Qaraqalpaqstan Respublikasi' Ministrler Ken'esi

Qaraqalpaqstan Respublikasi'ni'n' Ma'mleketlik hu'kimet portali'



Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w (113 Kb)    Versiyasi'    Betti doc ta'rizde ju'klep ali'w (113 KB)

«Xojali’q ja’miyetleri ha’m sheriklikleri haqqi’nda» Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ Ni’zami’

Bul ni’zam xojali’q ja’miyetlerin ha’m sherikliklerin sho’lkemlestiriwdin’ huqi’qi’y tiykarlari’n belgileydi.

I–bo’lim. Uli’wma rejeler

1-statya. Xojali’q ja’miyetleri ha’m sheriklikleri.
1) Yuridikali’q ta’repler, yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’repler arasi’nda wo’z-ara, wolardi’n’ u’leslerin ha’m mu’liklerin birlestiriw tiykari’nda, xojali’q yamasa isbilermenlik jumi’si’n iske asi’ri’w maqsetlerinde i’qti’yarli’ kelisim boyi’nsha du’ziletug’i’n ka’rxanalar xojali’q ja’miyetleri ha’m sheriklikleri boli’p tabi’ladi’.
Xojali’q ja’miyetleri ha’m sherikliklerine to’mendegiler kiredi:
akcionerlik ja’miyetler;
sheklengen yamasa qosi’msha juwapkershilikke iye ja’miyetler;
toli’q ha’m kommanditlik xojali’q sherikleri.
Xojali’q ja’miyetleri ha’m sheriklikleri ka’rxanalardi’n’ xojali’q associaciyalari’na-awqam, koncern, konsorcium, korporaciya ha’m basqa da birlespelerge birigiwge haqi’li’.
2) Xojali’q ja’miyetleri ha’m sheriklikleri yuridikali’q ta’repler boli’p tabi’ladi’, «Qaraqalpaqstan Respublikasi’nda ka’rxanalar haqqi’nda» Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ Ni’zami’, usi’ ni’zam, basqa ni’zam aktleri ha’m sho’lkemlestiriw hu’jjetleri tiykari’nda ha’reket yetedi.

2-statya. Ja’miyettin’ ha’m sherikliktin’ qatnasi’wshi’lari’ni’n’ qurami’ ha’m wa’killikleri.
1) Ja’miyet ha’m sheriklik keminde yeki qatnasi’wshi’lardan quraladi’. Da’slepki ustavli’q qordi’ du’ziwshi qatnasi’wshi’lar ja’miyettin’ ha’m sherikliktin’ sho’lkemlestiriwshileri boli’p tabi’ladi’.
Ja’miyettin’ qatnasi’wshi’lari’ bolg’an ka’rxanalar (sho’lkemler) yuridikali’q ta’rep statusi’n saqlap qaladi’. Ja’miyietler ha’m sherikliklerdin’ jumi’si’na ma’mleketlik ha’kimiyat uyi’mlari’ni’n’ qatnasi’wi’na jol qoyi’lmaydi’.
Ma’mleketlik basqari’w uyi’mlari’ ma’mleketlik mu’likti basqari’w boyi’nsha ni’zamlar menen berilgen wa’killikler sheklerinde ja’miyettin’ ha’m sherikliktin’ qatnasi’wshi’lari’ boli’wi’ mu’mkin.
Si’rt yellerdin’ yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerinin’ ja’ma’a’tlerde ha’m sherikliklerde qatnasi’w wo’zgeshelikleri ha’reket yetip turg’an ni’zamlar menen belgilenedi.
2) Ja’miyettin’ ha’m sherikliktin’ qatnasi’wshi’lari’ to’mendegi huqi’qlarg’a iye boladi’:
sho’lkemlestiriw hu’jjetlerinde belgilengen ta’rtipte ja’ma’a’ttin’ ha’m sherikliktin’ islerin basqari’wg’a qatnasi’w;
ja’miyettin’ ha’m sherikliktin’ jumi’si’nan tiyisli bolg’an paydani’ (dividentti) aqshalay tu’rde de, zatlay tu’rde de ali’w;
ja’miyettin’ ha’m sherikliktin’ ma’mleketlik basqari’w uyi’mi’ bolg’an qatnasi’wshi’si’ alg’an paydani’n’ (dividenttin’) bir bo’legi wolar ta’repinen socialli’q rawajlandi’ri’wg’a ha’m usi’ ja’ma’a’ti basqari’w menen baylani’sli’ maqsetlerge jumsali’wi’ mu’mkin;
ja’miyettin’ ha’m sheriklerdin’ jumi’si’ haqqi’nda ma’limleme ali’w, soni’n’ ishinde sho’lkemlestiriw hu’jjetleri menen belgilengen ta’rtipte buxgalterlik yesap ha’m yesap beriw mag’li’wmatlari’ ha’m basqa da hu’jjetler menen tani’si’w;
belgilengen ta’rtipte ja’miyettin’ ha’m sherikliktin’ qurami’nan shi’g’i’w;
ja’miyettin’ ha’m sherikliktin’ qatnasi’wshi’lari’ ja’miyet ha’m sheriklik ta’repinen jetistirilgen wo’nimdi (xi’zmetti) ali’wdi’ arti’qmashi’li’q huqi’qi’na ha’m ni’zamlar ja’ne sho’lkemlestiriw hu’jjetleri menen na’zerde tuti’lg’an basqa da huqi’qlarg’a iye boladi’.
3) Ja’miyettin’ ha’m sherikliktin’ qatnasi’wshi’lari’ to’mendegilerge minnetli boladi’:
ja’miyettin’ ha’m sherikliktin’ sho’lkemlestiriw hu’jjetlerinin’ rejelerin saqlaw, uli’wma ji’ynali’sti’n’ ja’ne ja’miyetti ha’m sheriklikti basqari’wdi’n’ basqa da uyi’mlari’ni’n’ sheshimlerin wori’nlaw;
sho’lkemlestiriw hu’jjetleri menen na’zerde tuti’lg’an ta’rtipte, mug’darda ha’m usi’llar menen u’lesler qosi’w (akciyalardi’ to’lew);
ja’miyettin’ ha’m sherikliktin’ kommerciyali’q si’ri’n quraytug’i’n jumi’si’ haqqi’nda ma’limlemeni ja’riya yetpew;
Qaraqalpaqstan Respublikasi’ ni’zamlari’ ha’m sho’lkemlestiriw hu’jjetleri menen na’zerde tuti’lg’an basqa da minnetlerdi atqari’w.

