Qaraqalpaqstan Respublikasi' Ministrler Ken'esi

Qaraqalpaqstan Respublikasi'ni'n' Ma'mleketlik hu'kimet portali'



Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w (79 Kb)    Versiyasi'    Betti doc ta'rizde ju'klep ali'w (79 KB)

«Birjalar ha’m birjali’q jumi’s haqqi’nda» Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ Ni’zami’ (jan’a redakciyada)

1-statya. Usi’ Ni’zamni’n’ maqseti.
Usi’ Ni’zamni’n’ maqseti birjalardi’ sho’lkemlestiriw ha’m wolardi’n’ jumi’slari’ menen baylani’sli’ bolg’an qatnasi’qlardi’ ta’rtiplestiriwden ibarat.

2-statya. Birjalar ha’m birjali’q jumi’s haqqi’ndag’i’ ni’zam hu’jjetleri.
Birjalar ha’m birjali’q jumi’s haqqi’ndag’i’ ni’zam usi’ Ni’zam ha’m basqa ni’zam hu’jjetlerinen ibarat.
Bul Ni’zam valyuta birjasi’na qollani’lmaydi’.

3-statya. Birja tu’sinigi.
Birja-yuridikali’q ta’rep boli’p, aldi’n-ala tayi’nlang’an wori’n ha’m belgilengen waqi’tta, belgilengen qag’i’ydalar tiykari’nda ashi’q ha’m ja’riyali’li’q jag’dayi’nda birja sawdalari’n sho’lkemlestiriw ha’m wo’tkeriw arqali’ birja tovarlari’ sawdasi’ ushi’n sharayat jarati’p beredi.

4-statya. Birjali’q jumi’s.
Birjali’q jumi’s-birja sawdalari’n sho’lkemlestiriw ha’m talap ja’ne usi’ni’sti’n’ haqi’yqi’y jag’dayi’n ani’qlaw tiykari’nda birja tovarlari’ni’n’ bahasi’n shi’g’ari’w arqali’ birja tovarlari’ni’n’ bazari’n du’ziwge qarati’lg’an ha’reketler ji’yi’ndi’si’nan ibarat.

5-statya. Birjali’q jumi’sti’ licenziyalaw.
Birjalar ni’zam hu’jjetlerinde belgilengen ta’rtipte tiyisli licenziya alg’annan keyin birjali’q jumi’slardi’ a’melge asi’ri’w huqi’qi’na iye boladi’.

6-statya. Birja jumi’si’ni’n’ ma’mleket ta’repinen retlestiriliwi.
Birjalar jumi’si’n ma’mleket ta’repinen retlestiriw Wo’zbekstan Respublikasi’ Ministrler Kabineti ta’repinen belgilenetug’i’n ta’rtipte birjalar jumi’slari’n retlestiriwshi wa’killikli uyi’mlar ta’repinen a’melge asi’ri’ladi’.
Birjalar yamasa wolardi’n’ ag’zalari’ ta’repinen birjalar ha’m birja jumi’si’ haqqi’ndag’i’ ni’zam hu’jjetleri buzi’lg’an jag’dayda, birjalar jumi’si’n retlestiriwshi wa’killikli uyi’mlar ani’qlang’an ni’zam buzi’wshi’li’qlardi’ saplasti’ri’w haqqi’ndag’i’ wori’nlani’wi’ sha’rt bolg’an ko’rsetpeler kirgiziwge haqi’li’.
Birjalar jumi’si’n ta’rtipke sali’wshi’ wa’killikli uyi’mlardi’n’ usi’ Ni’zamni’n’ 14 ha’m 15-statyalari’ talaplari’ni’n’ buzi’li’wi’n saplasti’ri’w haqqi’ndag’i’ ko’rsetpeleri birjalar ta’repinen wori’nlanbag’an jag’dayda, birjalar jumi’si’n ta’rtipke sali’wshi’ wa’killikli uyi’mlar birja licenziyasi’ni’n’ ha’reket yetiwin won is ku’ninen arti’q bolmag’an mu’ddetke toqtati’p qoyi’wg’a yaki birja licenziyasi’ni’n’ ha’reket yetiwin won is ku’ninen arti’q bolg’an mu’ddetke toqtati’p qoyi’w yamasa woni’n’ ha’reket yetiwin biykarlaw haqqi’nda sudqa mu’ra’jat yetiwge haqi’li’.
Birjalar jumi’slari’n retlestiriwshi wa’killikli uyi’mlardi’n’ ni’zam buzi’wshi’li’qlardi’ saplasti’ri’w haqqi’ndag’i’ ko’rsetpeleri wori’nlanbag’an jag’dayda (usi’ statyani’n’ u’shinshi bo’liminde na’zerde tuti’lg’an jag’daylar bug’an kirmeydi), birjalar jumi’si’n retlestiriwshi wa’killikli uyi’mlar birjadan ha’m (yamasa) woni’n’ ag’zalari’nan yen’ az ayli’q miynet haqi’ni’n’ yeki ju’z yesesine shekem bolg’an mug’darda ja’riyma wo’ndiriw haqqi’ndag’i’ dawa arzasi’ menen sudqa mu’ra’jat yetiwge haqi’li’.
Birjalar jumi’slari’n retlestiriwshi wa’killikli uyi’mlar usi’ statyani’n’ to’rtinshi bo’liminde ko’rsetilgen tiykarlar boyi’nsha sudlarg’a mu’ra’jat yetkende ma’mleketlik baji’ to’lewden azat yetiledi.

