Qaraqalpaqstan Respublikasi' Ministrler Ken'esi

Qaraqalpaqstan Respublikasi'ni'n' Ma'mleketlik hu'kimet portali'



Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w (106 Kb)    Versiyasi'    Betti doc ta'rizde ju'klep ali'w (106 KB)

«Menshik haqqi’nda» Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ Ni’zami’ (jan’a redakciyada)

Qaraqalpaqstan Respublikasi’nda menshik qol qati’lmaytug’i’n boli’p tabi’ladi’. Ha’r bir adamni’n’ menshikke huqi’qi’ bar.
Qaraqalpaqstan Respublikasi’nda ekonomikani’n’ na’tiyjeli ha’reket yetiwine ha’m xali’qti’n’ abadanshi’li’g’i’ni’n’ ko’teriliwine ja’rdem yetiwshi menshiktin’ qa’legen tu’rine jol qoyi’ladi’ ha’m menshiktin’ ha’r bir tu’rinin’ rawajlani’wi’na ten’dey sharayatlar du’ziliwi Ni’zam menen kepillenedi.
Qaraqalpaqstan Respublikasi’ menshik iyesine woni’n’ mu’lkinin’ saqlani’wi’ ha’m ko’beyiwin ta’miyinlew ushi’n barli’q za’ru’rli sharayatlardi’ du’zip beredi.

I–bo’lim. Uli’wma rejeler

1-statya. Menshik huqi’qi’.
1) Qaraqalpaqstan Respublikasi’nda menshik huqi’qi’ Ni’zam ta’repinen moyi’nlanadi’ ha’m qorg’aladi’.
2) Menshik iyesi wog’an tiyisli bolg’an mu’likke wo’z i’qti’yari’ menen iyelik yetedi, paydalanadi’ ha’m biylik yetedi.
Menshik iyesi wo’z mu’lkine ni’zamg’a qayshi’ kelmeytug’i’n qa’legen ha’reketin islewi mu’mkin. Wol wo’z mu’lkin ni’zam aktleri menen qadag’an yetilmegen qa’legen xojali’q yamasa basqa da jumi’si’n a’melge asi’ri’w ushi’n paydalani’wi’ mu’mkin.
3) Menshik iyesi wo’zine tiyisli mu’likke iyelik yetiw, biylik yetiw, paydalani’w huqi’qi’n basqa adamlarg’a beriwge haqi’li’. Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ ni’zamlari’nda na’zerde tuti’lg’an jag’daylarda, sha’rtlerde ha’m sheklerde menshik iyesine woni’n’ mu’lkinen basqa adamlardi’n’ sheklewli paydalani’wi’na jol qoyi’w minneti ju’kleniwi mu’mkin.
4) Menshik iyesi Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ ni’zam aktlerinde na’zerde tuti’lg’an sha’rtlerde ha’m sheklerde wog’an tiyisli menshik huqi’qi’n a’melge asi’ri’wda puxaralardi’n’ miynetin paydalani’w haqqi’nda wolar menen sha’rtnamalar du’ziwge haqi’li’.
Tiykari’nda puxarani’n’ miyneti paydalani’li’p ati’rg’an menshiktin’ tu’rinen biyg’a’rez, wog’an Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ Konstituciyasi’nda ha’m basqa da ni’zam aktlerinde na’zerde tuti’lg’an socialli’q-ekonomikali’q huqi’qlar ha’m kepillikler ta’miyinlenedi.
5) Menshik huqi’qi’n a’melge asi’ri’w qorshap turg’an wortali’qqa zi’yan tiygizbewi, puxaralardi’n’, yuridikali’q ta’replerdin’ ha’m ma’mlekettin’ huqi’qlari’n ha’m ni’zam ta’repinen qorg’alatug’i’n ma’plerin buzbawi’ tiyis.

2-statya. Menshik haqqi’nda ni’zamlar.
Qaraqalpaqstan Respublikasi’nda menshik qatnasi’qlari’ Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ Konstituciyasi’, usi’ Ni’zam ha’m Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ basqa da ni’zam aktleri menen ta’rtiplestiriledi.

3-statya. Menshik huqi’qi’ wobektleri.
Menshik huqi’qi’ wobektlerine:
1) Jer, jer asti’ bayli’qlari’, ishki suwlar, respublika aymag’i’ shegindegi hawa basseyni, wo’simlik ha’m haywanat du’nyasi’, jaylar ha’m quri’li’slar, tovarlar, turaq jaylar ha’m kvartiralar, woylap tabi’w, paydali’ modeller, sanaat u’lgileri, intenral mikroosxemalardi’n’ topologiyasi’, selekciya jetiskenligi, tovar belgileri ha’m xi’zmet ko’rsetiw belgileri, u’skeneler, materialli’q ha’m ruwxi’y ma’deniyat buyi’mlari’, aqsha, bahali’ qag’azlar, basqa da mu’lk, adamni’n’ wo’nimdarli’ ha’m do’retiwshilik miynetke uyi’bi’ kiredi.
2) Woylap tabi’wlar, jan’ali’qlar, ilim, a’debiyat, ko’rkem wo’ner, ma’limleme, ilimiy ideyalar, texnikali’q islep shi’g’i’wlar ha’m intelektualli’q menshiktin’ basqa da wobektlerin do’retiw ha’m paydalani’w boyi’nsha qatnasi’qlar Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ arnawli’ ni’zamlari’ menen ta’rtiplestiriledi.
3) Tariyx ha’m ma’deniyat yesteliklerine menshiklik huqi’qi’ Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ arnawli’ ni’zamlari’ menen belgilenedi.
4) Mu’lktin’ xojali’q paydalani’wi’ni’n’ na’tiyjeleri (o’nim ha’m da’ramat) yeger ni’zamda yamasa sha’rtnamada basqasha ta’rtip na’zerde tuti’lmag’an bolsa, usi’ mu’lktin’ iyesine tiyisli.

4-statya. Menshik huqi’qi’ subektleri.
Menshik huqi’qi’ subektleri boli’p Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ puxaralari’, ja’ma’a’tler wolardi’n’ birlespeleri, ja’miyetlik, diniy sho’lkemler, puxaralardi’n’ semyali’q ha’m basqa da birlespeleri, jergilikli wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ (ma’kan), barli’q da’rejedegi xali’q deputatlari’ Ken’esleri ha’m wolar ta’repinen wa’killik berilgen ma’mleketlik basqari’w uyi’mlari’, basqa ma’mleketler, xali’q arali’q sho’lkemler, basqa ma’mleketlerdin’ yuridikali’q ta’repleri ha’m puxaralari’, puxarali’g’i’ joq adamlar yesaplanadi’. Bir menshiktin’ subektleri boli’p ha’r qi’yli’ yuridikali’ adamlar ha’m puxaralar, sonday-aq puxarali’g’i’ joq adamlar boli’wi’ mu’mkin.

