ sheshimleri, sonday-aq wolardi’n’ lawazi’mli’ adamlari’ni’n’ ha’reketi (ha’reketsizligi) u’stinen ni’zamda belgilengen ta’rtipte sudqa shag’i’m arza beriliwi mu’mkin.

29-statya. Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ haqqi’ndag’i’ ni’zam hu’jjetlerin buzg’anli’g’i’ ushi’n juwapkerlik.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi bas

Ko'rip shi'g'i'ldi': 2900

Betler