7-statya. Birjali’q jumi’sti’n’ tiykarg’i’ principleri.
Birjali’q jumi’sti’n’ tiykarg’i’ principleri to’mendegilerden ibarat:
birja sawdalari’n ja’riyali’li’q jag’dayi’nda ha’m ashi’q tu’rde wo’tkeriw;
birja sawdalari’nda bahalardi’n’ yerkin qa’liplesiwi;
birja kelisimlerin du’ziwdin’ i’qti’yarli’li’g’i’;
birjani’n’ barli’q ag’zalari’ni’n’ birja sawdalari’nda qatnasi’wi’ ushi’n sharayatlardi’n’ ten’ligi.

8-statya. Birja tovari’.
Belgilengen ta’rtipte birja sawdalari’na shi’g’ari’lg’an tiyisli tu’r ha’m sapadag’i’ tovar, soni’n’ ishinde tovarg’a tiyisli standart kontrakt birja tovari’ yesaplanadi’.
Jer, jer asti’ bayli’qlari’, suwlar, basqa ta’biyiy resurslar, ma’deniy miyras ha’m intellektual mu’lk wobektleri, sonday-aq ni’zam hu’jjetlerine muwapi’q puqarali’q aylani’stan shi’g’ari’lg’an mu’lk birja tovari’ boli’wi’ mu’mkin yemes.

9-statya. Birja listingi.
Birja listingi degende birja tovarlari’n birja mag’li’wmatnamasi’na kirgizgen halda birja sawdalari’na qoyi’w ta’rtibi tu’siniledi.
Birja listingin wo’tkeriw ta’rtibi birja sawdasi’ qag’i’ydalari’ menen belgilenedi.

10-statya. Brokerlik wori’n.
Brokerlik wori’n-birja ta’repinen yuridikali’q shaxslarg’a, a’dette to’lemli tiykarda beriletug’i’n, birja kelisimlerinde ha’m birja jumi’si’nda usi’ Ni’zamg’a muwapi’q qatnasi’w huqi’qi’. Birja akcionerine brokerlik wori’n woni’ sati’w huqi’qi’si’z beriliwi mu’mkin.
Brokerlik wori’nni’n’ iyesi tek bir shaxs boli’wi’ mu’mkin.
Brokerlik wori’n yekinshi ta’repke ijarag’a beriliwi mu’mkin yemes.
Birjani’n’ wo’zi satatug’i’n brokerlik wori’nni’n’ baslang’i’sh bahasi’n birjani’n’ atqari’wshi’ uyi’mi’ belgileydi.
Brokerlik wori’nni’n’ bahasi’ birjani’n’ ustavli’q qori’na kirgiziliwi mu’mkin yemes.