5-statya. Menshiktin’ tu’rleri.
1) Qaraqalpaqstan Respublikasi’nda menshik to’mendegi tu’rlerde boli’wi’ mu’mkin:
jeke menshik;
o’z ishine semyali’q, ma’kanli’q, kooperativlik menshikti alatug’i’nshirketler (ja’ma’a’tlik) menshik ijarali’q, ja’ma’a’tlik ka’rxanalardi’n’ menshigi, ma’mleketlik ka’rxanalardi’n’ ja’miyetlik ha’m diniy sho’lkemlerdin’ yuridikali’q ta’rep boli’p tabi’latug’i’n ha’r qi’yli’ xojali’q ja’miyetleri ha’m sherikliklerinin’, associaciyalardi’n’ ja’ma’a’tlerinin’ menshigi;
o’z ishine ha’kimshilik-aymaqli’q du’zilmelerdin’ menshigin alatug’i’n ma’mleketlik menshik (kommunalli’q);
ma’mleketlik menshikti ha’m qospa ka’rxanalardi’n’ menshigin wo’z ishine alatug’i’n menshiktin’ aralas tu’ri;
basqa ma’mleketlik ha’m xali’qarali’q sho’lkemlerdin’ yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerinin’ menshigi.
2) Qaraqalpaqstan Respublikasi’ menshiktin’ barli’q tu’rinin’ ten’ligine ha’m huqi’qi’y qorg’ali’wi’na kepillik beredi.

6-statya. Menshik iyesinin’ mu’lkinen to’lem wo’ndirip ali’w
1) Yuridikali’q ta’reptin’ minnetlemeleri boyi’nsha menshik toli’q xojali’q ju’rgiziw yamasa woperativlik basqari’w huqi’qi’nda wog’an tiyisli bolg’an qa’legen mu’likten to’lem wo’ndirip ali’ni’wi’ mu’mkin.
Menshik iyesi wo’zi du’zgen yuridikali’q ta’replerdin’ minnetlemeleri boyi’nsha juwap bermeydi, al wolar, Wo’zbekstan Respublikasi’ ha’m Qaraqalpaqstan Respublikasi’ ni’zam aktlerinde na’zerde tuti’lg’an jag’daylardan basqa waqi’tlari’ menshik iyesinin’, minnetlemeleri boyi’nsha juwap bermeydi.
2) Fizikali’q ta’repler wo’z minnetlemeleri boyi’nsha wolarg’a menshik huqi’qi’nda tiyisli bolg’an mu’lk penen juwap beredi.
Fizikali’q ta’replerdin’-kriditorlardi’n’ talaplari’ boyi’nsha to’lem-o’ndirip ali’ni’wi’ mu’mkin yemes bolg’an mu’lkinin’ dizimi Wo’zbekstan Respublikasi’ ha’m Qaraqalpaqstan Respublikasi’ ni’zam aktleri menen belgilenedi.

II–bo’lim. Jeke menshik

7-statya. Jeke menshik.
1) Jeke menshik puxaralardi’n’ jallanba jumi’si’nan, isbilermenlik jumi’s penen shug’i’llani’wi’nan tu’sken da’ramati’ni’n’, kreditlik ma’kemelerge, akciyalarg’a ha’m basqa da bahali’ qag’azlarg’a aji’ratqan qarji’lari’nan tu’sken da’ramati’ni’n’, miyras boyi’nsha ha’m ha’reket yetiwshi ni’zamlar menen qadag’an yetilmegen basqa da tiykarlar boyi’nsha mu’lk ali’w yesabi’nan du’ziledi ha’m ko’beyedi. Puxaralardi’n’ jeke menshigi wolardi’n’ ma’mleketlik mu’lkti menshiklestiriwge qatnasi’wi’ yesabi’nan du’ziliwine jol qoyi’ladi’.
2) Jeke menshik menshiktin’ basqa tu’rleri si’yaqli’ qol qati’lmaytug’i’n boli’p tabi’ladi’ ha’m ma’mleket ta’repinen qorg’aladi’. Menshik iyesi wonnan tek ni’zam ta’repinen na’zerde tuti’lg’an jag’daylarda ha’m ta’rtipte g’ana ayri’li’wi’ mu’mkin.
3) Jeke menshik – bul wo’z mu’lkine jeke iyelik yetiw, paydalani’w ha’m biylik yetiw huqi’qi’ boli’p tabi’ladi’. Jeke menshik iyesinin’ wo’ndiris processinde jeke tikkeley qatnasi’nda ha’m (yamasa) jallanba miynetti paydalani’wda tiykarlang’an boli’wi’ mu’mkin.
4) Puxara wo’zinin’ miynetke uqi’bi’na – jumi’s ku’shine biylik yetiw ayri’qsha huqi’qi’na iye. Wol bul huqi’qti’ wo’z betinshe yamasa kontrakt (kelisim, sha’rtnama) tiykari’nda a’melge asi’radi’.
5) Wo’zine paydalani’wg’a bergen kvartira, dala ha’wli, garaj yamasa basqa da quri’li’s yaki jay ushi’n wo’zinin’ u’les to’lemin toli’q to’legen turaq jay, turaq jay quri’li’si’, dala ha’wli, garaj yamasa basqa da kooperativ ag’zasi’ usi’ mu’likke toli’q menshik huqi’qi’na iye boladi’.
Ma’mleketlik ha’m vedomstvoli’q turaq jay qori’ni’n’ jayi’nda turaq jaydi’ kireyge ali’wshi’ adam ha’m woni’n’ semya ag’zalari’ tiyisli kvartirani’ yamasa jaydi’ (jaydi’n’ bo’legin) menshik iyesinen sati’p ali’wg’a haqi’li’.
Ko’rsetilgen mu’lkti wo’z menshigine alg’annan keyin puxara wog’an wo’z qa’lewi boyi’nsha biylik yetiwge-sati’wg’a, miyras yetip qaldi’ri’wg’a, ijarag’a beriwge, woni’ girew si’pati’nda paydalani’wg’a, ni’zamg’a qayshi’ kelmeytug’i’n basqa da kelisimlerdi jasawg’a haqi’li’.
6) Jeke menshik wo’z mu’lkin investiciyalaw, ma’mleketlik, kooperativlik ha’m basqa da ka’rxanalardi’n’ mu’lkin arendag’a ali’ng’an mu’lkti ali’w, mu’lkti akim zi’yatA sawdasi’nda yamasa ni’zamda jol qoyi’lg’an basqa da tiykarlarda sati’p ali’w jag’daylari’nda payda boladi’.
7) Jeke menshik boli’wi’ mu’mkin yemes wobektler Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ ni’zamlari’ menen belgilenedi.
8) Sawda ha’m xi’zmet ko’rsetiw wobektleri, turaq jaylar, wolar jaylasqan jer qi’ytaqlari’ menen birge ni’zamlardi’ belgilengen ta’rtipte ha’m sha’rtlerde yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerge jeke menshik yetip beriliwi mu’mkin.