3-statya. Ja’miyettin’ ha’m sherikliktin’ sho’lkemlestiriw hu’jjetleri, wolardi’ dizimge ali’w ta’rtibi.
1) Xojali’q ja’miyetlerinin’ sho’lkemlestiriw hu’jjetleri sho’lkemlestiriw sha’rtnamasi’ ha’m ustavi’ boli’p tabi’ladi’. Akcionerlik ja’miyet ustav tiykarlari’nda, sheklengen yamasa qosi’msha juwapkershilikke iye, ja’miyet sho’lkemlestiriw sha’rtnamasi’ ha’m ustav tiykari’nda ha’reket yetedi. Toli’q ha’m kommanditlik sheriklikler sho’lkemlestiriw sha’rtnamasi’ tiykari’nda du’ziledi ha’m ha’reket yetedi.
2) Sho’lkemlestiriw sha’rtnamasi’nda to’mendegi mag’li’wmatlar boladi’:
sho’lkemlestirilip ati’rg’an ja’miyettin’ ha’m sherikliktin’ tu’ri, isleytug’i’n jumi’si’ woni’n’ maqsetleri ha’m mu’ddetleri;
qatnasi’wshi’lardi’n’ (sho’lkemlestiriwshilerdin’) qurami’ haqqi’nda;
sho’lkemlestirilip ati’rg’an ja’miyettin’ ha’m sherikliktin’ firmali’q atamasi’ ha’m ma’kan jayi’ haqqi’nda;
ustavli’q qordi’n’ mug’dari’ ha’m woni’ du’ziwdin’ ta’rtibi haqqi’nda;
da’ramatlardi’ (paydani’), dividentlerdi bo’listiriw ha’m za’lellerdi wo’tew ta’rtibi haqqi’nda;
ni’zamlarg’a qayshi’ kelmeytug’i’n basqa da sha’rtler haqqi’nda.
3) Ja’miyettin’ ustavi’nda to’mendegi mag’li’wmatlar ko’rsetiliwi tiyis:
firmali’q atamasi’ ha’m ma’kan jayi’ haqqi’nda;
isleytug’i’n jumi’si’, woni’n’ maqsetleri ha’m mu’ddetleri haqqi’nda;
ustavli’q qordi’n’ mug’dari’ haqqi’nda;
ha’r bir qatnasi’wshi’ni’n’ u’lesinin’ mug’dari’ haqqi’nda;
olar ta’repinen qosi’lg’an u’leslerdin’ mug’dari’, qurami’, mu’ddetleri ha’m qosi’w ta’rtibi haqqi’nda;
ustavli’q qordi’ ko’beytiw ha’m azayti’w ta’rtibi haqqi’nda;
shi’g’ari’lg’an akciyalardi’n’ tu’rleri, wolardi’n’ ko’rsetilgen quni’, ha’r qi’yli’ tu’rdegi akciyalardi’n’ sali’sti’rma qatnasi’;
da’ramatti’ (paydani’), dividentlerdi bo’listiriw ha’m za’lellerdi wo’tew ta’rtibi;
rezervlik ha’m basqa da qorlardi’ du’ziw haqqi’nda;
u’les iyelerin wo’zgertiw haqqi’nda;
ja’miyet qatnasi’wshi’lari’ni’n’ huqi’qlari’ ha’m minnetleri haqqi’nda;
ja’miyetti basqari’w strukturasi’, atqari’w ha’m qadag’alaw uyi’mlari’ ag’zalari’ni’n’ sani’, wolardi’ saylaw, wolardi’n’ huqi’qlari’ ha’m minnetleri haqqi’nda;
qatnasi’wshi’lar ji’ynali’slari’ni’n’ toli’q huqi’qli’g’i’ haqqi’nda;
ji’lli’q yesaplardi’ du’ziw, tekseriw ha’m tasti’yi’qlaw ta’rtibi haqqi’nda;
ja’miyetti qayta sho’lkemlestiriw ha’m saplasti’ri’w haqqi’nda;
ja’miyet jumi’si’ni’n’ si’pati’ boyi’nsha za’ru’r bolg’an basqa mag’li’wmatlar.
4) Ja’miyet ha’m sheriklik wolardi’ Qaraqalpaqstan Respublikasi’ ni’zamlari’ menen belgilengen ta’rtipte ma’mleketlik dizimnen wo’tkergen waqti’nan baslap yuridikali’q ta’rep huqi’qi’na iye boladi’.
5) Ma’mleketlik ka’rxanani’ ja’miyetke ha’m sheriklikke aylandi’ri’p qayta du’zgende wolardi’ ma’mleketlik dizimnen wo’tkeriw ushi’n mu’likke menshiklik yetiw huqi’qi’n bildiretug’i’n worderdin’ ko’shirmesi qosa beriledi.

