Qaraqalpaqstan Respublikasi' Ministrler Ken'esi

Qaraqalpaqstan Respublikasi'ni'n' Ma'mleketlik hu'kimet portali'



Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w (71 Kb)    Versiyasi'    Betti doc ta'rizde ju'klep ali'w (71 KB)

«Akcionerlik ja’miyetler ha’m akcionerlerdin’ huqi’qlari’n qorg’aw haqqi’nda» Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ Ni’zami’ (III-yari’m)

XI–bo’lim. Yesapqa ali’w ha’m yesap beriw. Hu’jjetlerdi saqlaw. Ja’miyet haqqi’nda ma’limleme

105-statya. Ja’miyettin’ buxgalterlik yesabi’ ha’m finansli’q yesap beriwi.
Ja’miyet ni’zamlar menen belgilengen ta’rtipte buxgalterlik yesap ju’rgiziwge ha’m finansli’q yesap beriwge minnetli.
Ja’miyette buxgalterlik yesapti’ sho’lkemlestiriw, woni’n’ jag’dayi’ ha’m duri’sli’g’i’, ha’r ji’lg’i’ yesapti’, basqa da finansli’q yesaplardi’ wo’z waqti’nda tiyisli uyi’mlarg’a beriwdi, sonday-aq akcionerlerge, kreditorlarg’a ha’m g’alaba xabar qurallari’na beriletug’i’n ja’miyettin’ jumi’si’ haqqi’ndag’i’ mag’li’wmatlardi’ sho’lkemlestiriw ushi’n ni’zamlarg’a muwapi’q atqari’w uyi’mi’ juwapker boladi’.
Akcionerlerdin’ uli’wma ji’ynali’si’na usi’ni’latug’i’n ja’miyettin’ ji’lli’q yesabi’ndag’i’, buxgalterlik balansi’ndag’i’, paydalar ha’m zi’yanlar boyi’nsha yesabi’ndag’i’ mag’li’wmatlardi’n’ duri’sli’g’i’ ja’miyettin’ tekseriw komissiyasi’ ta’repinen tasti’yi’qlang’an boli’wi’ tiyis.
Ja’miyet ta’repinen usi’ punktte ko’rsetilgen hu’jjetlerdi ja’riyalaw aldi’nan, ja’miyet ji’lli’q finans yesabi’n ha’r ji’li’ tekseriw ha’m tasti’yi’qlaw ushi’n ja’miyet yamasa woni’n’ akcionerleri menen mu’lklik ma’pdarli’q baylani’sqa iye bolmag’an auditorli’q sho’lkemin tarti’wg’a minnetli.
Ja’miyettin’ ji’lli’q yesabi’ baqlaw ken’esi ta’repinen akcionerlerdin’ ji’lli’q uli’wma ji’ynali’si’n wo’tkeriw sa’nesine woti’z ku’n qalg’an mu’ddetten keshiktirmesten aldi’n ala tasti’yi’qlani’wi’ tiyis.

106-statya. Ja’miyettin’ hu’jjetlerin saqlaw.
Ja’miyet:
ja’miyettin’ ustavi’n, belgilengen ta’rtipte dizimge ali’ng’an, ustavqa kirgizilgen wo’zgerisler ha’m qosi’mshalardi’, ja’miyetti du’ziw haqqi’nda sheshimdi, ja’miyetti dizimge ali’w haqqi’nda gu’wali’qti’;
ja’miyettin’ balansi’nda bolg’an mu’lkke woni’n’ huqi’qlari’n tasti’yi’qlawshi’ hu’jjetlerdi;
akcionerlerdin’ uli’wma ji’ynali’si’ ha’m ja’miyetti basqari’wdi’n’ basqa da uyi’mlari’ ta’repinen tasti’yi’qlanatug’i’n hu’jjetlerdi;
ja’miyettin’ filiali’ yamasa wa’kilxanasi’ haqqi’nda rejeni;
ji’lli’q finans yesabi’n;
akciyalardi’n’ emissiya prospektin;
buxgalterlik yesap hu’jjetlerin;
tiyisli uyi’mlarg’a usi’ni’latug’i’n finansli’q yesap hu’jjetlerin;
akcionerlerdin’ uli’wma ji’ynali’slari’ni’n’, baqlaw ken’esi ha’m tekseriw komissiyasi’ ja’ne kollegialli’q atqari’w uyi’mi’ (basqarma, direkciya) ma’jilislerinin’ protokollari’n;
olarg’a tiyisli bolg’an akciyalardi’n’ sani’n ha’m tu’rlerin ko’rsetiw menen ja’miyettin’ affillengen adamlari’ni’n’ dizimin;
orayli’q dizimnen wo’tkeriwshi wazi’ypasi’n atqari’wshi’ Bahali’ qag’azlar worayli’q depozitariyinen ali’ng’an ja’miyetler akcionerleri reestrlerin;
tekseriw komissiyasi’ni’n’, auditordi’n’, ma’mleketlik finansli’q qadag’alaw uyi’mlari’ni’n’ juwmaqlari’n;
ja’miyettin’ ustavi’nda, ja’miyetti basqari’w uyi’mlari’ni’n’ sheshimleri menen na’zerde tuti’lg’an basqa da hu’jjetler, sonday-aq ni’zamlar menen na’zerde tuti’lg’an hu’jjetlerdi saqlawg’a minnetli.