III–bo’lim. Shirketlik (ja’ma’a’tlik) menshik

8-statya. Uli’wma rejeler.
1) Shirketlik (ja’ma’a’tlik) menshik xojali’q, ma’kanli’q menshikti, sonday-aq, kooperativlerdin’, ijarali’q, ja’ma’a’tlik ka’rxanalardi’n’ menshigin ka’rxanalar ja’ma’a’tinin’, ja’miyetlik, diniy sho’lkemlerdin’, ha’r qi’yli’ xojali’q ja’miyetlerinin’ ha’m sherikliklerinin’, associaciyalari’ni’n’ ha’m yuridikali’q ta’rep boli’p tabi’latug’i’n basqa da birlespelerdin’ menshigin wo’z ishine aladi’.
2) Shirketlik (ja’miyetlik) menshiktin’ du’ziliwi ha’m ko’beyiwi ma’mleketlik ka’rxanalardi’ ijarag’a beriw, miynetkeshler ja’ma’a’tinealg’an da’ramati’ yesabi’nan ma’mleketlik mu’lkti sati’p ali’wg’a mu’mkinshilik beriw, ma’mleketlik ka’rxanalardi’ akcionerlik ja’miyetlerge aylandi’ri’w, puxaralardi’n’ ha’m yuridikali’q ta’replerdin’ mu’lkin kooperativler, basqa da xojali’q ja’miyetler ha’m sheriklikler du’ziw ushi’n i’qti’yarli’ tu’rde biriktiriw menen ta’miyinlenedi.
3) Ja’ma’a’tlik menshiktin’ ha’r qi’yli’ tu’rlerine beriliwge jatpaytug’i’n mu’lktin’ dizimi Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Ministrler Ken’esi ta’repinen belgilenedi.
4) Sawda ha’m xi’zmet ko’rsetiw wobektleri, sonday-aq turaq jaylar, wolar jaylasqan jer qi’ytaqlari’ menen birge ni’zamlarda na’zerde tuti’lg’an ta’rtipte ha’m sha’rtlerde yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerde shirketlik (ja’ma’a’tlik) menshikke beriliwi mu’mkin.

9-statya. Semyali’q menshik.
Semyali’q menshik boli’p semya ag’zalari’ni’n’ menshigi yesaplanadi’. Wol wo’ndiris qurallari’n ha’m tuti’ni’w buyi’mlari’n, semya ag’zalari’ni’n’ talaplari’n qandi’ri’w, u’y ha’m u’y qaptali’ xojali’g’i’n ha’m da’ramat ali’w maqsetinde ni’zamda ruxsat yetilgen basqa da jumi’sti’ ali’p bari’w ushi’n islengen wo’nimdi wo’z ishine ali’wi’ mu’mkin.
Semyali’q menshik huqi’qi’ yerli-zayi’pli’lardi’n’ ha’m basqa da semya ag’zalari’ni’n’ wortaq menshigi huqi’qi’nan, sonday-aq wolardi’n’ ha’r birine tiyisli jeke menshik huqi’qi’nan du’ziliwi mu’mkin.

10-statya. Ma’kan menshigi.
1) Ma’kan menshigi wobekti boli’p ja’miyetlik wo’zin-o’zi basqari’wdi’n’ baslang’i’sh buwi’nlari’ni’n’ -ma’kan ken’eslerdin’ ali’p bari’wi’, paydalani’wi’ ha’m biyligindegi mu’lk, ma’kan turg’i’nlari’ni’n’ birge islegen miynetinin’ yamasa wolardi’n’ wortaq da’ramati’ni’n’, sonday-aq, bul mu’lkti xojali’q paydalani’wdan kelip tu’sken kirisler ha’m i’qti’yarli’ aqsha wo’tkeriwler, materialli’q ha’m qayi’r-saqawat ja’rdem, xali’q deputatlari’ jergilikli ken’esleri ta’repinen wo’tkeriletug’i’n yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerdin’ ko’rsetetug’i’n materialli’q ha’m fizikali’q resurslar tiykari’nda du’zilgen mu’lk yesaplanadi’.
2) Ma’kan menshiginin’ subekti boli’p ma’kan turg’i’nlari’ yesaplanadi’. Ma’kan ken’estin’ saylap qoyi’latug’i’n uyi’mlari’ toli’q xojali’q iyelik yetiw huqi’qi’nda ma’kan menshigine iyelik yetedi, paydalanadi’, biylik yetedi.

11-statya. Kooperativlik menshik.
1) Kooperativlik menshik – bul birge xojali’q ali’p bari’w ha’m basqa da jumi’s ushi’n ag’zali’q tiykari’nda i’qti’yarli’ birikken puxaralardi’n’ wortaq menshigi.
2) Kooperativlik menshik kooperativ ag’zalari’ni’n’ aqshalay ha’m basqa da mu’lkley wo’tkeriwlerinin’, wolar shi’g’arg’an wo’nimnin’, woni’ sati’wdan tu’sken da’ramatti’n’ ha’m kooperativ ustavi’nda na’zerde tuti’lg’an basqa da jumi’sti’n’ yesabi’nan du’ziledi.
3) Kooperativti saplasti’rg’anda byudjet, bankler ha’m basqa da kredit beriwshiler menen yesaplasi’wdan son’ qalg’an mu’lk kooperativ ag’zalari’ arasi’nda ustavli’q na’zerde tuti’lg’an ta’rtipte bo’limtiriledi.

12-statya. Ijarali’q ka’rxanalar menshigi.
Ijarali’q ka’rxanalar menshiginde wo’ndirilgen wo’nim, ali’ng’an da’ramat ha’m bul ka’rxanani’n’ qarji’lari’ yesabi’nan ali’ng’an basta mu’lk boladi’.
Ijarali’q xojali’qti’n’ miynet ja’ma’a’tinin’ woni’n’ islerin basqari’wda ha’m paydani’ (da’ramatti’) bo’listiriwde qatnasi’wi’ Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ ijara haqqi’nda ni’zamlari’ menen belgilenedi.

