Qaraqalpaqstan Respublikasi' Ministrler Ken'esi

Qaraqalpaqstan Respublikasi'ni'n' Ma'mleketlik hu'kimet portali'



Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w (71 Kb)    Versiyasi'    Betti doc ta'rizde ju'klep ali'w (71 KB)

«Jeke ka’rxana haqqi’nda» Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Ni’zami’

I. Uli’wma rejeler

1-statya. Usi’ Ni’zamni’n’ maqseti.
Usi’ Ni’zamni’n’ maqseti jeke ka’rxanalardi’n’ du’ziliwi, ha’reketi, qayta sho’lkemlestiriliwi ha’m saplasti’ri’li’wi’ salasi’ndag’i’ qatnasi’qlardi’ muwapi’qlasti’ri’w boli’p tabi’ladi’.

2-statya. Jeke ka’rxana haqqi’ndag’i’ ni’zam aktleri.
Jeke ka’rxana haqqi’ndag’i’ ni’zam aktleri usi’ Ni’zam ha’m basqa da ni’zam aktlerinen ibarat.

3-statya. Jeke ka’rxana.
Mu’lk iyesi bolg’an jeke fizikali’q shaxs ta’repinen du’zilgen ha’m basqari’latug’i’n kommerciyali’q sho’lkem jeke ka’rxana dep ta’n ali’nadi’. Jeke ka’rxana isbilermenlik subektlerinin’ sho’lkemlestiriwshilik-huqi’qi’y tu’ri boli’p tabi’ladi’.
Jeke ka’rxana wo’z menshiginde wo’z aldi’na mu’lkke iye boladi’, wo’zinin’ ati’nan mu’lklik ha’m jeke mu’lklik yemes huqi’qlarg’a iye boli’wi’ ja’ne wolardi’ a’melge asi’ri’wi’, minnetlemelerdi wori’nlawi’, sudta dawager ha’m juwapker boli’wi’ mu’mkin.
Jeke ka’rxana wo’z minnetlemeleri boyi’nsha wo’zine tiyisli barli’q mu’lki menen juwap beredi.
Jeke ka’rxanani’n’ menshik iyesi ka’rxanani’n’ mu’lki jeterli bolmag’an jag’dayda jeke ka’rxanani’n’ minnetlemeleri boyi’nsha wo’zine qarasli’ mu’lk penen ni’zam aktlerine muwapi’q subsidiar (qosi’msha) juwapker boladi’.

4-statya. Jeke ka’rxanani’n’ firmali’q atamasi’.
Jeke ka’rxana toli’q firmali’q atamasi’na iye boli’wi’ sha’rt ha’m qi’sqarti’lg’an firmali’q atamag’a iye boli’wg’a haqi’li’. Jeke ka’rxanani’n’ toli’q firmali’q atamasi’ woni’n’ toli’q atamasi’n ha’m «jeke ka’rxana» degen so’zlerdi wo’z ishine alg’an boli’wi’ kerek. Jeke ka’rxanani’n’ qi’sqarti’lg’an firmali’q atamasi’ woni’n’ qi’sqarti’lg’an atamasi’n ha’m «jeke ka’rxana» degen so’zlerdi yamasa «JK» abbreviaturasi’n wo’z ishine ali’wi’ kerek.

5-statya. Jeke ka’rxanani’n’ bank yesap betleri.
Jeke ka’rxana Wo’zbekstan Respublikasi’ aymag’i’nda ha’m wonnan ti’sqari’da ni’zam hu’jjetlerinde belgilengen ta’rtipte bank yesap betlerin ashadi’.

6-statya. Jeke ka’rxanani’n’ mo’ri.
Jeke ka’rxana wo’zinin’ toli’q firmali’q atamasi’ ma’mleketlik tilde jazi’lg’an ha’m jeke ka’rxanani’n’ jaylasqan jeri ko’rsetilgen mo’rge iye boli’wi’ kerek. Mo’rde bir waqi’tti’n’ wo’zinde woni’n’ firmali’q atamasi’ basqa tilde de ko’rsetiliwi mu’mkin.