107-statya. Ja’miyet ta’repinen akcionerlerge ma’limlemeler beriliwi.
Ja’miyet, buxgalterlik yesap ha’m ja’miyetlik kollegialli’q atqari’w uyi’mi’ ma’jilislerinin’ protokollari’nan basqa usi’ Ni’zamni’n’ a’0u’-statyasi’ni’n’ a’-bo’liminde na’zerde tuti’lg’an hu’jjetlerdin’ akcionerlerdin’ tani’si’wi’ ushi’n qolay boli’wi’n ta’miyinleydi.
Akcionerlerdin’ talap yetiwi boyi’nsha, ja’miyet to’lem ali’w menen wog’an usi’ Ni’zamda na’zerde tuti’lg’an hu’jjetlerdin’ ko’shirmesin beriwge minnetli. To’lem mug’dari’ ja’miyet ta’repinen belgilenedi ha’m wol hu’jjetlerdin’ ko’shirmesin tayarlawg’a ja’ne hu’jjetlerdi pochta arqali’ jiberiwge baylani’sli’ shi’g’i’nlardi’ to’lewge ketken shi’g’i’nlardi’n’ bahasi’nan arti’q boli’wi’ mu’mkin yemes.

108-statya. Ma’limlemeni ja’riyalaw sha’rtligi.
Akcionerlik ja’miyet ni’zam hu’jjetlerinde belgilengen ta’rtipte ha’m mu’ddetlerde ma’limlemeni ja’riya yetiwi sha’rt.
Akcionerlik ja’miyet, soni’n’ ishinde jabi’q akcionerlik ja’miyet emissiyali’q bahali’ qag’azlardi’ g’alaba jaylasti’rg’an jag’dayda, bul haqqi’ndag’i’ mag’li’wmatti’ bahali’ qag’azlar bazari’n ta’rtiplestiriw boyi’nsha wa’killikli ma’mleketlik uyi’m belgilegen ko’lemde ha’m ta’rtipte ja’riyalawi’ sha’rt.
Akcionerlik ja’miyettin’ usi’ Ni’zamda na’zerde tuti’lg’an ma’limlemesin ja’riyalawdan g’alaba xabar qurallari’ ta’repinen tiykarsi’z ra’wishte bas tarti’li’wi’na jol qoyi’lmaydi’.
Ma’mleketlik mu’lkke biylik yetiwge wa’killikli uyi’m ma’mleketke tiyisli akciyalardi’n’ sati’li’wi’ haqqi’ndag’i’ mag’li’wmatlardi’ g’alaba xabar qurallari’nda ja’riyalaydi’.

109-statya. Ja’miyettin’ affillengen adamlari’ haqqi’nda ma’limleme.
Adam, ni’zamlarg’a muwapi’q affillengen dep yesaplanadi’.
Ja’miyettin’ affillengen adamlari’ akciyalardi’ sati’p ali’w sa’nesinen baslap won ku’nnen keshiktirmesten, wolardi’n’ sani’n ha’m tu’rlerin ko’rsetiw menen ja’miyettin’ wo’zlerine tiyisli akciyalari’ haqqi’nda ja’miyetke jazba tu’rde xabarlawg’a minnetli.
Yeger, usi’nday ma’limleme affillengen adamni’n’ ayi’bi’ menen berilmewi yamasa wo’z waqti’nda berilmewi na’tiyjesinde ja’miyetke mu’lklik zi’yan keltirgen jag’dayda, affillengen adam ja’miyet aldi’nda keltirilgen zi’yan mug’dari’nda juwapker boladi’.
Ja’miyet wo’zinin’ affillengen adamlari’ni’n’ yesabi’n ju’rgiziwge ha’m ni’zamlar talaplari’na muwapi’q wolar haqqi’nda yesaplardi’ beriwge minnetli. Ashi’q akcionerlik ja’miyet affillengen shaxslar dizimin wolarg’a tiyisli akciyalar sani’ ha’m tu’rlerin ko’rsetken halda ni’zam hu’jjetlerinde belgilengen ta’rtipte ha’r ji’li’ ja’riyalawi’ sha’rt.