13-statya. Ja’ma’a’tlik ka’rxanani’n’ menshigi.
1) Ja’ma’a’tlik ka’rxanani’n’ menshigi ma’mleketlik ka’rxanani’n’ barli’q mu’lki miynet ja’ma’a’tinin’ menshigine wo’tiwi, ijarag’a ali’ng’an mu’lkti sati’p ali’wi’ yamasa ni’zamda na’zerde tuti’lg’an basqa da ilajlar menen ali’ni’wi’ jag’daylari’nda payda boladi’.
Ja’ma’a’tlik ka’rxanani’n’ mu’lki, wo’ndirilgen wo’nimdi ha’m ali’ng’an da’ramatlardi’ qosqanda, ja’ma’a’ttin’ wortaq menshigi boli’p tabi’ladi’.
2) Ja’ma’a’tlik ka’rxanani’n’ mu’lkinde woni’n’ xi’zmetkerlerinin’ u’lesi belgilenedi. Bunday u’lesinin’ qurami’na tiykari’nda ja’ma’a’tlik ka’rxana du’zilgen ma’mleketlik yamasa ijarali’q ka’rxanani’n’ mu’lkine xi’zmetkerlerdin’ u’lesinin’ mug’dari’, sonday-aq, xi’zmetkerdin’ bul ka’rxana du’zilgennen son’ woni’n’ mu’lkinin’ wo’simine u’lesi qosi’ladi’.
Mu’lktin’ wo’simine xi’zmetkerdin’ u’lesinin’ mug’dari’ ka’rxanani’n’ jumi’si’na woni’n’ miynet qatnasi’wi’nan kelip shi’g’i’p belgilenedi.
Ja’ma’a’tlik ka’rxanani’n’ xi’zmetkerinin’ u’lesine ka’rxanani’n’ xojali’q jumi’si’ni’n’ na’tiyjelerinen kelip shi’g’i’p, miynet ja’ma’a’ti ta’repinen belgilenetug’i’n mug’darda procentler yesaplanadi’ ha’m to’lenedi.
Ka’rxana menen miynet qatnasi’qlari’n toqtatqan xi’zmetkerge, sonday-aq, qayti’s bolg’an xi’zmetkerdin’ miyrasxorlari’na u’lestin’ mug’dari’ to’lenedi.
Ja’ma’a’tlik ka’rxanani’ saplasti’ri’wda, u’lestin’ mug’dari’ xi’zmetkerlerge (olardi’n’ miyrasxorlari’na) byudjet, bankler ha’m ka’rxanani’n’ basqa da kredit beriwshileri menen yesaplasi’wi’nan keyin qalg’an mu’lkten to’lenedi.

14-statya. Xojali’q ja’miyetinin’ ha’m sherikliginin’ menshigi.
1) Yuridikali’q ta’rep boli’p tabi’latug’i’n xojali’q ja’miyeti ha’m sherikliklerinin’ menshigi qatnasi’wshi’lardi’n’ u’lesi, xojali’q jumi’si’ na’tiyjesinde ali’ng’an ha’m ni’zam ta’repinen jol qoyi’latug’i’n basqa da tiykarlar boyi’nsha wolardi’n’ alg’an mu’lkinin’ yesabi’nan payda boladi’.
2) Xojali’q ja’miyeti ha’m sherikligi qatnasi’wshi’lari’ni’n’ u’lesinin’ qurami’na tiykarg’i’ ha’m aylani’s qorlari’, aqsha qarji’lari’ ha’m bahali’ qag’azlar, basqa mu’lk ha’m mu’lkke huqi’qlar kiredi.
3) Ka’rxanalar, ma’kemeler, sho’lkemler, ma’mleketlik basqari’w uyi’mlari’, sonday-aq, puxaralar, yeger Qaraqalpaqstan Respublikasi’ ni’zam aktlerinde basqa ta’rtip na’zerde tuti’lmag’an bolsa, xojali’q ja’miyetleri ha’m sheriklerinin’ qatnasi’wshi’lari’ boli’wi’ mu’mkin.
Akcionerlik ja’miyet akciyalardi’ sati’wdi’n’ yesabi’nan du’zilip, sonday-aq woni’n’ xojali’q jumi’si’ na’tiyjesinde ali’ng’an ha’m ni’zamda qadag’an yetilmegen basqa da tiykarlar boyi’nsha ali’ng’an mu’lktin’ menshik iyesi boli’p tabi’ladi’.
Ka’rxanalar, ma’kemeler, ma’mleketlik basqari’w uyi’mlari’, Qaraqalpaqstan Respublikasi’ puxaralari’, si’rt ma’mleketlerdin’ yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’repleri, yeger Qaraqalpaqstan Respublikasi’ ni’zam aktlerinde basqa ta’rtip na’zerde tuti’lmag’an bolsa, akciyalar iyeleri boli’wi’ mu’mkin.
Ma’mleketlik ka’rxana wa’killik berilgen ma’mleketlik uyi’mi’ni’n’ sheshimi menen, ka’rxanani’n’ mu’lkinin’ toli’q bahasi’na akciya shi’g’ari’w joli’ menen akcionerlik ja’miyetke aylandi’ri’li’wi’ mu’mkin. Akciyalardi’ sati’wdan ali’ng’an qarji’lar ma’mleketlik ka’rxanani’n’ qari’zlari’ to’lengennen son’ tiyisli byudjetke kelip tu’sedi.

15-statya. Xojali’q associaciyasi’ birlespelerinin’ menshigi.
1) Ka’rxanalardi’n’ ha’m sho’lkemlerdin’, xojali’q associaciyasi’ (soni’n’ ishinde koncern, tarawli’q arali’q ha’m aymaqli’q birlespe) wog’an ka’rxanalar ha’m sho’lkemler ta’repinen i’qti’yarli’ tu’rde berilgen, sonday-aq woni’n’ xojali’q jumi’si’ na’tiyjesinde ali’ng’an mu’likke menshiklik huqi’qi’na iye.
2) Xojali’q associaciyasi’ wog’an kiretug’i’n ka’rxanalar ha’m sho’lkemlerdin’ mu’lkine menshiklik huqi’qqa iye yemes.
3) Xojali’q associaciyasi’ni’n’ jumi’si’ toqtati’lg’annan son’ qalg’an mu’lk, wog’an kiriwshi ka’rxanalar arasi’nda qosqan u’lesine qaray bo’listirip beriledi.