11-statya. Birjani’n’ sho’lkemlestiriw-huqi’qi’y formasi’.
Birjalar ni’zam hu’jjetlerinde na’zerde tuti’lg’an ha’r qanday sho’lkemlestiriw-huqi’qi’y formalarda du’ziliwi mu’mkin.
Birjani’n’ ustavli’q qori’ni’n’ mug’dari’ birja dizimge ali’ng’an sa’nedegi jag’day boyi’nsha ni’zam hu’jjetleri menen belgilengen yen’ az ayli’q miynet haqi’ni’n’ won mi’n’ da’rejesi mug’dari’nan kem boli’wi’ mu’mkin yemes.
Birjani’n’ firmali’q atamasi’ «birja» so’zin wo’z ishine alg’an boli’wi’ kerek.

12-statya. Birjani’n’ ustavi’.
Birja wo’z jumi’si’n sho’lkemlestiriwshileri tasti’yi’qlaytug’i’n ustav tiykari’nda a’melge asi’radi’.
Birjani’n’ ustavi’nda to’mendegiler belgilengen boli’wi’ kerek;
birjani’n’ atamasi’ ha’m woni’n’ tu’ri;
birjani’n’ jaylasqan worni’ (pochta ma’nzili);
birjali’q jumi’sti’n’ tarawi’ ha’m maqsetleri;
ustavli’q qori’ni’n’ mug’dari’, sho’lkemlestiriwshiler ta’repinen qorg’a u’lesler kirgiziwdin’ ta’rtibi ha’m mu’ddetleri;
da’ramatti’ bo’listiriw ha’m boli’wi’ mu’mkin bolg’an za’lellerdi qaplaw ta’rtibi;
birja sho’lkemlestiriwshileri ha’m ag’zalari’ni’n’ mu’lklik juwapkershiligi;
birjani’n’ basqari’w uyi’mlari’, wolardi’ du’ziw ta’rtibi ha’m wolardi’n’ wa’killikleri;
birja sawdasi’ qa’delerin islep shi’g’i’w ha’m qabi’l yetiw ta’rtibi;
birja ag’zali’g’i’na qabi’l yetiw, ag’zali’qti’ toqtati’p qoyi’w ha’m biykarlaw ta’rtibi, birja ag’zalari’ni’n’ huqi’qlari’ ha’m minnetleri;
birjani’n’ qayta du’ziw ha’m saplasti’ri’w ta’rtibi.
Ustavta ni’zam hu’jjetlerine qayshi’ kelmeytug’i’n basqa rejelerde na’zerde tuti’li’wi’ mu’mkin.

13-statya. Birjani’n’ huqi’qlari’.
Birja:
baha belgilew, to’reshilik, listing, qadag’alaw ha’m basqa birja komissiyalari’n du’ziwge;
eger birja kelisimlerinin’ bahasi’ ku’n dawami’nda birja ta’repinen belgilengen bahadan arti’g’i’raq wo’zgerip ketse, birja sawdasi’n toqtati’wg’a;
birja ta’repinen ko’rsetiletug’i’n xi’zmetler ushi’n to’lenetug’i’n haqi’ mug’dari’n belgilewge;
birja sawdasi’ qa’delerin buzg’anli’q ushi’n ja’riymalar ha’m penyalar belgilew ja’ne wo’ndiriwge;
birja byulletenlerin, mag’li’wmatnamalardi’ ja’ne basqa da ma’limlemelik ha’m reklamali’q basi’li’mlardi’ shi’g’ari’wg’a haqi’li’.
Ni’zam hu’jjetlerine, birjani’n’ ustavi’ ha’m birja sawdasi’ ta’rtiplerine muwapi’q, birja basqa da huqi’qlarg’a iye boli’wi’ mu’mkin.