XII–bo’lim. Ja’miyettin’ jumi’si’n qadag’alaw

110-statya. Tekseriw komissiyasi’.
Ja’miyettin’ finans-xojali’q jumi’si’n qadag’alawdi’ a’melge asi’ri’w ushi’n, akcionerlerdin’ uli’wma ji’ynali’si’ ta’repinen ja’miyettin’ ustavi’na muwapi’q tekseriw komissiyasi’ saylanadi’.
Ja’miyettin’ tekseriw komissiyasi’ni’n’ wa’killikleri usi’ Ni’zam ha’m ja’miyet ustavi’ menen belgilenedi.
Ja’miyettin’ tekseriw komissiyasi’ni’n’ jumi’s ta’rtibi akcionerlerdin’ uli’wma ji’ynali’si’ tasti’yi’qlaytug’i’n reje menen belgilenedi.
Ja’miyettin’ finans-xojali’q jumi’si’n tekseriw (reviziya) bir ji’ldag’i’ yamasa basqa da’wirdegi jumi’si’ni’n’ juwmaqlari’ boyi’nsha, tekseriw komissiyasi’ni’n’ intasi’ menen, akcionerlerdin’ uli’wma ji’ynali’si’ni’n’, baqlaw ken’esinin’ sheshimi, yamasa ja’mi boli’p ja’miyettin’ dawi’s beriwshi akciyalari’ni’n’ keminde won procentine iye bolg’an akcionerdin’ (akcionerlerdin’) talap yetiwi boyi’nsha a’melge asi’ri’ladi’.
Ja’miyettin’ tekseriw komissiyasi’ni’n’ talap yetiwi boyi’nsha, basqari’w uyi’mlari’nda lawazi’mdi’ iyelep turg’an adamlar, wog’an finans-xojali’q jumi’si’ haqqi’nda hu’jjetlerdi beriwge minnetli.
Ja’miyettin’ tekseriw komisiyasi’, usi’ Ni’zamni’n’ wg’-statyasi’na muwapi’q akcionerlerdin’ gezeksiz uli’wma ji’ynali’si’n shaqi’ri’wdi’ talap yetiwge haqi’li’.
Ja’miyettin’ tekseriw komissiyasi’ni’n’ ag’zalari’ bir waqi’tti’n’ wo’zinde ja’miyettin’ baqlaw ken’esinin’ ag’zalari’ boli’wi’, sonday-aq ja’miyettin’ basqari’w uyi’mlari’nda basqa da lawazi’mlardi’ iyelep turi’wi’ mu’mkin yemes. Ja’miyettin’ baqlaw ken’esinin’ ag’zalari’na yamasa basqari’w uyi’mlari’nda lawazi’mdi’ iyelep turg’an adamlarg’a tiyisli akciyalar, ja’miyettin’ tekseriw komissiyasi’ni’n’ ag’zalari’n saylag’anda dawi’s beriwge qatnasi’wi’ mu’mkin yemes.