16-statya. Ja’miyetlik birlespelerdin’ menshigi.
1) Ja’miyetlik birlespeler (siyasiy partiyalar, ha’reketler, soni’n’ ishinde xali’q frontlari’, ka’siplik awqamlar, hayal-qi’zlar, veteranlar, jaslar ha’m balalar sho’lkemleri, do’retiwshilik awqamlar, qorlar, associaciyalar ha’m basqa da puxaralar birlespeleri) wo’z menshiginde jaylar, quri’li’slar, turaq jay qori’, u’skeneler, inventar ma’deniy-ag’arti’w ha’m sawallandi’ri’wg’a arnalg’an mu’lk, aqsha qarji’lari’, bahali’ qag’azlar ha’m wolardi’n’ ustavlari’nda na’zerde tuti’lg’an jumi’sti’ materialli’q ta’miyinlew ushi’n za’ru’r bolg’an basqa da mu’lkke iye boli’wi’ mu’mkin.
Ja’miyetlik birlespelerdin’ menshiginde, sonday-aq bunday birlespelerdin’ qarji’lari’ yesabi’nan wolardi’n’ ustavlari’nda ko’rsetilgen maqsetlerge muwapi’q du’ziletug’i’n ka’rxanalar da boli’wi’ mu’mkin.
Ja’miyetlik birlespelerdin’ aqsha qarji’lari’ kiriw ha’m ag’zali’q to’lemleri, i’qti’yarli’ to’lemler ha’m sawdalardan tiyisli ilajlar, lotereyalar wo’tkeriwlerden, wo’ndirislik-xojali’q ha’m basqa da kelip tu’sken qarji’lardan qa’liplesedi.
Awqatlardi’n’ ha’m wolarg’a qarasli’ birlespelerdin’ usi’ awqamlar ha’m birlespelerge tiyisli mu’likke iyelik yetiw, paydalani’w, biylik yetiw boyi’nsha wa’killikleri awqamlardi’n’ ha’m birlespelerdin’ ustavlari’ menen belgilenedi.
Milliy qa’wipsizlik yamasa Wo’zbekstan Respublikasi’ ha’m Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ xali’q arali’q sha’rtnamalari’na muwapi’q, ja’miyetlik birlespelerdin’ menshiginde boli’wi’ mu’mkin yemes bolg’an mu’lktin’ tu’rleri Wo’zbekstan ha’m Qaraqalpaqstan Respublikalari’ ni’zam aktleri menen belgileniwi mu’mkin.
Ja’miyetlik birlespeler basqa ma’mleketlerden kelip tu’setug’i’n aqsha qarji’lari’n ha’m basqa da mu’lkti wolardi’n’ ustavlari’nda belgilengen maqsetler ha’m wazi’ypalarg’a muwapi’q ha’m ni’zamda belgilenetug’i’n ta’rtipte ali’wi’ mu’mkin.
Siyasiy maqsetlerdi go’zlewshi siyasiy partiyalar ha’m ja’miyetlik birlespeler basqa ma’mleketlerdin’ yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerinen finansli’q ha’m basqa da materialli’q ja’rdem ali’wg’a haqi’li’ yemes.
2) Ja’miyetlik birlespeni saplasti’rg’annan son’ qalg’an mu’lk, woni’n’ ustavi’nda na’zerde tuti’lg’an maqsetlerge bag’darlanadi’.

17-statya. Diniy sho’lkemlerdin’ menshigi.
1) Diniy sho’lkemlerdin’ menshigi jaylar, si’yi’ni’w buyi’mlari’, wo’ndirislik, socialli’q ha’m qayi’r-saqawat wobektleri, aqsha qarji’lari’ ha’m wolardi’n’ jumi’si’n ta’miyinlew ushi’n za’ru’rli bolg’an basqa da mu’lk boli’wi’ mu’mkin.
Diniy sho’lkemler wo’z qarji’lari’ yesabi’nan ali’ng’an ha’m du’zilgen, puxaralar, sho’lkemler sawg’ag’a berilgen yamasa ma’mleket bergen, ni’zamda qadag’an yetilmegen basqa da tiykarlar boyi’nsha ali’ng’an mu’likke menshiklik yetiw huqi’qi’na iye.
Diniy sho’lkemlerdin’ menshiginde Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ ti’sqari’si’nda jaylasqan mu’lk boli’wi’ mu’mkin.
Qaraqalpaqstan Respublikasi’nda mu’lkti qayi’rqomli’q maqsetlerge beriwge jol qoyi’ladi’.
Diniy sho’lkemler i’qti’yarli’ finansli’q ha’m basqa da sawg’alardi’ sorap mu’rajat yetiwge ha’m wolardi’ ali’wg’a haqi’li’.
2) Diniy sho’lkemlerge kelip tu’siwshi finansli’q ha’m mu’lk tu’rindegi sawg’alarg’a sonday-aq puxaralardan kelip tu’setug’i’n aqsha wo’tkeriwlerdin’ barli’q tu’rlerine sali’q sali’nbaydi’.

IV–bo’lim. Ma’mleketlik menshik

18-statya. Ulawma rejeler.
1) Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ ma’mleketlik menshigine woni’n’ ma’mleketlik menshigi, ha’kimshilik-aymaqli’q du’zilislerdin’ menshigi (kommunalli’q menshik) jatadi’. Ma’mleketlik mu’lkke biylik yetiw ha’m basqari’wda xali’q ati’nan (ha’kimshilik-aymaqli’q du’zilistin’ xalqi’ ati’nan) tiyisli xali’q deputatlari’ Ken’esleri ha’m wolar ta’repinen wa’killik berilgen ma’mleketlik uyi’mlar a’melge asi’radi’.
Ma’mleketlik mu’lktin’ menshik iyelerinin’ kelisimi boyi’nsha wol wolardi’n’ wortaq menshigi boli’wi’ mu’mkin.
2) Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’, ha’kimshilik-aymaqli’q du’zilislerdin’ byudjetlik ha’m basqa da qarji’lardi’n’ yamasa wolarg’a qarasli’ ka’rxanalardi’n’, sho’lkemlerdin’, ma’kemelerdin’ qarji’lari’ni’n’ yesabi’nan du’ziletug’i’n yamasa ali’natug’i’n mu’lk menshigin Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ yamasa ha’kimshilik-aymaqli’q du’zilistin’ menshigi boli’p yesaplanadi’.
3) Qaraqalpaqstan Respublikasi’ ma’mleketlik mu’lktin’ menshik iyesi ha’m ha’kimshilik-aymaqli’q du’zilislerdin’ minnetlemeleri boyi’nsha juwap berimeydi, ma’mleketlik mu’lktin’ menshik iyeleri menen ha’kimshilik-aymaqli’q du’zilisi Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ ha’m bir-birinin’ minnetlemeleri boyi’nsha juwap berimeydi.
4) Qaraqalpaqstan Respublikasi’ suverenli respublika si’pati’nda basqa ma’mleketler menen birlikte mu’likke ha’m xojali’q jumi’si’ na’tiyjelerine menshiklik huqi’qi’nda ha’r qaysi’si’ni’n’ belgili u’lesi menen menshik qa’liplestiriwi mu’mkin.
Suw resurslari’n, hawa basseynin ha’m menshiktin’ ma’mleketlik ma’plerdi qorg’awshi’ basqa da tu’rlerin paydalani’w wolardi’n’ arasi’ndag’i’ kelisim boyi’nsha a’melge asi’ri’ladi’.

