Qaraqalpaqstan Respublikasi' Ministrler Ken'esi

Qaraqalpaqstan Respublikasi'ni'n' Ma'mleketlik hu'kimet portali'



Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w (88 Kb)    Versiyasi'    Betti doc ta'rizde ju'klep ali'w (88 KB)

«Avtomobil transporti’ haqqi’nda» Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ Ni’zami’

1-statya. Usi’ Ni’zamni’n’ maqseti.
Usi’ Ni’zamni’n’ maqseti Qaraqalpaqstan Respublikasi’nda avtomobil transporti’ jumi’si’ni’n’ huqi’qi’y tiykarlari’n qa’liplestiriwden ibarat boli’p tabi’ladi’.

2-statya. Tiykarg’i’ tu’sinikler.
Usi’ Ni’zamda to’mendegi tiykarg’i’ tu’sinikler qollani’ladi’:
Avtomobil transporti’ qurami’na yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’repler kiriwshi ekonomikani’n’ ha’m xali’qti’n’ jolawshi’lar, bagaj ha’m ju’klerdi, soni’n’ ishinde pochtani’ (bunnan keyin jolawshi’lar, bagaj ha’m ju’kler dep ali’nadi’) avtomobilde tasi’wg’a bolg’an talaplari’n ta’miyinlewshi wo’ndirislik-texnologiyali’q kompleks;
Avtotransport qurallari’- jolawshi’lar, bagaj, ju’kler tasi’wg’a ha’m arnawli’ jumi’slardi’ wori’nlawg’a arnalg’an avtomobiller, tirkeme ha’m yari’m tirkemeler;
Tasi’wshi’-mu’lk huqi’qi’ yamasa basqada zatli’q huqi’qlar tiykari’nda avtotransport qurali’na iye bolg’an, kommerciyali’q tiykarda jolawshi’lar, bagaj, ju’kler tasi’w xi’zmetin ko’rsetetug’i’n ha’m bug’an arnawli’ ruxsatnamasi’ (licenziyasi’) bolg’an yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’rep;
Qari’ydar (jolawshi’, ju’k ali’wshi’, ju’k jo’netiwshi) – du’zilgen tasi’w sha’rtnamasi’na muwapi’q, tasi’wshi’ni’n’ xi’zmetlerinen paydalani’wshi’ yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’rep.

3-statya. Avtomobil transporti’ haqqi’ndag’i’ Ni’zam aktleri.
Avtomobil transporti’ haqqi’ndag’i’ Ni’zam aktleri usi’ Ni’zamnan ha’m basqa da Ni’zam aktlerinen ibarat.
Qala jolawshi’lari’n tasi’w tarawi’ndag’i’ mu’na’sibetler Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ «Qalali’q jolawshi’lar transporti’ haqqi’nda»g’i’ Ni’zami’ menen de ta’rtipke sali’nadi’.
Jolawshi’lardi’, bagaj ha’m ju’klerdi tasi’w, ha’reket qa’wipsizligin ta’miyinlew qa’deleri Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Ministrler Ken’esi ta’repinen tasti’yi’qlanadi’.
Yeger Wo’zbekstan Respublikasi’ni’n’ xali’q arali’q sha’rtnamasi’nda Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ avtomobil transporti’ haqqi’ndag’i’ ni’zam aktlerinde na’zerde tuti’lg’annan basqasha qa’deler belgilengen bolsa, xali’q arali’q sha’rtnama qa’deleri qollani’ladi’.

4-statya. Avtomobil transporti’ni’n’ menshik tu’rleri.
Qaraqalpaqstan Respublikasi’nda avtomobil transporti’ jeke ha’m ja’ma’a’tlik mu’lk tiykari’nda jumi’s islewi mu’mkin. Avtomobil transporti’ni’n’ barli’q menshik iyeleri ten’ huqi’qlarg’a iye ha’m ni’zam ta’repinen ten’dey qorg’aladi’.

5-statya. Avtomobil transporti’ jerleri.
Avtomobil transporti’ jumi’si’n ta’miyinlew ushi’n jerler jer haqqi’ndag’i’ ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte turaqli’ paydalani’wg’a beriledi.