7-statya. Jeke ka’rxanani’n’ shtamplari’ ha’m blankalari’.
Jeke ka’rxana wo’zinin’ firmali’q atamasi’ jazi’lg’an shtamplari’na ha’m blanklerine, wo’z emblemasi’na sonday-aq belgilengen ta’rtipte dizimnen wo’tkerilgen tovar belgisine ja’ne ko’zge taslani’p turatug’i’n basqa da identifikaciyali’q qurallarg’a iye boli’wg’a haqi’li’.

II. Jeke ka’rxanani’ du’ziw ha’m woni’ ma’mleketlik dizimnen wo’tkeriw

8-statya. Jeke ka’rxanani’n’ du’ziw ta’rtibi.
Jeke ka’rxana menshik iyesi ta’repinen du’ziledi, menshik iyesi wog’an tiyisli mu’lk aji’ratadi’ ha’m woni’n’ ustavi’n tasti’yi’qlaydi’.
Jeke ka’rxana, yeger woni’n’ ustavi’nda basqasha reje belgilengen bolmasa, sheklenbegen mu’ddetke du’ziledi.

9-statya. Basqa yuridikali’q ta’replerdi sho’lkemlestiriw.
Jeke ka’rxanani’n’ wa’kilxanalari’ ha’m filiallari’
Jeke ka’rxana ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte basqa yuridikali’q ta’replerdin’ sho’lkemlestiriwshisi boli’wg’a yamasa wolardi’n’ ustavli’q qori’nda basqasha ra’wishte qatnasi’wg’a, wa’kilxanalar ashi’wg’a ha’m filiallar du’ziwge haqi’li’.

10-statya. Jeke ka’rxanani’n’ ustavi’.
Jeke ka’rxanani’n’ ustavi’ woni’n’ sho’lkemlestiriwshilik hu’jjeti boli’p tabi’ladi’.
Jeke ka’rxanani’n’ ustavi’nda to’mendegiler ko’rsetiliwi kerek:
ka’rxanani’n’ firmali’q atamasi’;
oni’n’ jaylasqan worni’ ha’m pochtali’q ma’kan jayi’ haqqi’nda mag’li’wmatlar;
tiykarg’i’ jumi’s tu’rlerinin’ dizimi;
menshik iyesinin’ familiyasi’, ati’, a’kesinin’ ati’ ha’m jasaw worni’;
ustavli’q qori’ni’n’ mug’dari’.
Jeke ka’rxanani’n’ ustavi’ ni’zam aktlerine qarsi’ kelmeytug’i’n basqa da rejelerdi wo’z ishine ali’wi’ mu’mkin.

11-statya. Jeke ka’rxanani’ ma’mleketlik dizimnen wo’tkeriw.
Jeke ka’rxana ma’mleketlik dizimnen wo’tkerilgen waqi’ttan baslap yuridikali’q shaxs statusi’na iye boladi’.
Jeke ka’rxanani’ ma’mleketlik dizimnen wo’tkeriw ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte a’melge asi’ri’ladi’.

12-statya. Jeke ka’rxanani’n’ ustavli’q qori’.
Jeke ka’rxanani’n’ ustavli’q qori’ bo’linbeydi ha’m woni’ menshik iyesinin’ wo’zi belgileydi.
Aqsha, bahali’ qag’azlar, aqsha menen bahalanatug’i’n basqa da mu’lk yamasa mu’lklik huqi’qlar yaki basqa shaxsqa beriletug’i’n wo’zge huqi’qlar jeke ka’rxanani’n’ ustavli’q qori’na qosi’latug’i’n u’les boli’wi’ mu’mkin. Menshik iyesi jeke ka’rxanani’n’ ustavli’q qori’na wo’zi kirgizetug’i’n mu’lkti wo’z betinshe bahalaydi’.
Yeger jeke ka’rxanani’n’ ustavli’q qori’ qa’liplestirilip ati’rg’anda menshik iyesi wo’z shan’araq ag’zalari’ni’n’ uli’wma (u’lesli yamasa birgeliktegi) mu’lki yesaplanatug’i’n mu’lkti ka’rxanag’a berip ati’rg’an bolsa, usi’ mu’lktin’ barli’q menshik iyelerinen notarial tasti’yi’qlang’an kelisimin ali’w talap yetiledi.