19-statya. Ma’mleketlik menshik wobektleri
1) Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ ayri’qsha menshiginde respublika aymag’i’ sheklerindegi jer (sawda ha’m xi’zmet ko’rsetiw salasi’ wobektleri menen birge yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerge menshikke berilgen jerlerden basqa), jer asti’ bayli’qlari’, ishki suwlar, wo’simlik ha’m haywanlar du’nyasi’, hawa basseyni;
2) Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ ha’kimiyat ha’m basqari’w uyi’mlari’ni’n’ mu’lki;
respublika xali’qlari’ni’n’ ma’deniy ha’m tariyxi’y bayli’qlari’;
respublikali’q byudjettin’ qarji’lari’, respublikali’q ha’m ma’mleketlik bankler, qamsi’zlandi’ri’w, rezervlik ha’m basqa da ma’mleketlik qorlar;
ma’mleketlik a’hmiyetke iye ka’rxanalar, ma’mleketlik joqarg’i’ wori’nlari’, socialli’q-ma’deniy salasi’ni’n’ wobektleri ha’m respublikani’n’ suvereniteti menen ekonomikali’q g’a’rezsizligin ta’miyinleytug’i’n basqa da ma’mleketlik mu’lk boladi’.

20-statya. Ma’mleketlik menshik subekti
Ma’mleketlik menshik subekti boli’p Qaraqalpaqstan Respublikasi’ xalqi’ yesaplanadi’. Menshiklik huqi’qi’n a’melge asi’ri’wdi’ xali’q ati’nan Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Joqarg’i’ Ken’esi ha’m wolwa’killik bergen uyi’mlar ju’rgizedi.

21-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi’ subektlerinin’ woni’n’ ti’sqari’si’ndag’i’ menshigi
Qaraqalpaqstan Respublikasi’ woni’n’ ti’sqari’si’ndag’i’ ma’mleketlik menshigi mu’lkine iyelik yetiw, paydalani’w ha’m biylik yetiw Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ ni’zamlari’ ha’m menshik jaylasqan ma’mleketlerdin’ ni’zamlari’, sonday-aq xali’q arali’q huqi’q normalari’ menen ta’rtiplestiriledi.

22-statya. Ha’kimshilik-aymaqli’q du’zilislerdin’ menshik wobektleri (kommunalli’q menshik)
Rayonni’n’ qalani’n’ yamasa basqa ha’kimshilik-aymaqli’q du’zilistin’ menshik wobekti boli’p jergilikli byudjet yesabi’nan du’zilgen ha’m ali’ng’an, sonday-aq ma’mleketlik menshiktin’ berilgen ha’m jergilikli a’hmiyetke iye mu’lk yesaplanadi’. Ayri’qsha ma’mleketlik menshik boli’p yesaplanatug’i’n wobektler kommunalli’q menshik boli’p tabi’ladi’.

23-statya. Ha’kimshilik-aymaqli’q du’zilistin’ menshik subektleri (kommunalli’q menshik)
Tiyisli ha’kimshilik-aymaqli’q du’zilistin’ xalqi’ kommunalli’q menshik subekti boli’p tabi’ladi’. Menshik huqi’qi’n iske asi’ri’wda Qaraqalpaqstan Respublikasi’ xali’q deputatlari’ni’n’ jergilikli Ken’esleri a’melge asi’radi’.

24-statya. Ma’mleketlik ka’rxanani’n’ mu’lki
Ma’mleketlik menshigi bolg’an ha’m ma’mleketlik ka’rxanag’a bekitilgen mu’lk, usi’ ka’rxanag’a toli’q xojali’q ju’rgiziw huqi’qi’nda tiyisli boladi’.
Wo’z mu’lkine toli’q xojali’q ju’rgiziw huqi’qi’n a’melge asi’ra woti’ri’p, ka’rxana usi’ atalg’an mu’lkke iyelik yetedi, wonnan paydalanadi’, woni’ jumsaydi’ ha’m wo’zinin’ qa’lewi boyi’nsha wog’an baylani’sli’ ni’zamg’a qayshi’ kelmeytug’i’n qa’legen ha’reketlerdi isleydi. Yeger Qaraqalpaqstan Respublikasi’ ni’zamlari’nda basqa na’rse na’zerde tuti’lmag’an bolsa, toli’q xojali’q ju’rgiziw huqi’qi’na menshik huqi’qi’ haqqi’ndag’i’ qa’deler qollani’ladi’.

25-statya. Ma’mleketlik ka’rxana mynet ja’ma’a’ti ag’zalari’ni’n’ menshigi
1) Sali’qlardi’ ha’m byudjetke basqa da to’lemlerdi to’legennen keyin ma’mleketlik ka’rxanada qalatug’i’n payda (da’ramat) (naq payda) ka’rxana miynet ja’ma’a’tinin’ menshigine kelip tu’sedi ha’m ka’rxanani’n’ ustavi’na ja’ne Qaraqalpaqstan Respublikasi’ ni’zamlari’na muwapi’q tu’rde paydalani’ladi’.
2) Miynet ja’ma’a’ti ag’zasi’na tiyisli payda (da’ramat) mug’dari’, woni’n’ qosqan u’lesin quraydi’.
Ka’rxana saplasti’ri’lg’anda qosi’lg’an u’les mug’dari’ (akciyalardi’n’ bahasi’) byudjet, bankler ha’m ka’rxanani’n’ basqa da kredit beriwshileri menen yesaplasqannan keyin qalg’an mu’lkten miynet ja’ma’a’ti ag’zalari’na (miyrasxorlari’na) to’lenedi.

26-statya. Ma’mleketlik ma’kemenin’ mu’lki
1) Ma’mleketlik menshik bolg’an ha’m ma’mleketlik byudjette turg’an ma’mleketlik ma’kemege (sho’lkemge) menshik yetip bekitilgen mu’lk usi’ ma’kemenin’ (sho’lkemnin’) woperativlik basqari’wi’nda boladi’.
2) Ma’mleketlik byudjette turg’an ha’m Qaraqalpaqstan Respublikasi’ ni’zam aktlerinde na’zerde tuti’lg’an jag’daylarda xojali’q jumi’si’n a’melge asi’ri’wi’ mu’mkin bolg’an ma’mleketlik ma’keme (sho’lkem), usi’nday jumi’stan tu’sken da’ramatlardi’ ha’m usi’ da’ramatlar yesabi’nan sati’p ali’ng’an mu’lkti wo’z betinshe jumsaw huqi’qi’na iye boladi’.
3) Ma’mleketlik ma’keme (sho’lkem) minnetlemeleri boyi’nsha wo’z biyliginde bolg’an qarji’lari’ menen juwap beredi. Ma’mleketlik ma’kemede (sho’lkemde) qarji’lar jetkiliksiz bolg’an jag’dayda woni’n’ minnetlemeleri boyi’nsha tiyisli mu’lktin’ menshik iyesi juwapker boladi’.