4-statya. Ja’miyettin’ ha’m sherikliktin’ menshigi.
1) Ja’miyet ha’m sheriklik to’mendegilerdin’ menshik iyeleri boli’p tabi’ladi’;
olarg’a sho’lkemlestiriwshiler ha’m qatnasi’wshi’lar ta’repinen menshikke berilgen mu’lkler;
xojali’q jumi’si’ na’tiyjesinde jetistirilgen wo’nimler;
ali’ng’an da’ramatlar;
ni’zam menen qadag’an yetilmeytug’i’n tiykarlarda ali’ng’an basqa da mu’lkler.
2) Ja’miyet ha’m sheriklik ha’reket yetip turg’an ni’zamlarg’a muwapi’q qunli’ qag’azlar shi’g’ari’wg’a ha’m wolardan da’ramatlar ali’wg’a haqi’li’.
3) Ja’miyet ha’m sheriklik qatnasi’wshi’si’ni’n’ mu’lk qurami’na qosatug’i’n u’lesi imaratlar, quri’li’slar, u’skeneler, basqa da materialli’q bayli’qlar, qunli’ qag’azlar, jerden, suwdan, basqa da ta’biyiy qorlardan, imaratlardan, quri’li’slardan ha’m u’skenelerden paydalani’w huqi’qi’, sonday-aq basqa da mu’lklik ha’m mu’liklik yemes huqi’qlar, aqsha qarji’lari’ boli’wi’ mu’mkin. Qosatug’i’n mu’lktin’ quni’ ja’miyet qatnasi’wshi’lari’ni’n’ birgeliktegi sheshimi menen belgilenedi.
Qayta du’ziletug’i’n ma’mleketlik ka’rxanalardi’n’ (sho’lkemlerdin’) mu’lkin bahalaw ni’zamlarg’a muwapi’q a’melge asi’ri’ladi’.
4) Ustavli’q qorg’a aqshalay tu’rinde bahalani’p qosi’lg’an u’les qatnasi’wshi’ni’n’ ustavli’q qordag’i’ u’lesin quraydi’.
5) Qatnasi’wshi’ ta’repinen mu’lk ja’miyetke ha’m sheriklikke tek paydalani’w ushi’n berilgen jag’daylarda u’lestin’ mug’dari’ ha’m tiyislisinshe qatnasi’wshi’ni’n’ u’lesi yeger sho’lkemlestiriw hu’jjetlerinde basqa na’rse na’zerde tuti’lmasa, usi’ mu’lkten paydalang’ani’ ushi’n ja’miyettin’ ha’m sherikliktin’ sho’lkemlestiriw hu’jjetlerinde ko’rsetilgen pu’tkil mu’ddeti yamasa qatnasi’wshi’lar ta’repinen belgilengen basqa mu’ddet ushi’n yesaplang’an ijara ko’lemine tiykarlani’p belgilenedi.