13-statya. Jeke ka’rxanani’n’ ustavli’q qori’n ko’beytiw ha’m kemeytiw.
Jeke ka’rxanani’n’ ustavli’q qori’n ko’beytiw ha’m kemeytiw menshik iyesinin’ sheshimi boyi’nsha jeke ka’rxanani’n’ ustavi’na wo’zgerisler kirgiziw joli’ menen a’melge asi’ri’ladi’.
Yeger yekinshi finans ji’li’ni’n’ ha’m wonnan keyingi ha’r bir finans ji’li’ni’n’ juwmag’i’nda jeke ka’rxanani’n’ sap aktivlerinin’ bahasi’ woni’n’ ustavli’q qori’nan kem boli’p shi’qsa, jeke ka’rxana wo’zinin’ ustavli’q qori’n wo’zinin’ sap aktivleri bahasi’nan aspaytug’i’n mug’darda kemeytiwi sha’rt.
Jeke ka’rxanani’n’ sap aktivlerinin’ bahasi’ ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte ani’qlanadi’.

III. Jeke ka’rxanani’ basqari’w

14-statya. Jeke ka’rxanani’ jeke wo’zi basqari’w.
Jeke ka’rxanani’n’ menshik iyesi ka’rxanani’ basshi’ si’pati’nda jeke wo’zi basqaradi’, woni’n’ ati’nan isenim qag’azsi’z jumi’s ali’p baradi’, woni’n’ ma’pdari’ yesaplandi’, jeke ka’rxanani’n’ aqsha qarji’lari’na ja’ne basqa da mu’lkine biylik yetedi, sha’rtnamalar, soni’n’ ishinde miynet sha’rtnamalari’n du’zedi, isenim qag’azlari’n beredi, banklerde yesap betlerin ashadi’, shtatlardi’ tasti’yi’qlaydi’, ka’rxanani’n’ barli’q xi’zmetkerleri ushi’n minnetli bolg’an buyri’qlardi’ shi’g’aradi’ ha’m ko’rsetpeler beredi.

15-statya. Jeke ka’rxanani’n’ menshik iyesinin’ huqi’qlari’ ha’m minnetlemeleri.
Jeke ka’rxanani’n’ menshik iyesi to’mendegi huqi’qlarg’a iye:
jeke ka’rxanani’n’ ustavi’na ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte wo’zgerisler ha’m qosi’mshalar kirgiziw;
jeke ka’rxanani’ qayta sho’lkemlestiriw ha’m saplasti’ri’w haqqi’nda sheshim qabi’l yetiw;
jeke ka’rxanani’n’ sali’qlar ha’m basqa da ma’jbu’riy to’lemler to’lengennen keyin qalg’an paydasi’nan wo’z i’qtiyari’nsha paydalani’w;
jeke ka’rxanag’a tiyisli mu’lkti basqa shaxsqa beriw, ijarag’a beriw, girewge qoyi’w, basqa yuridikali’q shaxslardi’n’ ustavli’q qori’na u’les si’pati’nda kirgiziw yamasa usi’ mu’lkke basqasha usi’lda biylik yetiw.
Jeke ka’rxanani’n’ menshik iyesi ni’zam aktlerine muwapi’q basqa da huqi’qlarg’a iye boli’wi’ mu’mkin.
Jeke ka’rxanani’n’ menshik iyesi:
ustavli’q qori’n qa’liplestiriwge;
o’zine qarasli’ ka’rxanani’ jeke wo’zi basqari’wg’a minnetli.
Jeke ka’rxanani’n’ menshik iyesi juwapkershiliginde ni’zam aktlerine muwapi’q basqa da minnetlemeler boli’wi’ mu’mkin.

16-statya. Jeke ka’rxanani’ waqi’tsha basqari’w.
Jeke ka’rxanani’n’ menshik iyesi, wo’zi waqi’tsha bolmag’an jag’dayda usi’ mu’ddette basshi’li’q wazi’ypasi’n atqari’p turi’wdi’ basqa fizikali’q shaxsqa ju’klew haqqi’nda jazba tu’rde sheshim qabi’l yetedi. Jeke ka’rxanani’n’ menshik iyesi waqi’tsha basshi’ni’n’ jeke ka’rxanani’n’ mu’lkine biylik yetiwge baylani’sli’ huqi’qi’n sheklep qoyi’wi’ mu’mkin.