6-statya. Avtotransport qurallari’n klassifikaciyalaw.
Avtotransport qurallari’ – jolawshi’lar avtotransporti’, ju’k avtotransporti’ ha’m arnawli’ avtotransport qurallari’na bo’linedi.
Jolawshi’lar avtotransporti’ qurallari’na avtobuslar, mikroavtobuslar, jen’il avtomobiller, jolawshi’lar tasi’latug’i’n tirkemeler ha’m yari’m tirkemeler kiredi..
Ju’k avtotransporti’ qurallari’na ju’k avtomobilleri, su’yrewshi avtomobiller, tirkemeler ha’m yari’m tirkemeler kiredi. Konstruktivlik wo’zgesheliklerine ha’m qanday maqsetlerge paydalani’wi’na qaray ju’k avtotransporti’ qurallari’ uli’wma ha’m arnawli’ transport qurallari’na bo’linedi.
Arnawli’ avtotransport qurallari’na ha’r qi’yli’ arnawli’ jumi’slardi’, ko’birek transportli’q yemes jumi’slardi’ wori’nlawg’a arnalg’an avtomobiller, tirkemeler ha’m yari’m tirkemeler (o’rt wo’shiriw avtomobilleri, kompressor quri’lma avtomobiller, avtokranlar, si’pi’ri’w-tazalaw ha’m shi’g’i’ndi’ tasi’w avtomobilleri ha’m tag’i’ basqa) kiredi.

7-statya. Avtomobilde tasi’w tu’rleri.
Avtomobilde tasi’wlar qaladag’i’, qala a’tirapi’ndag’i’, qalalar arali’q ha’m xali’q arali’q tasi’wg’a bo’linedi.
Qaladag’i’ tasi’wlarg’a qala yamasa qala poselkasi’ shegaralari’nda a’melge asi’ri’latug’i’n tasi’wlar kiredi.
Qala a’tirapi’ndag’i’ tasi’wlarg’a qala yamasa qalali’q poselka shegaralari’nan yeliw kilometrge deyingi uzaqli’qta a’melge asi’ri’latug’i’n tasi’wlar kiredi.
Qalalar arali’q tasi’wlarg’a qala yamasa qala poselkasi’ shegaralari’na yeliw kilometrden aslam uzaqli’qta a’melge asi’ri’latug’i’n tasi’wlar, sonday-aq marshrutti’n’ uzaqli’g’i’na qaramastan Wo’zbekstan Respublikasi’ni’n’ yeki ha’m wonnan aslam wa’layati’ aymag’i’nda a’melge asi’ri’latug’i’n tasi’wlar kiredi.
Xali’q arali’q tasi’wlarg’a marshrut uzaqli’g’i’na qaramastan Wo’zbekstan Respublikasi’ni’n’ ma’mleketlik shegarasi’nan ti’sqari’g’a yamasa ma’mleketlik shegara ti’sqari’si’ndag’i’ a’melge asi’ri’latug’i’n tasi’wlar kiredi.

8-statya. Jolawshi’lar, bagaj ha’m ju’klerdi xali’q arali’q tasi’w.
Jolawshi’lardi’, bagaj ha’m ju’klerdi avtomobilde xali’q arali’q tasi’wlar, soni’n’ ishinde tranzit tasi’wlar xali’q arali’q ha’m tranzit baylani’s ushi’n ashi’q avtomobil jollari’ arqali’ Wo’zbekstan Respublikasi’ni’n’ ni’zam aktlerine ha’m xali’q arali’q sha’rtnamalari’na muwapi’q a’melge asi’ri’ladi’.

9-statya. Avtomobil transporti’ jumi’si’n ma’mleket ta’repinen ta’rtipke sali’w ha’m basqari’w.
Atomobil transporti’ jumi’si’n ma’mleket ta’repinen ta’rtipke sali’w, sertifikatlasti’ri’w, licenziyalaw, sali’q sali’w, socialli’q a’hmiyetke iye bolg’an tasi’wlar ushi’n tariflerdi qa’liplestiriw, birden-bir ilimiy-texnikali’q siyasatti’ wo’tkeriw joli’ menen, sonday-aq ni’zam aktlerinde na’zerde tuti’lg’an basqa da tu’rlerde a’melge asi’ri’ladi’.
Avtomobil transporti’ni’n’ ma’mleketlik basqari’wi’ Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Ministrler Ken’esi avtomobil transporti’n basqari’w boyi’nsha wa’killik bergen ma’mleketlik uyi’mi’ ta’repinen, sonday-aq ma’mleketlik ha’kimiyatti’n’ jergilikli uyi’mlari’ ta’repinen a’melge asi’ri’ladi’.
Ma’mleketlik ha’kimiyat ha’m basqari’w uyi’mlari’ tasi’wshi’lardi’n’ xojali’q jumi’si’na aralasi’wg’a, sonday-aq wolardi’n’ ekspluataciya xi’zmeti xi’zmetkerlerin basqa jumi’slarg’a tarti’wg’a haqi’li’ yemes, ni’zam aktlerinde na’zerde tuti’lg’an jag’daylar bug’an kirmeydi.