14-statya. Birjani’n’ minnetleri.
Birja:
birja sawdasi’ qa’delerin belgilewge;
birja byulletenine kirgizilgen birja tovarlari’ sawdasi’n sho’lkemlestiriwge;
birja tovarlari’na bolg’an talap ha’m usi’ni’sti’n’ tiykari’nda wolardi’n’ bahalari’n shi’g’ari’p turi’wg’a;
turaqli’ tu’rde (ha’ptesine keminde bir ma’rte) g’alaba xabar qurallari’nda birja tovarlari’ bahasi’n dag’azalawg’a, birja ag’zalari’n ha’r bir birja sawdasi’ni’n’ juwmaqlari’ tuwrali’ xabardar yetiwge minnetli.
Ni’zam hu’jjetlerine, birja ustavi’ ha’m birja sawdasi’ qa’delerine muwapi’q, birjani’n’ basqa minnetleri de boli’wi’ mu’mkin.

15-statya. Birjalardi’ sho’lkemlestiriw ha’m wolardi’n’ jumi’si’ salasi’ndag’i’ sheklewler.
Birja wo’ndirislik, sawda, sawda-da’ldalshi’li’q jumi’slari’n tikkeley a’melge asi’ri’wi’, sonday-aq basqa yuridikali’q shaxslardi’n’ sho’lkemlestiriwshisi (akcioneri) boli’wi’ mu’mkin yemes, ni’zam hu’jjetlerinde na’zerde tuti’lg’an jag’daylar bug’an kirmeydi.
Ma’mleketlik ha’kimiyat ha’m basqari’w uyi’mlari’ birja sho’lkemlestiriwshisi (akcioneri) bola almaydi’, ni’zam hu’jjetlerinde na’zerde tuti’lg’an jag’daylar bug’an kirmeydi.
Birja xi’zmetkerlerine brokerlik wori’nlardi’ sati’p ali’w, sonday-aq xi’zmet mag’li’wmatlari’nan xi’zmet wazi’ypalari’n wori’nlaw menen baylani’sli’ bolmag’an maqsetlerde paydalani’w qadag’an yetiledi.
Birjada:
birja mag’li’wmatnamasi’na kirgizilmegen tovarlardi’ birja sawdalari’nda sati’wg’a;
birja sawdalari’ qatnasi’wshi’lari’ni’n’ belgilenip qoyi’lg’an birja bahalari’ni’n’ wo’zgeriwine yamasa qatan’ yetip qoyi’li’wi’na ali’p keliwi mu’mkin bolg’an ha’r qanday kelisilgen ha’reketler yetiwine;
bazar konyunkturasi’n jasalma ra’wishte wo’zgertiwge sebepshi boli’wi’ mu’mkin bolg’an jalg’an mag’li’wmatlardi’ tarqati’wg’a;
birja sawdalari’n wo’tkermesten birja ag’zalari’ arasi’nda du’zilgen birja kelisimlerin dizimge ali’wg’a jol qoyi’lmaydi’.

16-statya. Birja ag’zalari’.
Birja ta’repinen belgilengen ta’rtipte usi’ birjadag’i’ brokerlik worni’n sati’p yamasa basqa jol menen alg’an yuridikali’q shaxslar birja ag’zalari’ boli’p yesaplanadi’.
Ma’mleketlik ha’kimiyat ha’m basqari’w uyi’mlari’, wolardi’n’ lawazi’mli’ shaxslari’, sonday-aq birja xi’zmetkerleri birja ag’zasi’ boli’wi’ mu’mkin yemes.

17-statya. Birja ag’zalari’ni’n’ huqi’qlari’.
Birja ag’zalari’:
birja sawdalari’nda qatnasi’w ha’m birja kelisimlerin du’ziw;
birja ag’zalari’ni’n’ uli’wma ji’ynali’slari’na qatnasi’w;
birja komissiyalari’n saylaw ha’m wolarg’a saylani’w;
birja sawdasi’ qa’delerin islep shi’g’i’wda qatnasi’w;
birja xi’zmetkerlerinen paydalani’w ha’m usi’ Ni’zamg’a muwapi’q brokerlik wori’ng’a iyelik yetiw huqi’qi’na iye.
Ni’zam hu’jjetlerine, birja ustavi’ ha’m birja sawdasi’ qa’delerine muwapi’q, birja ag’zalari’ basqa huqi’qlarg’a da iye boli’wi’ mu’mkin.