17-statya. Menshik iyesinin’ jeke ka’rxanani’n’ basshi’si’ wazi’ypasi’n atqara almawi’.
Qayti’s boli’wi’, iske jaramsi’zli’g’i’, iske jaramli’li’g’i’ sheklengenligi yamasa biyda’rek jog’alg’an dep tabi’lg’anli’g’i’ aqi’betinde menshik iyesinin’ jeke ka’rxanani’n’ basshi’si’ wazi’ypasi’n atqari’wi’ mu’mkin bolmay qalg’an jag’dayda, jeke ka’rxanani’ basqari’w puqarali’q ni’zam aktlerine ha’m jeke ka’rxanani’n’ ustavi’na muwapi’q a’melge asi’ri’ladi’.

IV. Jeke ka’rxanadag’i’ miynet qatnasi’qlari’

18-statya. Jeke ka’rxanani’n’ jumi’s beriwshisi ha’m xi’zmetkeri arasi’ndag’i’ wo’z-ara qatnasi’qlar.
Jeke ka’rxana (jumi’s beriwshi) ha’m jeke ka’rxanani’n’ xi’zmetkeri arasi’ndag’i’ wo’z-ara qatnasi’qlar miynet haqqi’ndag’i’ ni’zam aktlerine muwapi’q miynet sha’rtnamasi’ (kontrakt) penen ta’rtiplestiriledi.

19-statya. Jeke ka’rxanada miynetke haqi’ to’lew.
Jeke ka’rxana wo’z xi’zmetkerlerine miynet haqi’, si’yli’qlar ha’m kompensaciya to’lewdin’ tu’rleri, sistemasi’ ja’ne mug’dari’n ni’zam aktlerine muwapi’q wo’z betinshe belgileydi.
Jeke ka’rxanada miynet sha’rtnamasi’ (kontrakt) boyi’nsha islep ati’rg’an shaxslardi’n’ miynetine haqi’ to’lew ta’replerdin’ kelisiwine qaray, biraq ni’zam aktlerinde belgilengen yen’ az is haqi’dan kem bolmag’an mug’darda belgilenedi.

20-statya. Jeke ka’rxanani’n’ xi’zmetkerlerin socialli’q qorg’aw.
Jeke ka’rxana wo’z xi’zmetkerlerine qa’wipsiz miynet sharayatlari’n, socialli’q qorg’aw ilajlari’n ta’miyinlewge minnetli ha’m wolardi’n’ wo’miri yamasa den sawli’g’i’na keltirilgen zi’yan ushi’n ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte juwapker boladi’.
Jeke ka’rxana wo’z xi’zmetkerleri ushi’n ni’zam aktlerinde belgilengenge qarag’anda jen’illikli miynet ha’m socialli’q-ekonomikali’q sharayatlardi’ wo’z betinshe belgilewge haqi’li’.

V. Jeke ka’rxanani’n’ yerkin ha’reketinin’ kepillikleri.

21-statya. Jeke ka’rxanani’n’ mu’lkinin’ nacionalizaciya ha’m rekviziciya yetiliwine jol qoyi’lmawi’.
Jeke ka’rxanani’n’ mu’lki nacionalizaciya yetilmeydi, ni’zamda na’zerde tuti’lg’an jag’daylar bug’an kirmeydi.
Jeke ka’rxanani’n’ mu’lki rekviziciya yetilmeydi, jeke ka’rxanani’n’ menshik iyesine rekviziciya islenip ati’rg’an mu’lktin’ bazar bahasi’na ten’ kompensaciya to’lenetug’i’n ta’biyiy apatshi’li’qlar, avariyalar, epidemiyalar, epizootiyalar ha’m basqa da ayri’qsha jag’daylar bug’an kirmeydi.

22-statya. Jeke ka’rxanani’n’ yerkin ha’reketi.
Jeke ka’rxana ni’zam aktlerine muwapi’q qa’legen jumi’s tu’rlerin a’melge asi’radi’.
Jeke ka’rxana kelisimler du’ziwde yerkin.

23-statya. Jeke ka’rxanalarg’a qollani’latug’i’n jen’illikler, preferenciyalar ha’m kepillikler.
Jeke ka’rxanalarg’a isbilermenlik subektleri ushi’n ni’zam aktlerinde na’zerde tuti’lg’an jen’illikler, preferenciyalar ha’m kepillikler beriledi.