10-statya. Avtomobil transporti’n basqari’wshi’ ma’mleketlik uyi’mni’n’ tikarg’i’ wa’killikleri.
Avtomobil transporti’n basqari’wshi’ ma’mleketlik uyi’mni’n’ tiykarg’i’ wa’killikleri to’mendegilerden ibarat:
avtomobilde tasi’wlardi’ sho’lkemlestiriw ha’m jetilistiriwge baylani’sli’ normativlik aktlerdi islep shi’g’i’w:
avtomobil transporti’n rawajlandi’ri’wdi’n’ regionalli’q bag’darlari’ koncepciyasi’n islep shi’g’i’w:
respublikani’n’ ha’m xali’qti’n’ tasi’wg’a bolg’an ma’mleketlik mu’ta’jlikleri boljawi’n islep shi’g’i’w;
avtomobil transporti’ tarawi’nda birden-bir investiciya, ilimiy-texnikali’q ha’m socialli’q siyasatti’ qa’liplestiriw ha’m ju’rgiziw;
avtotransport xi’zmetleri bazari’n qa’liplestiriw ha’m rawajlandi’ri’wg’a ko’meklesiw;
jolawshi’lar, bagaj ha’m ju’kler tasi’wdi’ licenziyalawdi’ sho’lkemlestiriw ha’m jetilistiriw;
tasi’wshi’lar ha’m qari’ydarlardi’n’ huqi’qlari’ ha’m ma’plerin qorg’aw;
kadrlardi’ woqi’ti’w ha’m wolardi’n’ qa’nigeligin artti’ri’wdi’ sho’lkemlestiriw;
avtomobil transporti’ haqqi’ndag’i’ ni’zam aktlerine boysi’ni’wdi’ qadag’alaw;
avtomobil transporti’ tarawi’nda xali’q arali’q birge islesiwdi a’melge asi’ri’w.
Avtomobil transporti’n basqari’wshi’ ma’mleketlik uyi’m ni’zam aktlerine muwapi’q basqa da wa’killiklerge iye boli’wi’ mu’mkin.

11-statya. Ma’mleketlik ha’kimiyat jergilikli uyi’mlari’ni’n’ tiykarg’i’ wa’killikleri.
Ma’mleketlik ha’kimiyat jergilikli uyi’mlari’ni’n’ avtomobil transporti’ tarawi’ndag’i’ tiykarg’i’ wa’killikleri to’mendegilerdin ibarat:
avtomobil transporti’n rawajlandi’ri’wdi’n’ kompleksli regionalli’q bag’darlamalari’n islep shi’g’i’w ha’m a’melge asi’ri’w;
avtotransport xi’zmetleri bazari’n qa’liplestiriw, rawajlandi’ri’w ha’m barli’q tasi’wshi’lardi’n’ jumi’si’ ushi’n ten’ sharayatlar jarati’wg’a ko’meklesiw;
avtomobil transporti’ni’n’ materialli’q-texnikali’q ha’m socialli’q tiykari’n bekkemlewge ko’meklesiw.
Ma’mleketlik ha’kimiyat jergilikli uyi’mlari’ ni’zam aktlerine muwapi’q avtomobil transporti’ tarawi’nda basqa da wa’killiklerge iye boli’wi’ mu’mkin.

12-statya. Avtotransport qurallari’n standartlasti’ri’w, metrologiyali’q ta’miyinlew ha’m sertifikatlasti’ri’w.
Avtotransport qurallari’ qa’wipsizlik, miynetti qorg’aw, ekologiya talaplari’, sonday-aq standartlar ha’m texnikali’q sha’rtlerge, medicinali’q-sanitariyali’q ha’m wo’rtke qarsi’ normalarg’a muwapi’qli’q sertifikati’na iye boli’wi’ sha’rt.
Avtotransport qurallari’n standartlasti’ri’w, metrologiya ha’m sertifikatlasti’ri’w jumi’slari’n sho’lkemlestiriw, muwapi’qlasti’ri’w ha’m ta’miyinlew, Qaraqalpaqstan si’naw ha’m sertifikaciyalaw worayi’ ja’ne basqa da ma’mleketlik uyi’mlari’ ta’repinen ni’zam aktlerine muwapi’q a’melge asi’ri’ladi’.
Sertifikatlasti’ri’wdan wo’tpegen ha’m belgilengen ta’rtipte dizimge ali’nbag’an avtotransport qurallari’nan paydalani’wg’a jol qoyi’lmaydi’.

13-statya. Avtomobilde tasi’wdi’ licenziyalaw.
Avtomobilde tasi’wlar tasi’wshi’lar ta’repinen arnawli’ ruxsatnama (licenziya) tiykari’nda a’melge asi’ri’ladi’.