18-statya. Birja ag’zalari’ni’n’ minnetleri.
Birja ag’zalari’:
birja sawdasi’ qa’delerine boysi’ni’wg’a;
birja mag’li’wmatnamasi’na kirgizilgen birja tovarlari’ sawdasi’n a’melge asi’ri’wg’a;
birja mag’li’wmatnamasi’na kirgizilgen tovarlar boyi’nsha birjadan ti’sqari’ bazarda aldi’-satti’ sha’rtnamalari’n du’zbewge;
qari’ydarlar talabi’na muwapi’q wolarg’a brokerlik worni’n sati’p ali’w sa’nesi ha’m woni’n’ ta’rtip sani’ haqqi’ndag’i’ mag’li’wmatti’ beriwge;
qari’ydarg’a woni’n’ ma’plerin go’zlep du’zilgen kelisimler, sonday-aq woni’n’ tapsi’rmalari’ wori’nlani’wi’ menen baylani’sli’ bolg’an mag’li’wmatti’ wo’z waqti’nda beriwge;
qari’ydar menen sha’rtnama du’zilip ati’rg’anda woni’ birja sawdasi’ qag’i’ydalari’ ha’m yesaplasi’w-kliring xi’zmetin ko’rsetiw sha’rtleri menen tani’sti’ri’wg’a;
qari’ydar yesabi’nan du’zilgen birja kelisimlerinin’ ayri’qsha yesabi’n ju’rgiziwge minnetli.
Ni’zam hu’jjetlerine, birja ustavi’ ha’m birja sawdasi’ qa’delerine muwapi’q, birja ag’zalari’ni’n’ basqa minnetleri de boli’wi’ mu’mkin.

19-statya. Birja ag’zalari’ni’n’ uli’wma ji’ynali’si’.
Birja ag’zalari’ni’n’ uli’wma ji’ynali’si’ birjani’n’ atqari’wshi’ uyi’mi’ni’n’ intasi’ menen ji’li’na keminde bir ma’rte shaqi’ri’ladi’.
Birja ag’zalari’ni’n’ gezeksiz uli’wma ji’ynali’si’, yeger woni’ shaqi’ri’w haqqi’ndag’i’ talap brokerlik wori’nlardi’n’ uli’wma sani’ni’n’ keminde won procentine iye bolg’an ag’zalari’ ta’repinen jazba tu’rde bildirilgen bolsa, shaqi’ri’li’wi’ mu’mkin.
Birja ag’zalari’ni’n’ uli’wma ji’ynali’si’:
birja sawdasi’ qa’delerin ha’m birja komissiyalari’ni’n’ qurami’n kelisip ali’w haqqi’nda sheshim qabi’l yetedi;
birja jumi’slari’n jetilistiriw ha’m birja sawdalari’ni’n’ na’tiyjeliligin artti’ri’w ma’seleleri boyi’nsha usi’ni’slar tayarlaydi’ ha’m wolardi’ birjani’n’ basqari’w uyi’mlari’na beredi;
birja ustavi’na muwapi’q basqa ma’selelerdi de sheshedi.
Birja ag’zalari’ni’n’ uli’wma ji’ynali’si’n wo’tkeriw ha’m ji’ynali’s ta’repinen sheshimlerdi qabi’l yetiw ta’rtibi birja ag’zalari’ni’n’ uli’wma ji’ynali’si’nda tasti’yi’qlanadi’.

20-statya. Birja sawdalari’.
Birja ta’repinen, birja sawdasi’ qa’delerine muwapi’q sho’lkemlestiriletug’i’n birja tovari’ni’n’ sawdasi’-birja sawdalari’ boli’p tabi’ladi’.
Birja sawdalari’ birjada woraylasti’ri’lg’an tu’rde ha’m usi’ sawdalarda birjani’n’ barli’q ag’zalari’na bir waqi’tta qatnasi’wi’ imkaniyati’ berilgen halda wo’tkeriledi.