26-statya. Ma’mleketlik mu’lktin’ menshiklestiriw
Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ yamasa ha’kimshilik-aymaqli’q du’zilislerdin’ (kommunalli’q) menshigine bolg’an ka’rxanalar, mu’lk kompleksleri, jaylar, quri’li’slar ha’m basqa da mu’lkler Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ ni’zam aktleri menen belgilengen ta’rtipte ha’m sha’rtlerde respublikani’n’ ja’ne basqa da ma’mleketlerdin’ fizikali’q ha’m yuridikali’q ta’replerdin’ jeke menshigine wo’tkeriliwi mu’mkin.

V–bo’lim. Aralas menshik

27-statya. Aralas menshik huqi’qi’
Menshiktin’ aralas tu’rleri menshik iyelerinin’ materialli’q ha’m aqshalay qarji’lari’n birlestiriw joli’ menen du’ziledi. Aralas mu’likke iyelik yetiw u’leslik qatnas principi boyi’nsha da, sonday-aq, wo’z qarji’lari’n biriktirgenler arasi’nda da’ramatlardi’ ten’dey bo’listiriw tiykari’nda da ha’m ta’replerdin’ kelsimi boyi’nsha da a’melge asi’ri’li’wi’ mu’mkin.
Aralas menshik wo’z qarji’lari’n ja’mlestirgen iyelik yetiwshilerdin’ statusi’ menen belgilenetug’i’n ha’r qi’yli’ tu’rlerge iye boladi’. Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ ha’m basqa da ma’mleketlerdin’ ha’r qi’yli’ yuridikali’q ha’m fizikali’q mu’lklerin biriktiriwge jol qoyi’ladi’.

28-statya. Si’rt yel investiciyalari’na iye ka’rxanalardi’n’ menshigi
Si’rt yel investiciyalari’ akciyalardi’n’ (u’leslerinin’, paylari’ni’n’) yamasa ustavli’q qori’ni’n’ keminde won procentin quraytug’i’n ka’rxanalar, Qaraqalpaqstan Respublikasi’ aymag’i’nda si’rt yel investiciyalari’na iye ka’rxanalar boli’p tabi’ladi’. Wolar Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ ni’zamlari’na qayshi’ kelmeytug’i’n qa’legen sho’lkemlestiriwshilik-huqi’qli’q tu’rlerde ha’reket yetedi.
Si’rt yel investiciyalari’na iye ka’rxana birde woni’ sho’lkemlestiriw joli’ menen yamasa si’rt yel investiciyasi’ bolmag’an buri’n sho’lkemlestirilgen ka’rxanadan si’rt yel investori’ ta’repinen qatnas u’lesin (payi’n, akciyasi’n) sati’p ali’w yaki bunday ka’rxanani’, soni’n’ ishinde menshiklestiriw bari’si’nda toli’g’i’ menen sati’p ali’w na’tiyjesinde du’ziliwi mu’mkin.

VI–bo’lim. Si’rt yel puxaralari’ sho’lkemleri menshigi ha’m ma’mleketlerdin’ menshigi

29-statya. Si’rt yel puxaralari’ni’n’ menshigi
Si’rt yel puxaralari’ Qaraqalpaqstan Respublikasi’ aymag’i’nda wo’z menshigine iye boli’w huqi’qi’na iye. Qaraqalpaqstan Respublikasi’ woni’n’ qol qati’lmasli’g’i’na ha’m basqa yellerge yerkin wo’tkeriliwine kepillik beredi.

30-statya. Si’rt yellerdin’ yuridikali’q ta’replerinin’ menshigi
Si’rt yellerdin’ yuridikali’q ta’repleri Qaraqalpaqstan Respublikasi’ aymag’i’nda Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ ni’zamlari’ menen qadag’an yetilmegen xojali’q ha’m basqa da jumi’sti’ a’melge asi’ri’w ushi’n za’ru’r bolg’an wo’z menshigine iye boli’wg’a haqi’li’. Si’rt yellerdin’ yuridikali’q ta’replerinin’ menshigi ma’mleket ta’repinen qorg’aladi’. Menshikti ko’beytiw ha’m basqa yellerge wo’tkeriw ni’zamlar menen ta’miyinlenedi.

31-statya. Si’rt yel ma’mleketlerinin’ ha’m xali’q-arali’q sho’lkemlerdin’ menshigi
Si’rt yel ma’mleketleri ha’m xali’qarali’q sho’lkemler wo’z menshiginde Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ aymag’i’nda xali’qarali’q sha’rtnamalar ja’ne Wo’zbekstan Respublikasi’ ni’zam aktlerinde belgilengen jag’daylar ha’m ta’rtipte socialli’q-ma’deniy, qayi’rqomli’q ha’m basqa da xali’q arali’q qatnasi’qlardi’ a’melge asi’ri’w ushi’n za’ru’r bolg’an mu’likke iye boli’wg’a haqi’li’.
Bunlay mu’lktin’ saqlani’wi’na, ko’beytiw mu’mkinshiligine ha’m woni’ basqa ma’mleketlerge wo’tkeriwge kepillik beriledi.

VII–bo’lim. Menshik huqi’qi’ni’n’ kepillikleri ha’m woni’ qorg’aw

32-statya. Menshik huqi’qi’ni’n’ kepillikleri
1) Qaraqalpaqstan Respublikasi’ menshik huqi’qi’n iske asi’ri’wg’a kepillik beredi, menshik iyesinin’ konstituciyali’q huqi’qlari’n ta’miyinleydi. Ni’zamlarda na’zerde tuti’lg’an jag’daylardan basqa waqi’tta mu’liktin’ ko’beyiwin sheklewge ha’m woni’ ma’jbu’riy tu’rde ali’wg’a jol qoyi’lmaydi’.
2) Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ ha’m basqa da ma’mleketlerdin’ yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerine menshik huqi’qi’n qorg’awda ten’dey jag’daylardi’ ta’miyinleydi.