5-statya. Ma’mleketlik ka’rxanalardi’ xojali’q ja’miyetlerine ha’m sherikliklerine aylandi’ri’p qayta du’ziw.
1) Ma’mleketlik ka’rxanani’ xojali’q ja’miyeti ha’m sherikligine aylandi’ri’p qayta du’ziw ha’m sheshimler qabi’l yetiw «Ma’mleket iyeliginen bo’lip ali’w ha’m menshiklestiriw haqqi’nda» Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ Ni’zami’na muwapi’q a’melge asi’ri’ladi’.
2) Ka’rxanani’n’ yuridikali’q ta’rep bolmag’an strukturali’q bo’limshesin xojali’q ja’miyetine ha’m sherikligine aylandi’ri’p qayta du’ziw menshik iyesinin’ yamasa wol wa’killik bergen uyi’mni’n’ kelisimi menen wolardi’ aldi’n ala wo’z aldi’na ma’mleketlik ka’rxana yetip qayta du’zbesten a’melge asi’ri’ladi’.

6-statya. Ja’miyettin’ ha’m sherikliktin’ jumi’si’ni’n’ toqtati’li’wi’.
Ja’miyettin’ ha’m sherikliktin’ jumi’si’ to’mendegi jag’daylarda toqtati’li’wi’ mu’mkin:
olardi’n’ du’zilgen mu’ddetinin’ pitiwi boyi’nsha yamasa wolar du’zilgende alg’a qoyi’lg’an maqsetke yerisilgennen keyin;
bankrot bolg’an jag’dayda tiyisli sudti’n’ sheshimi tiykari’nda yamasa wolar ta’repinen ni’zamlardi’n’ turaqli’ yaki qopal buzi’li’wi’ jag’dayi’nda;
ja’miyetti ha’m sheriklikti basqari’wdi’n’ joqari’ uyi’mi’ni’n’ sheshimi boyi’nsha;
olar saplasti’rg’anda ha’m qosi’w, biriktiriw, bo’liw, bo’lip shi’g’ari’w joli’ menen qayta sho’lkemlestirilgende yamasa qayta du’zgen jag’dayda;
sho’lkemlestiriw hu’jjetleri ha’m ha’reket yetip turg’an ni’zamlar menen na’zerde tuti’lg’an basqa tiykarlar boyi’nsha;
ja’miyetti ha’m sheriklikti saplasti’ri’w ha’m qayta sho’lkemlestiriw Qaraqalpaqstan Respublikasi’ ni’zamlari’nda ha’m sho’lkemlestiriw hu’jjetlerinde na’zerde tuti’lg’an ta’rtipte ju’rgiziledi.

7-statya. Dawlardi’ sheshiw ta’rtibi.
Ja’miyetler ha’m sherikliklerdin’ wo’z-ara, sonday-aq yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’repler ja’ne si’rt yellerdin’ yuridikali’q ta’repleri ha’m puxaralari’ menen dawlari’ sud, xojali’q sudi’ biyta’rep sud ta’repinen ni’zamlar menen belgilengen ta’rtip qarap shi’g’i’ladi’.

II–bo’lim. Akcioner ja’miyet

8-statya. Akcionerlik ja’miyet.
1) Akcionerlik ja’miyet bul – wondag’i’ ko’rsetilgen quni’na bara bar bolg’an akciyalardi’n’ belgili sani’na bo’lingen ustavli’q qorg’a iye ha’m minnetlemeleri boyi’nsha tek wo’zinin’ mu’lki menen juwapker bolatug’i’n ja’miyet.
2) Akcionerlik ja’miyet ashi’q yamasa jabi’q tu’rde boli’wi’ mu’mkin, bul ustavta ko’rsetiledi.