14-statya. Avtotransport qurali’n basqari’w huqi’qi’.
Avtotransport qurali’n basqari’w huqi’qi’ tiyisli mamanli’qqa iye bolg’an ha’m medicinali’q tekseriwden wo’tken fizikali’q shaxsqa beriledi. Avtotransport qurali’n basqari’w huqi’qi’ belgilengen u’lgidegi hu’jjet penen tasti’yi’qlanadi’.
Den-sawli’g’i’na baylani’sli’ avtotransport qurali’n basqari’wg’a jaramli’ yamasa jaramsi’z yekenligin Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Den sawli’qti’ saqlaw ministrligi ta’repinen belgilenedi.
Avtotransport qurallari’n basqari’w boyi’nsha mamanli’q talaplari’ ni’zam aktleri menen belgilenedi.

15-statya. Jolawshi’lar, bagaj ha’m ju’kler tasi’w sha’rtnamasi’.
Jolawshi’lardi’, bagaj ha’m ju’klerdi tasi’w sha’rtleri ta’replerdin’ juwapkershiligin na’zerde tuti’wshi’ tasi’w sha’rtnamasi’ tiykari’nda a’melge asi’ri’ladi’.
Jolawshi’lardi’, bagaj ha’m ju’klerdi tasi’g’anli’g’i’ ushi’n tasi’w sha’rtnamasi’nda belgilengen haqi’ ali’nadi’.
Ni’zam aktlerine muwapi’q avtomobilde tasi’wlardi’n’ ayi’ri’m tu’rleri ushi’n ma’mleketlik ha’kimiyatti’n’ jergilikli uyi’mlari’ ta’repinen ta’rtipke sali’wshi’ tarifler belgileniwi mu’mkin.
Ta’rtipke sali’wshi’ tarifler boyi’nsha tasi’wlarg’a baylani’sli’ tasi’wshi’lardi’n’ qa’rejetlerin qaplaw Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Ministrler Ken’esi ta’repinen belgilengen ta’rtipte tiyisli jergilikli byudjet qarji’lari’ yesabi’nan a’melge asi’ri’ladi’.
Tasi’wshi’lardi’n’ ni’zam aktlerine muwapi’q jen’illikler belgilengen, soni’n’ ishinde tegin ju’riw huqi’qi’ berilgen puqaralardi’n’ ayi’ri’m qatlamlari’n tasi’w menen baylani’sli’ qa’rejetler ma’mleketlik byudjet qarji’lari’ yesabi’nan belgilengen ta’rtipte qaplanadi’.
Avtomobil transporti’nda jolawshi’lar, bagaj ha’m ju’klerdi temir jol, ten’iz, da’rya, hawa transporti’ ha’m transportti’n’ basqa da tu’rleri menen wo’z-ara birgelikte tasi’w birden-bir transport hu’jjetinen ha’m sonday tasi’wdi’ sho’lkemlestiriw ta’rtibinen paydalang’an halda a’melge asi’ri’li’p ati’rg’an payi’tta ju’zege keletug’i’n muna’sibetler tasi’wshi’lar arasi’ndag’i’ kelisim menen ta’rtipke sali’nadi’.
Xali’qqa avtotransport xi’zmetin ko’rsetiwshi avtovokzallar ha’m jolawshi’lar ba’ndirgilerin quri’w, tasi’wshi’lar, ma’mleketlik byudjet qarji’lari’ ha’m ni’zam aktlerinde qadag’an yetilmegen basqa da derekler yesabi’nan a’melge asi’ri’ladi’.

16-statya. Ayri’qsha jag’daylardag’i’ avtomobil transporti’ni’n’ jumi’si’.
Ayri’qsha jag’daylar (jer silkiniw, suw tasqi’ni’, wo’rt, epidemiya ha’m basqa ta’biyiy apatshi’li’qlar) payda bolg’an jag’dayda tasi’wshi’lar ha’m qari’ydarlar arasi’ndag’i’ sha’rtnama mu’na’sibetleri Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Ministrler Ken’esi yamasa ma’mleketlik ha’kimiyatti’n’ jergilikli uyi’mlari’ni’n’ qarari’na muwapi’q ta’biyiy apatshi’li’qlar yamasa wolardi’n’ aqi’betlerin saplasti’ri’w da’wirinde toqtati’li’p turi’li’wi’ mu’mkin.
Tasi’wshi’lardi’n’ ayri’qsha jag’daylarda, sonday-aq mobilizaciyali’q tayarli’q jag’daylari’n, puqarali’q qorg’ani’w ha’m avariyali’q – qutqari’w jumi’slari’na baylani’sli’ ilajlardi’ ta’miyinlew menen baylani’sli’ tasi’wlardi’ a’melge asi’ri’w boyi’nsha shi’g’i’nlar ma’mleketlik byudjetten wo’teledi.