110 -statya. Ishki audit xi’zmeti.
Aktivlerinin’ balansli’q quni’ bir milliard sumnan ko’p bolg’an ja’miyette ishki audit xi’zmeti du’ziledi. Ishki audit xi’zmeti ja’miyettin’ baqlaw ken’esine yesap beredi.
Ishki audit xi’zmeti ja’miyettin’ atqari’wshi’ uyi’mi’, wa’kilxanalari’ ha’m filiallari’ ta’repinen ni’zam hu’jjetlerine, sho’lkemlestiriw hu’jjetleri ha’m basqa hu’jjetlerge boysi’ni’li’wi’n, buxgalteriya yesabi’ ha’m finansli’q yesabatlarda mag’li’wmatlardi’n’ toli’q ha’mde duri’s sa’wleleniwi ta’miyinleniwin, xojali’q woperaciyalari’n a’melge asi’ri’wdi’n’ belgilengen qag’i’ydalari’ ha’m ta’rtiplerine boysi’ni’li’wi’n, aktivlerdin’ saqlani’wi’n, sonday-aq, ja’miyetti basqari’w boyi’nsha ni’zam hu’jjetlerinde belgilengen talaplarg’a boysi’ni’li’wi’n tekseriw ha’m bul boyi’nsha monitoring ali’p bari’w arqali’ ja’miyettin’ atqari’wshi’ uyi’mi’, wa’kilxanalari’ ha’m filiallari’ni’n’ jumi’si’n qadag’alaydi’ ha’m bahalaydi’.
Ishki audit xi’zmeti wo’z jumi’si’n Wo’zbekstan Respublikasi’ Ministrler Kabineti ta’repinen belgilenetug’i’n ta’rtipke muwapi’q a’melge asi’radi’.

111-statya. Auditorli’q sho’lkemi.
Auditorli’q sho’lkem ja’miyet penen du’zilgen sha’rtnamag’a muwapi’q ni’zam hu’jjetlerinde belgilengen ta’rtipte ja’miyettin’ finans-xojali’q jumi’si’n tekseredi ha’m wog’an auditorli’q juwmag’i’n usi’nadi’.
Auditorli’q sho’lkem ja’miyettin’ finansli’q yesabi’ ha’m finansqa baylani’sli’ basqa ma’limlemeler haqqi’nda naduri’s juwmaq bayat yetilgen, auditorli’q juwmag’i’ni’n’ shi’g’ari’li’wi’ aqi’betinde keltirilgen zi’yan ushi’n ja’miyet aldi’nda juwapker boladi’.
Ustav qori’ndag’i’ ma’mleket u’lesi yeliw procentten arti’q bolg’an ja’miyetlerde auditorli’q tekseriw wo’tkeriw ushi’n auditorli’q sho’lkemdi tan’law Wo’zbekstan Respublikasi’ Ma’mleketlik mu’lkti basqari’w ma’mleketlik komiteti ha’m Wo’zbekstan Respublikasi’ Finans ministrligi ta’repinen belgilenetug’i’n dizim boyi’nsha tan’law tiykari’nda a’melge asi’ri’ladi’.

112-statya. Tekseriw komissiyasi’ni’n’ juwmag’i’.
Ja’miyettin’ finans-xojali’q jumi’si’n tekseriwdin’ juwmaqlari’ boyi’nsha tekseriw komissiyasi’ juwmaq shi’g’aradi’, wonda to’mendegiler boli’wi’ tiyis:
ja’miyettin’ yesaplari’ndag’i’ ha’m basqa da finansli’q hu’jjetlerindegi mag’li’wmatlardi’n’ duri’sli’g’i’na baha beriw;
finans-xojali’q jumi’si’n a’melge asi’rg’anda buxgalterlik yesapti’ ju’rgiziwdin’ ha’m finansli’q yesap beriwlerdin’ ta’rtibin, sonday-aq, ni’zamlardi’ buzi’w faktleri haqqi’nda ma’limleme.

XIII–bo’lim. Juwmaqlawshi’ rejeler

113-statya. Akcionerlerdin’ huqi’qlari’ ha’m ma’plerinin’ kepillikleri.
Ma’mleket akcionerlerdin’ huqi’qlari’ni’n’ ha’m ni’zamli’ ma’plerinin’ saqlani’wi’na kepillik beredi, wa’killik berilgen uyi’mlar arqali’ akcionerlerdin’ huqi’qlari’ni’n’ saqlani’wi’n ha’m wolardi’ qorg’awdi’ ta’miyinleydi.
Ma’mleketlik ha’m basqa da uyi’mlar ta’repinen ja’miyettin’ xojali’q ha’m basqa da jumi’si’na aralasi’wg’a jol qoyi’lmaydi’. Wolardi’n’ tiykarsi’z ha’reketlerine baylani’sli’ sud ta’rtibinde shag’i’m yetiliwi mu’mkin.