33-statya. Menshik huqi’qi’n qorg’aw
1) Menshik iyesi Wo’zbekstan Respublikasi’ni’n’ puxarali’q ni’zam hu’jjetlerine muwapi’q, wo’z mu’lkin basqa birew ni’zamsi’z tu’rde iyelik yetken jag’dayda talap yetip ali’w huqi’qi’na iye boladi’.
2) Menshik iyesi wo’zinin’ huqi’qlari’n ha’r qanday buzi’wlar, woni’ mu’likke iyelik yetiwden ayi’ri’w menen baylani’sli’ bolmasa da bul huqi’q buzi’wlardi’ saplasti’ri’wdi’ talap yetiwi mu’mkin.
3) Menshik huqi’qi’n qorg’aw sud yamasa xojali’q sudi’ ta’repinen a’melge asi’ri’ladi’.
4) Usi’ statyada na’zerde tuti’lg’an huqi’qlar menshik iyesi bolsa da, biraq toli’q xojali’q ju’rgiziw, woperativ basqari’w, wo’mirlikke miyrasli’q iyelik yetiw yamasa ni’zam yaki sha’rtnamada na’zerde tuti’lg’an basqa da tiykar boyi’nsha iyelik yetiwshi adamg’a da tiyisli boladi’. Bul adam sonday-aq, wo’zinin’ iyeligindegi menshik iyesine qarsi’ qorg’aw huqi’qi’na iye boladi’.

34-statya. Menshik iyesinin’ ni’zamg’a sa’ykes huqi’qlari’n toqtatqanda, woni’n’ ma’plerin qorg’aw.
1) Menshik iyesine tiyisli bolg’an u’y-jay, basqa da quri’li’slar, ko’galli’qlar jaylasqan jer qi’ytag’i’n ali’w haqqi’ndag’i’ sheshimge yamasa menshik iyesinin’ tikkeley mu’lkin ali’wg’a qarati’lmag’an ma’mleketlik uyi’mni’n’ basqa da sheshimine baylani’sli’ menshik huqi’qi’ni’n’ toqtati’li’wi’na tek Wo’zbekstan Respublikasi’ ha’m Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ ni’zam aktlerinde belgilengen jag’daylar ha’m ta’rtipte g’ana menshik iyesine menshik huqi’qi’ni’n’ toqtati’li’wi’nan keltirilgen za’lellerdi toli’q ko’lemde wo’tiw menen jol qoyi’ladi’.
Menshik iyesi qayi’l bolmag’an jag’dayda, menshik huqi’qi’n toqtati’wg’a ali’p keletug’i’n sheshim, daw sud yamasa xojali’q sudi’ ta’repinen sheshilgenge deyin a’melge asi’ri’li’wi’ mu’mkin yemes. Dawdi’ qarap shi’qqanda, menshik iyesine keltirilgen za’lellerdi wo’tiwdin’ barli’q ma’seleleri de sheshiledi.
2) Ma’mlekettin’ menshik iyesinen mu’lkti ali’wi’na tek Wo’zbekstan Respublikasi’ ha’m Qaraqalpaqstan Respublikasi’ ni’zam aktlerinde na’zerde tuti’lg’an jag’daylar ha’m ta’rtipte usi’ mu’lkke menshik iyesinin’ minnetlemeleri boyi’nsha wo’ndirip ali’w talabi’ qoyi’lg’anda, sonday-aq, rekviziciya ha’m konfiskaciyalaw ta’rtibinde g’ana jol qoyi’ladi’.
Ta’biyiy apatshi’li’qlar, avariyalar, epidemiyalar, epizootiyalar jag’daylari’nda ha’m ayri’qsha ja’miyet ma’plerinde ma’mleketlik ha’kimiyat uyi’mlari’ni’n’ sheshimi boyi’nsha mu’lk menshik iyesinen, wog’an mu’lktin’ bahasi’n to’lew menen (rekviziciya) ni’zamlarda belgilengen ta’rtipte ha’m sha’rtlerde ali’ni’wi’ mu’mkin.
Wo’zbekstan ha’m Qaraqalpaqstan Respublikalari’ni’n’ ni’zam aktlerinde na’zerde tuti’lg’an jag’daylarda mu’lk menshik iyesinen sudti’n’ yamasa xojali’q sudi’ni’n’ sheshimi boyi’nsha ali’ni’wi’ mu’mkin.

35-statya. Menshik iyesinin’ huqi’qlari’n buzatug’i’n aktlerdin’ haqi’qi’y yemesligi
Yeger ma’mleketlik basqari’w uyi’mi’ni’n’ yamasa jergilikli ma’mleketlik ha’kimiyat uyi’mi’ni’n’ ni’zamg’a muwapi’q kelmeytug’i’n akt shi’g’ari’wi’ na’tiyjesinde menshik iyesinin’ ha’m wo’zlerine tiyisli mu’lkke iyelik yetiwshi, wonnan paydalani’wshi’ ha’m woni’ jumsawshi’ basqa da adamlardi’n’ huqi’qlari’ buzi’lsa, bunday-akt menshik iyesinin’ yamasa huqi’qlari’ buzi’lg’an adamni’n’ dawi’si’ boyi’nsha sud ta’rtibinde haqi’yqi’y yemes dep tabi’ladi’.
Usi’ ko’rsetilgen aktlerdi shi’g’ari’w na’tiyjesinde puxaralarg’a, sho’lkemlerge ha’m basqa da adamlarg’a keltirilgen za’leller tiyisli ha’kimiyat yamasa basqari’w uyi’mi’ni’n’ qarami’nda bolg’an qarji’lardi’n’ yesabi’nan toli’q ko’leminde tiyis boladi’.

36-statya. Menshik iyesinin’ wo’z wa’killiklerin a’melge asi’ri’wi’na aralasqani’ ushi’n ma’mleketlik uyi’mlardi’n’ juwapkerligi
Ma’mleketlik uyi’mlar menshik iyelerine yamasa toli’q xojali’q ju’rgiziw, woperativlik basqari’w huqi’qi’nda yaki ni’zam yamasa sha’rtnama menen na’zerde tuti’lg’an basqa da tiykarda mu’likke iyelik yetiwshi adamlarg’a ni’zamlar menen na’zerde tuti’lmag’an qosi’msha minnetlemeler yamasa sheklewler belgilewge haqi’li’ yemes.
Ma’mleketlik uyi’mlar menshik iyesi ha’m usi’ statyani’n’ birinshi bo’liminde ko’rsetilgen adamlardi’n’ mu’likke iyelik yetiw, wonnan paydalani’w ha’m woni’ jumsaw huqi’qlari’n a’melge asi’ri’wi’na tiykarsi’z tu’rde aralasi’wi’nan keltirilgen za’lel ushi’n usi’ Ni’zamni’n’ 35-statyasi’nda na’zerde tuti’lg’an ko’lemde mu’lklik juwapker boladi’.


Ko'rip shi'g'i'ldi': 2434

Betler