17-statya. Tasi’wshi’ni’n’ huqi’qlari’.
Tasi’wshi’ to’mendegi huqi’qlarg’a iye:
Uli’wma paydalani’wdag’i’ barli’q avtomobil jollari’, sonday-aq ma’kemelerge qarasli’ uli’wma paydalani’w ushi’n ashi’q avtomobil jollari’ arqali’ wo’tiw;
jo’neltip ati’rg’an ju’k wo’z sertifikati’na muwapi’q yekenligin tasti’yi’qlawshi’ hu’jjetlerdi ali’w:
puqaralardi’n’ wo’mirine, jol ha’reketi qa’wipsizligine qa’wip tuwdi’ri’wshi’, ekologiya ha’m sanitariya normalari’ buzi’li’wi’na yamasa basqa da ni’zamsi’z ha’reketlerge sebep boli’wshi’ jag’daylarda tasi’wdan bas tarti’w.
Tasi’wshi’ ni’zam aktlerine muwapi’q basqa da huqi’qlarg’a iye boli’wi’ mu’mkin.

18-statya. Tasi’wshi’ni’n’ minnetleri.
Qari’ydarg’a xi’zmet ko’rsetiw bari’si’nda tasi’wshi’:
tasi’w huqi’qi’n beriwshi licenziyag’a iye boli’w;
sertifikatqa iye, dizimge ali’ng’an iske jaramli’ transport qurallari’nan paydalani’w;
tasi’w sha’rtnamasi’ sha’rtlerine boysi’ni’w;
jolawshi’lardi’, bagaj ha’m ju’kler tasi’wdi’n’ belgilengen qa’delerine boysi’ni’w;
jolawshi’ni’, bagaj yamasa ju’kti tiyisli jerge tasi’w sha’rtnamasi’nda belgilengen mu’ddette jetkerip beriw. Yeger jetkerip beriw mu’ddeti tasi’w sha’rtnamasi’nda belgilenbegen ha’m na’zerde tuti’lmag’an bolsa, jetkerip beriw aqi’lg’a muwapi’q mu’ddetlerde a’melge asi’ri’li’wi’ sha’rt;
jolawshi’ni’n’ qa’wipsizligin, xi’zmet ko’rsetiwdin’ za’ru’r qolayli’qlari’ ha’m sha’rtlerinin’ ta’miyinleniwi;
bagaj ha’m ju’klerdin’ tasi’wg’a qabi’l yetip ali’ng’an waqi’ttan baslap ali’wshi’g’a berilgenge shekem saqlani’wi’n ta’miyinlew;
jol ha’reketi qa’wipsizligi ha’m qorshap turg’an wortali’qti’ qorg’aw qa’delerine boysi’ni’wdi’ ta’miyinlew;
tasi’wshi’ tasi’wdi’ dawam yettiriwden bas tartqan jag’dayda qari’ydar ko’rgen zi’yandi’ qaplaw;
avtomobilde tasi’wlar boyi’nsha belgilengen ta’rtipke muwapi’q yesapqa ali’w ha’m yesap beriw jumi’slari’n ju’rgiziw;
ni’zam aktlerinde na’zerde tuti’lg’an basqa da wazi’ypalardi’ wori’nlawi’ sha’rt.