114-statya. Akcionerlerdin’ huqi’qlari’n qorg’aw institutlari’.
Akcionerlerdin’ huqi’qlari’:
usi’ Ni’zamda belgilengen ha’m ustavta na’zerde tuti’lg’an minnetlemelerdi wori’nlaw joli’ menen emitent (akcionerlik ja’miyetti basqari’w uyi’mlari’);
ni’zamlarg’a muwapi’q bahali’ qag’azlar bazari’ni’n’ professional qatnasi’wshi’lari’ ha’m qor birjalari’;
bahali’ qag’azlar bazari’ ka’siplik qatnasi’wshi’lari’ni’n’ i’qti’yarli’ birlespeleri;
qamsi’zlandi’ri’w sho’lkemleri;
bahali’ qag’azlar bazari’n ta’rtiplestiriw boyi’nsha wa’killikli ma’mleketlik uyi’m;
auditorli’q sho’lkemler;
huqi’q qorg’aw uyi’mlari’ ta’repinen qorg’aladi’.
Akcionerler ha’m bahali’ qag’azlar bazari’ni’n’ basqa da subektleri arasi’nda payda bolg’an dawlar sud ta’rtibinde sheshiledi.

115-statya. Akcionerdin’ huqi’qlari’n qorg’aw usi’llari’.
Akcionerlerdin’ huqi’qlari’n qorg’aw to’mendegi jollar menen a’melge asi’ri’ladi’:
huqi’qi’n moyi’nlaw;
huqi’qti’ buzi’lg’ang’a deyingi bolg’an jag’daydi’ qayta tiklew ha’m huqi’qti’ buzatug’i’n yamasa woni’n’ buzi’li’w qa’wpin payda yetetug’i’n ha’reketlerge ti’yi’m sali’w;
kelisimdi haqi’yqi’y yemes dep tani’w ha’m woni’n’ haqi’yqi’y yemesliginin’ na’tiyjelerin qollani’w;
huqi’qti’n’ wo’zin-o’zi qorg’awi’;
zatlay wori’nlawg’a uyg’ari’w;
zi’yanlardi’ wo’tew;
sha’rtti wori’nlamag’ani’ ushi’n ja’riyma wo’ndirip ali’w;
moralli’q zi’yanni’n’ worni’n wo’tew;
huqi’qi’y qatnasi’qlardi’ toqtati’w yamasa wo’zgertiw.
Akcionerler wo’zlerinin’ ni’zamli’ huqi’qlari’n qorg’aw ushi’n i’qti’yarli’ tiykarda ja’miyetlik birlespelerge birlesiwge haqi’li’.
Akcionerlerdin’ huqi’qlari’n qorg’aw ni’zam aktlerinde na’zerde tuti’lg’an basqa da usi’llar menen a’melge asi’ri’li’wi’ mu’mkin.

116-statya. Ma’mleket iyeliginen shi’g’ari’latug’i’n ka’rxana akciyalari’ni’n’ da’slepki emissiyasi’nda miynet ja’ma’a’tleri ag’zalari’ni’n’ huqi’qlari’n qorg’aw.
Akcionerlik ja’miyet yetip qayta du’zilip ati’rg’an ma’mleketlik ka’rxana miynet ja’ma’a’ti ag’zalari’nan akciyalar sati’p ali’w huqi’qlari’n qorg’aw ni’zamlar menen ta’miyinlenedi. Miynet ja’ma’a’ti ag’zalari’ni’n’ arasi’nda jaylasti’ri’wi’ tiyis bolg’an akciyalar bo’leginin’ mug’dari’, ha’r bir ayqi’n jag’dayda ma’mleket mu’lkine biylik yetiw wa’killigi berilgen uyi’m ta’repinen belgilenedi.

117-statya. Bahali’ qag’azlar bazari’ni’n’ professional qatnasi’wshi’lari’ni’n’ juwapkerligi.
Bahali’ qag’azlar bazari’ni’n’ professional qatnasi’wshi’lardi’n’, qor birjalari’ni’n’ ha’m basqalari’ni’n’ juwapkershiligi ni’zamlar menen ta’rtiplestiriledi.

118-statya. Xali’q arali’q sha’rtnamalar ha’m kelisimler.
Yeger Wo’zbekstan Respublikasi’ni’n’ xali’q arali’q sha’rtnamalari’ ha’m kelisimlerinde Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ ni’zamlari’nda na’zerde tuti’lg’an basqa rejeler belgilengen bolsa, wonda xali’q arali’q sha’rtnama yamasa kelisimnin’ rejeleri qollani’ladi’.


Ko'rip shi'g'i'ldi': 1727

Betler