21-statya. Birja sawdasi’ qa’deleri.
Birja sawdasi’ qa’delerinde to’mendegiler ko’rsetiliwi kerek:
birjada a’melge asi’ri’latug’i’n birja kelisimlerinin’ tu’rleri;
birja kelisimleri qatnasi’wshi’lari’ni’n’ qurami’ ha’m wolarg’a qoyi’latug’i’n talaplar ji’yi’ndi’si’;
birja sawdalari’n, birja kelisimlerin a’melge asi’ri’w ha’m wolardi’n’ na’tiyjelerin dizimge ali’w ha’mde wolardi’ ra’smiylestiriw ta’rtibi;
birja tovarlari’ni’n’ bahasi’n shi’g’ari’w ta’rtibi;
tovarlardi’ birja sawdalari’na qoyi’wg’a ruxsat beriw ta’rtibi (listing);
birja kelisimleri qatnasi’wshi’lari’ arasi’ndag’i’ yesaplasi’wlar ta’rtibi;
birja sawdasi’nda aylani’sta bolatug’i’n standart kontraktlar ta’riypi;
eger sawda maydanshalari’ yamasa bo’limleri birja ta’repinen du’zilgen bolsa, wolardi’n’ dizimi ha’m atamalari’;
birja sawdalari’n wo’tkeriw ta’rtibi;
birja ag’zalari’na ma’limleme xi’zmetin ko’rsetiw ta’rtibi;
birjadag’i’ bahani’ qa’liplestiriw bari’si’ u’stinen qadag’alaw ju’rgiziw ta’rtibi;
birjada kelispewshiliklerdi sheshiw ta’rtibi;
birja ag’zalari’ ha’m xi’zmetkerlerinin’ birja sawdasi’ qa’delerin buzg’anli’g’i’ ushi’n juwapkershiligi haqqi’ndag’i’ qag’i’ydalar;
ni’zam hu’jjetlerine muwapi’q basqa da qag’i’ydalar.
Birja sawdasi’ qa’delerin islep shi’g’i’w ha’m qabi’l yetiw ta’rtibi birja ustavi’nda belgilenedi.

22-statya. Birja kelisimi.
Birja ta’repinen dizimge ali’ng’an birja tovari’ tuwrali’ birja sawdasi’ni’n’ birjadag’i’ na’tiyjesi boyi’nsha du’zilgen aldi’-satti’ sha’rtnamasi’ birja kelisimi boli’p yesaplanadi’.
Birjada dizimge ali’ng’an kelisimler notarial tasti’yi’qlanbaydi’, ni’zamlarda na’zerde tuti’lg’an jag’daylar bug’an kirmeydi.
Birja kelisimleri birja ati’nan ha’m yesabi’nan a’melge asi’ri’li’wi’ mu’mkin yemes.

23-statya. Birja kelisimlerinin’ tu’rleri.
Birjada birja tovarlari’n aldi’-satti’ kelisimleri, soni’n’ ishinde:
real tovardi’ wo’zgege tapsi’ri’w yamasa jetkerip beriw, yamasa tovarg’a menshik huqi’qi’n beriwshi hu’jjetlerdi basqa birewge tapsi’ri’w menen baylani’sli’ kelisimler;
forvard kelisimler-real tovardi’ jetkerip beriw mu’ddeti keshiktirilgen haldag’i’ aldi’-satti’ kelisimleri;
fyuchers kelisimleri – tovarlarg’a bolg’an standart kontraktlardi’n’ aldi’-satti’ kelisimleri (olardi’ keleshekte wori’nlaw minnetlemesin alg’an halda);
opcion kelisimler – tovarlardi’ yamasa tovarlardi’ jetkerip beriw kontraktlari’n belgilengen baha boyi’nsha keleshekte sati’p ali’w yamasa sati’w huqi’qlari’na baylani’sli’ aldi’-satti’ kelisimleri du’ziliwi mu’mkin.
Birja usi’ statyani’n’ birinshi bo’liminin’ u’shinshi-besinshi abzaclari’nda na’zerde tuti’lg’an, du’zilgen kelisimlerdin’ wori’nlani’wi’n kepillik beriwi sha’rt.
Birja kelisiminin’ mazmuni’ (tovardi’n’ atamasi’, mug’dari’, bahasi’, kelisim du’zilgen sa’ne ha’m waqi’t ja’ne woni’ du’zgen birja ag’zalari’ni’n’ ati’ bug’an kirmeydi) a’shkara yetiliwine jol qoyi’lmaydi’. Birja kelisiminin’ mazmuni’ haqqi’ndag’i’ mag’li’wmat sudlarg’a, qozg’ati’lg’an ji’nayat isi bar bolg’an jag’dayda sorasti’ri’w ha’m tergew uyi’mlari’na beriledi.
Birja kelisiminin’ mazmuni’ haqqi’ndag’i’ ji’nayat joli’ menen artti’rg’an da’ramatlardi’ legallasti’ri’wg’a ha’m terrorizmdi qarji’landi’ri’wg’a qarsi’ gu’resiwge baylani’sli’ bolg’an ma’limleme ni’zam hu’jjetlerinde na’zerde tuti’lg’an jag’daylarda ha’m ta’rtipte arnawli’ wa’killikli ma’mleketlik uyi’mg’a usi’ni’ladi’.