19-statya. Qari’ydardi’n’ huqi’qlari’.
Qari’ydar to’mendegi huqi’qlarg’a iye:
tasi’wshi’ haqqi’nda za’ru’r bolg’an mag’li’wmatti’ ali’w;
tasi’wshi’ni’ yerkin tan’law ha’m tasi’w ushi’n sha’rtnama du’ziw;
qa’delerde yamasa tasi’w sha’rtnamasi’nda belgilengen ta’rizde tasi’wshi’ ta’repinen wo’z waqti’nda ha’m sapali’ xi’zmet ko’rsetiwden paydalani’w;
tasi’w sebepli keltirilgen zi’yandi’ ha’m moralli’q za’leldi ni’zam aktlerine muwapi’q to’lettiriw ha’m qaplati’w;
tasi’w sha’rtnamasi’nda ko’rsetip wo’tilgen sha’rtler tasi’wshi’ ta’repinen buzi’lg’an jag’dayda xi’zmetler ko’rsetiliwden bas tarti’w;
o’z huqi’qlari’ buzi’lg’an jag’dayda wa’killikli ma’mleketlik uyi’mlari’na yamasa sudqa mu’ra’jat yetiw;
ni’zam aktlerinde na’zerde tuti’lg’an basqa da huqi’qlardan paydalani’w.
Jolawshi’lardi’ tasi’w payi’ti’nda jolawshi’ to’mendegi huqi’qlarg’a da iye:
jolawshi’lar tasi’w ushi’n ashi’q bolg’an ha’rqanday bag’darg’a bilet sati’p ali’w, bilette belgilengen wori’ndi’ iyelew;
qala ha’m qala a’tirapi’ marshrutlari’ndag’i’ avtobuslarda jeti jasqa deyin bolg’an balalardi’ wo’zi menen tegin ali’p ju’riw;
qalalar arali’q ha’m xali’q arali’q marshrutlardag’i’ avtobusta bes jasqa deyingi bolg’an bir Balani’ wo’z aldi’na wori’n berilmegen halda tegin ali’p ju’riw, bes jastan won jasqa deyin bolg’an bala ushi’n wo’z aldi’na wori’n berilgen halda bilettin’ toli’q bahasi’ni’n’ yeliw procentin to’lep, bilet sati’p ali’w ha’m won jasqa deyin bolg’an yeki yamasa yekewden arti’q bala ali’p ju’rilgende wolardan biri tegin ali’p ju’riledi, qalg’anlari’ ushi’n wo’z aldi’na wori’n berilgen halda bilettin’ toli’q bahasi’ni’n’ yeliw procentin to’lep, bilet sati’p ali’nadi’;
qala ha’m qala a’tirapi’ marshrutlari’nda 20 kilogrammnan aspaytug’i’n awi’rli’qtag’i’ bagajdi’, qalalar arali’q ha’m xali’q arali’q marshrutlarda – belgilengen wo’lshemlerdegi bagajdi’n’ bir worni’n wo’zi menen biypul, ko’rsetip wo’tilgen normalardag’i’dan arti’q bagajdi’ – haqi’ to’lep ali’p ju’riw;
tasi’w baslanbastan aldi’n biletti tapsi’ri’w ha’m woni’n’ ushi’n to’lengen aqshani’ qaytari’p ali’w.
To’lengen aqshani’n’ tasi’wshi’ ta’repinen qaytari’li’w ta’rtibi ni’zam aktleri menen belgilenedi:
Jolawshi’lardi’ tasi’wshi’ reysler keshikken yamasa biykarlang’an jag’dayda keltirilgen zi’yandi’ ha’m moralli’q za’leldi ni’zam aktlerine muwapi’q to’letiw ha’m qaplati’w.
Usi’ statyani’n’ yekinshi bo’leginin’ u’shinshi ha’m to’rtinshi abzaclari’nda berilgen jen’illiklerdi yengiziw Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Ministrler Ken’esi ta’repinen belgilengen ta’rtipte tasi’wshi’ni’n’ qarji’lari’ yesabi’nan a’melge asi’ri’ladi’.

20-statya. Qari’ydardi’n’ minnetleri.
Qari’ydar:
tasi’w sha’rtnamasi’ sha’rtlerine boysi’ni’wi’;
tasi’w qa’delerinde wo’zine qoyi’lg’an talaplardi’ wori’nlawi’;
tasi’li’p ati’rg’an ju’ktin’ tasi’w sha’rtnamasi’na muwapi’qli’g’i’n tasti’yi’qlawshi’ za’ru’r hu’jjetlerdi tasi’wshi’ni’n’ talabi’na muwapi’q tapsi’ri’wi’;
avtotransport qurallari’ni’n’ tasi’li’wi’ sha’rt bolg’an ju’k yamasa bagaj jani’na biyma’lel ha’m qa’wipsiz kirip bara ali’wi’n ta’miyinlewi;
ni’zam aktlerinde na’zerde tuti’lg’an basqa da wazi’ypalardi’ wori’nlawi’ sha’rt.

21-statya. Tasi’w sha’rtnamasi’nan kelip shi’g’atug’i’n wazi’ypalar boyi’nsha juwapkerlik.
Tasi’w sha’rtnamasi’nan kelip shi’g’atug’i’n wazi’ypalardi’ wori’nlamag’an yamasa tiyisli da’rejede wori’nlamag’an jag’dayda, ta’repler ni’zam aktlerine muwapi’q juwapker boladi’.
Ta’replerdin’ ni’zamda belgilengen juwapkerlikti sheklew yamasa biykarlaw haqqi’ndag’i’ kelisimi haqi’yqi’y yemes.