24-statya. Jeke ka’rxanag’a sali’q sali’wdi’n’ wo’zine ta’n wo’zgeshelikleri.
(QR JK 25.04.2009j.240/III Ni’zami’ menen birinshi bo’limi ali’p taslandi’)
Jeke ka’rxanani’n’ paydasi’ sali’qlar ha’m basqa da ma’jbu’riy to’lemler to’lengennen son’ woni’n’ iyesinin’ biyligine wo’tedi ha’m wog’an sali’q sali’nbaydi’.

25-statya. Jeke ka’rxani’ni’n’ jumi’si’n tekseriwdi sheklew.
Jeke ka’rxanani’n’ jumi’si’n tekseriw qadag’alawshi’ uyi’mlar ta’repinen yen’ ko’bi yeki ji’ldi’ bir ma’rte, belgilengen ta’rtipte a’melge asi’ri’li’wi’ mu’mkin, ni’zam hu’jjetlerinde na’zerde tuti’lg’an jag’daylar bug’an kirmeydi.
Jeke ka’rxanalardi’n’, kishi isbilermenlik subektlerinin’ finans–xojali’q jumi’si’n jobali’ tekseriwler yen’ ko’bi menen to’rt ji’lda bir ma’rte, al basqa da jeke ka’rxanalardi’n’ finans–xojali’q jumi’si’n jobali’ tekseriwler yen’ ko’bi menen u’sh ji’lda bir ma’rte a’melge asi’ri’ladi’.
Jan’adan sho’lkemlestirilgen jeke ka’rxanalardi’n’, kishi isbilermenlik subektlerinin’ finans–xojali’q jumi’si’ wolar ma’mleketlik dizimnen wo’tkerilgen payi’ttan baslap yeki ji’l dawami’nda jobali’ tekseriwlerden wo’tkeriliwi mu’mkin yemes.

VI. Juwmaqlawshi’ rejeler

26-statya. Jeke ka’rxanalardi’n’ birlesiwi.
Jeke ka’rxanalar wo’z huqi’q ha’m ma’plerin qorg’aw maqsetinde ni’zamg’a muwapi’q associaciyalarg’a (awqamlarg’a) ha’m basqa da birlespelerge birigiwi mu’mkin.

27-statya. Jeke ka’rxanani’ basqa shaxsqa wo’tkeriw.
Jeke ka’rxanani’n’ menshik iyesi jeke ka’rxanani’ mu’lk kompleksi si’pati’nda sati’wg’a, sawg’a yetiwge, miyras yetip qaldi’ri’wg’a yamasa woni’ basqasha usi’lda basqa shaxsqa wo’tkeriwge haqi’li’.
Jeke ka’rxana basqa shaxsqa berilgen jag’dayda wo’zinin’ firmali’q atamasi’nan, tovar belgilerinen, xi’zmet ko’rsetiw belgilerinen ja’ne usi’ jeke ka’rxana ha’m woni’n’ wo’nimin, wol atqari’p ati’rg’an jumi’slardi’ yamasa ko’rsetip ati’rg’an xi’zmetlerdi individuallasti’ri’wshi’ basqa qurallardan paydalani’w huqi’qlari’, yeger ni’zam aktlerinde yamasa sha’rtnamada basqasha reje na’zerde tuti’lg’an bolmasa, jan’a mu’lk iyesine wo’tedi.

28-statya. Jeke ka’rxanani’ qayta sho’lkemlestiriw ha’m saplasti’ri’w.
Jeke ka’rxana woni’n’ menshik iyesi yamasa sudti’n’ sheshimine muwapi’q, ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte qayta sho’lkemlestiriliwi yamasa saplasti’ri’li’wi’ mu’mkin.

29-statya. Tarti’slardi’ sheshiw.
Jeke ka’rxanalardi’n’ du’ziliwi, jumi’s ali’p bari’wi’, qayta sho’lkemlestiriliwi ha’m saplasti’ri’li’wi’ salasi’ndag’i’ tarti’slar ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte sheshiledi.

30-statya. Jeke ka’rxana haqqi’ndag’i’ ni’zam aktlerin buzg’anli’g’i’ ushi’n juwapkerlik.
Jeke ka’rxana haqqi’ndag’i’ ni’zam aktlerin buzi’wda ayi’pli’ bolg’an shaxslar belgilengen ta’rtipte juwapker boladi’.


Ko'rip shi'g'i'ldi': 2329

Betler