24-statya. Birja kelisimlerinin’ qatnasi’wshi’lari’.
Birja ag’zalari’ birja kelisimlerinin’ qatnasi’wshi’lari’ boli’p yesaplanadi’. Birja ag’zalari’ (brokerler) qari’ydarlardi’n’ tapsi’rmalari’na muwapi’q, sonday-aq wo’z ati’nan ha’m wo’z yesabi’nan (dilerler) kelisimler du’ziwi mu’mkin.
Birja ag’zalari’ arasi’ndag’i’ birja kelisimleri birja sawdalari’ni’n’ na’tiyjelerine qarap du’ziledi.

25-statya. Yesaplasi’w-kliring xi’zmetin ko’rsetiw.
Birjani’n’ yamasa basqa sho’lkemlerdin’:
birja ag’zalari’ ha’m wolardi’n’ qari’ydarlari’ni’n’ minnetlerin belgilew, ayqi’nlasti’ri’w ha’m yesapqa ali’w, wolar arasi’ndag’i’ wo’z-ara yesaplasi’wlardi’ a’melge asi’ri’w;
kelisimlerdin’ wori’nlani’wi’ni’n’ qarji’lay kepilliklerin ta’miyinlew;
birja ag’zalari’ ha’m wolardi’n’ qari’ydarlari’ni’n’ minnetlemelerin yesapqa ali’w, kelisim boyi’nsha wo’z-ara yesaplasi’wlardi’ ha’m to’lewlerdi, soni’n’ ishinde kelisimdi a’melge asi’ri’wda qatnasqan ta’replerge komissionli’q haqi’ to’lew yesaplasi’w-kliring xi’zmetin ko’rsetiw dep ta’n ali’nadi’.

26-statya. Dawlardi’ sheshiw.
Birja, woni’n’ ag’zalari’ ha’m qari’ydarlari’, birjalardi’n’ jumi’slari’n retlestiriwshi wa’killikli uyi’mlar arasi’nda payda bolatug’i’n dawlar sud ta’repinen sheshiledi.
Birja ag’zalari’, birja sawdalari’ni’n’ qatnasi’wshi’lari’ ha’m wolardi’n’ qari’ydarlari’ arasi’nda birja sawdasi’ qag’i’ydalari’nda na’zerde tuti’lg’an ma’seleler boyi’nsha kelip shi’g’atug’i’n dawlar birjani’n’ to’reshiler komissiyasi’ yamasa sud ta’repinen sheshiledi. Dawlardi’ qarap shi’g’i’w ushi’n to’reshilik komissiyasi’ ta’repinen ji’yi’m wo’ndiriw qadag’an yetiledi.

27-statya. Birjalar ha’m birjali’q jumi’s haqqi’ndag’i’ ni’zam hu’jjetlerin buzg’anli’q ushi’n juwapkershilik.
Birjalar ha’m birjali’q jumi’s haqqi’ndag’i’ ni’zam hu’jjetlerinin’ buzi’li’wi’nda ayi’pli’ shaxslar belgilengen ta’rtipte juwapker boladi’.


Ko'rip shi'g'i'ldi': 2449

Betler