22-statya. Ju’k yamasa bagaj joyti’lg’an, kemis shi’qqan yamasa zi’yanlang’an (buzi’lg’an) jag’daylarda tasi’wshi’ni’n’ juwapkerligi.
Yeger tasi’wshi’ ju’k yamasa bagajdi’n’ joyti’li’wi’, kemis shi’g’i’wi’ yamasa zi’yanlani’wi’nda (buzi’li’wi’nda) wo’zinin’ ayi’bi’ joqli’g’i’n da’lilley almasa, tasi’w ushi’n qabi’l yetip alg’an ju’k yamasa bagaj joyti’lg’anli’g’i’, kemis shi’qqanli’g’i’ yamasa wolarg’a zi’yan kelgenligi (buzi’lg’anli’g’i’) ushi’n juwapker boladi’.
Ju’k yamasa bagajdi’ tasi’w waqti’nda keltirilgen za’lel joyti’lg’an, kemis shi’qqan yamasa zi’yanlang’an (buzi’lg’an) ju’k yamasa bagajdi’n’ quni’, sonday-aq tasi’wshi’ jog’alg’an, kemis shi’qqan yamasa zi’yanlang’an (buzi’lg’an) ju’k yamasa bagajdi’ jetkerip beriw ushi’n qari’ydardan alg’an kirey haqi’ bahasi’ mug’dari’nda, yeger bul kirey haqi’ ju’k yamasa bagajdi’n’ bahasi’na kirmese, tasi’wshi’ ta’repinen wo’teledi.
Qari’ydar tasi’wshi’dan ju’k jog’alg’ani’, kemis shi’qqanli’g’i’ yamasa zi’yanlang’anli’g’i’ (buzi’lg’anli’g’i’) sebepli keltirilgen basqa da za’leller wo’teliwin talap yetiwge haqi’li’.

23-statya. Tasi’wshi’ni’n’ ju’k tasi’w ushi’n avtotransport qurali’n bermegenligi yamasa wo’z waqti’nda bermegenligi ushi’n juwapkerligi.
Tasi’wshi’ tasi’w sha’rtnamasi’na muwapi’q ju’k tasi’w ushi’n avtotransport qurali’n bermegenligi yamasa wo’z waqti’nda bermegenligi ushi’n ni’zam aktlerine muwapi’q juwapker boladi’.
Yeger avtotransport qurali’n bermegenligi yamasa wo’z waqti’nda bermegenligi jen’ip bolmas ku’sh, a’skeriy ha’reketler belgili bag’darda ju’k tasi’w toqtati’p yamasa sheklep qoyi’lg’anli’g’i’ sebepli ju’z bergen bolsa, tasi’wshi’ ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte juwapkershilikten azat yetiledi.

24-statya. Ju’k tasi’w ushi’n tasi’wshi’ ta’repinen berilgen avtotransport qurali’nan paydalanbag’anli’g’i’ ushi’n qari’ydardi’n’ juwapkerligi.
Ju’k tasi’w ushi’n tasi’w sha’rtnamasi’na muwapi’q berilgen avtotransport qurali’nan paydalanbag’anli’g’i’ ushi’n qari’ydar ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte juwapker boladi’.
Yeger bul jen’ip bolmas ku’sh, a’skeriy ha’reketler, belgili bag’darda ju’k tasi’w toqtati’p yamasa sheklep qoyi’lg’anli’g’i’ sebepli ju’z bergen bolsa, qari’ydar ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte juwapkershilikten azat yetiledi.

25-statya. Jolawshi’ni’ jo’netip jiberiw keshiktirilgeni ushi’n tasi’wshi’ni’n’ juwapkerligi.
Jolawshi’lardi’ tasi’w ushi’n avtotransport qurali’n jo’netiw keshiktirilgen yamasa wol belgilengen ma’nzilge keshigip kelgen jag’dayda (qala ha’m qala a’tirapi’nda tasi’wlar bug’an kirmeydi), tasi’wshi’, yeger keshiktirip yamasa kesh jetip bari’w tasi’wshi’g’a baylani’sli’ bolmag’an jag’daylar sebepli ju’z bergenligin da’lilley almasa, jolawshi’g’a ja’riyma si’pati’nda neustoyka to’leydi ha’m woni’ to’lew ta’rtibi ni’zam aktleri menen belgilenedi.
Jolawshi’g’a ja’riyma to’lew tasi’wshi’ni’ avtotransport qurali’ keshiktiriliwi yamasa kesh jetip bari’wi’ sebepli jolawshi’ ko’rgen za’leldi wog’an to’lewden azat yetpeydi.
Avtotransport qurali’ keshiktirilgenligi sebepli jolawshi’ wonda jo’newden bas tartqan jag’dayda, tasi’wshi’ jolawshi’g’a kirey haqi’ni’ ha’m wol sari’plag’an basqa da qa’rejetlerdi qaytari’wi’ sha’rt.

26-statya. Jolawshi’ni’n’ wo’miri yamasa den sawli’g’i’na zi’yan keltirgeni ushi’n tasi’wshi’ni’n’ juwapkerligi.
Tasi’wshi’ tasi’w payi’ti’nda jolawshi’ni’n’ wo’miri yamasa densawli’g’i’na zi’yan keltirgeni ushi’n, yeger wol zi’yan ja’birleniwshinin’ qasti’ yamasa jen’ip bolmas ku’sh sebepli ju’z bermegenligin da’lilley almasa, juwapker boladi’.
Jolawshi’ni’n’ wo’miri yamasa densawli’g’i’na zi’yan keltirilgenligi ushi’n tasi’wshi’ni’n’ juwapkerligi ni’zam aktleri menen belgilenedi.

27-statya. Qari’ydardi’n’ za’lel keltirgeni ushi’n juwapkerligi.
Qari’ydar wo’zinin’ ayi’bi’ menen basqa adamlarg’a, tasi’wshi’ni’n’ ha’m basqa adamlardi’n’ tasi’wshi’ juwapker bolg’an mu’lkine keltirilgen za’lel ushi’n juwapker boladi’.
Ju’k jo’netiwshi transport hu’jjetlerinde ko’rsetilgen mag’li’wmatlar naduri’sli’g’i’, ani’q yemesligi yamasa toli’q yemesligi sebepli ju’zege keliwi mu’mkin bolg’an barli’q za’lel ushi’n tasi’wshi’ ha’m u’shinshi ta’repler aldi’nda juwapker boladi’.

28-statya. Jolawshi’lar, bagaj ha’m ju’klerdi qamsi’zlandi’ri’w.
Jolawshi’lar xali’q arali’q ha’m qalalar arali’q avtomobil transporti’nan paydalang’anda ma’jbu’riy jeke qamsi’zlandi’ri’w isleniwi sha’rt.
Ma’jbu’riy jeke qamsi’zlandi’ri’w ta’rtibi ni’zam aktleri menen belgilenedi.
Jolawshi’lardi’n’ wo’mirin, densawli’g’i’n i’qti’yarli’ qamsi’zlandi’ri’w, sonday-aq bagaj ha’m ju’klerdi qamsi’zlandi’ri’w tiyisli qamsi’zlandi’ri’w sha’rtnamalari’ tiykari’nda ni’zam aktlerine muwapi’q a’melge asi’ri’ladi’.

29-statya. Avtomobil transporti’nda qa’wipsizlik ha’m ekologiya normalari’n ta’miyinlew.
Tasi’wshi’ jolawshi’lardi’, bagaj ha’m ju’klerdi tasi’w, puqaralardi’n’ wo’miri ha’m densawli’g’i’n, ha’reket qa’wipsizligin ha’m qorshap turg’an wortali’qti’n’ qorg’ali’wi’n ta’miyinlewi tiyis.
Avtotransport ka’rxanalari’, avtovokzallar, avto ba’ndirgilerdin’ transport qurallari’ ha’reketi ha’m ju’k tiyew-tu’siriw jumi’slari’ a’melge asi’ri’latug’i’n wori’nlari’ ju’da’ qa’wipli zonalar boli’p yesaplanadi’. Ju’da’ qa’wipli zonalarda boli’w ha’m wonda jumi’slardi’ a’melge asi’ri’w qa’deleri ni’zam aktleri menen belgilenedi.
Za’ha’rlewshi, jari’li’wshi’, wo’rtengish, radioaktiv, za’ha’rli ha’m basqa da qa’wipli ju’kler tek g’ana bunday ju’klerdi tasi’w qa’delerine muwapi’q tasi’li’wi’ sha’rt. Qari’ydar ha’m tasi’wshi’ wolardi’n’ qa’wipsiz tasi’li’wi’n, tiyeliwi ha’m tu’sirip ali’ni’wi’n ta’miyinlewi sha’rt.
Qa’wipli ju’klerdi qorg’aw ha’m gu’zetip bari’w ju’kti jo’netiwshiler yamasa ali’wshi’lar ta’repinen toli’q jol dawami’nda ta’miyinlenedi.

30-statya. Dawlardi’ sheshiw.
Tasi’wshi’ ha’m qari’ydar arasi’nda payda bolatug’i’n dawlar sud ta’rtibinde sheshiledi.

31-statya. Avtomobil transporti’ haqqi’ndag’i’ ni’zam aktlerin buzg’anli’g’i’ ushi’n juwapkershilik.
Avtomobil transporti’ haqqi’ndag’i’ ni’zam aktlerinin’ buzi’li’wi’nda ayi’pker bolg’an adamlar belgilengen ta’rtipte juwapker boladi’.


Ko'rip shi'g'i'ldi': 1511

Betler