9-statya. Akcionerlik ja’miyetti du’ziw ha’m woni’n’ sho’lkemlestiriwshileri.
1) Akcionerlik ja’miyet bar ka’rxanani’ qayta du’ziw yamasa jan’a ka’rxana du’ziw joli’ menen sho’lkemlestiriliwi mu’mkin.
2) Akcionerlik ja’miyettin’ sho’lkemlestiriwshileri boli’p yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’repler ha’reket yetiwi mu’mkin. Sho’lkemlestiriwshiler akcionerlik ja’miyetti du’ziw boyi’nsha wolar ta’repinen birliktegi jumi’sti’ a’melge asi’ri’w ta’rtibi akciyalarg’a jazi’lg’an adamlar ha’m u’shinshi bir adamlar wolardi’n’ juwapkershiligin belgilep beretug’i’n wo’z-ara sha’rtnama du’zedi.
Sho’lkemlestiriwshiler woni’ ma’mleketlik dizimge ali’wg’a deyin payda bolg’an ja’miyettin’ minnetlemeleri boyi’nsha birlikte juwapker boladi’.

10-statya. Akcionerlik ja’miyettin’ ustavli’q qori’.
1) Akcionerlik ja’miyettin’ ustavli’q qori’ jabi’q ja’miyet ushi’n yen’ kem ayli’q is haqi’ni’n’ 100 yesesinen ha’m ashi’q ja’miyet ushi’n yen’ kem is haqi’ni’n’ 200 yesesinen az bolmawi’ tiyis.
2) Yeger buri’n shi’g’ari’lg’an barli’q akciyalari’ ko’terilgen quni’nan to’men bolmag’an qunda toli’q to’lengen bolsa, akcionerlik ja’miyet ustavli’q qordi’ ko’bektiwge haqi’li’ boladi’, ustavli’q qordi’ ko’beytiwdi mu’lklerdi zatlay tu’rde beriw joli’ menen ju’rgiziw jag’daylari’ bug’an kirmeydi;
Ustavli’q qordi’ ko’beytiw jan’a akciyalardi’ shi’g’ari’w arqali’ a’melge asi’ri’ladi’. Akcionerler qosi’msha shi’g’ari’lg’an akciyalardi’ sati’p ali’wg’a arti’qmashi’li’q huqi’qtan paydalanadi’.
3) Ustavli’q qordi’ azayti’w akciyalardi’n’ ko’rsetilgen quni’n azayti’w tu’rinde yamasa wolardi’ biykarlaw maqsetlerinde akciyalarg’a iyelik yetiwshilerden wolardi’n’ bir bo’legin sati’p ali’w joli’ menen akciyalardi’n’ sani’n azayti’w arqali’ a’melge asi’radi’.
Ustavli’q qordi’n’ mug’dari’n azayti’w haqqi’nda sheshimdi barli’q akcionerlik di’qqati’na jetkergen ku’nnen baslap bir ji’l pitken son’ biykarlaw ushi’n usi’ni’lmag’an akciyalar haqi’yqi’y yemes dep tabi’ladi’.

11-statya. Akciyalar.
1) Akciyalar wolardi’n’ iyeleri bolg’an akcionerlerdin’ ja’miyettin’ ustavli’q qori’nda qatnasi’wi’n tasti’yi’qlaytug’i’n ha’m wolarg’a mu’lklik ha’m ja’ke mu’lklik yemes huqi’qlar beretug’i’n qunli’ investiciyali’q qag’azlar boli’p tabi’ladi’.
2) Ashi’q tu’rdegi ja’miyettin’ akciyalari’ basqa akcionerlerdin’ kelisimisiz qoldan qolg’a wo’tiwi mu’mkin. Jabi’q tu’rdegi akcionerlik ja’miyettin’ akciyalari’ tek ati’na jazi’lg’an boli’p, wolardi’ basqa adamg’a beriw ta’rtibi ustav penen belgilenedi.
3) Jabi’q tu’rdegi akcionerlik ja’miyetler akciyalardi’n’ worni’na akcionerlerge akciyalardi’n’ ko’rsetilgen quni’na seykes bolg’an mug’darda sertifikatlar beriwi mu’mkin.
4) Akciyani’n’ nominal quni’ 100 somnan kem boli’wi’ mu’mkin yemes.
5) Akciyalar:
ati’na jazi’lg’an ha’m ko’rsetiwshiniki;
arti’qmashi’li’q beretug’i’n (dawi’s beriw huqi’qi’si’z) ha’m a’piwayi’ (dawi’s beriw huqi’qi’ menen) boli’wi’ mu’mkin.
Ati’na jazi’lg’an akciyani’n’ iyesi bolg’an akcioner boli’p akciyada ko’rsetilgen ha’m ja’miyettin’ akcionerlerin dizimge ali’w kitabi’na kirgizilgen fizikali’q, yuridikali’q ta’rep g’ana tani’ladi’.
Ko’rsetiwshiniki bolg’an akciyani’n’ iyesi usi’ akciyani’ alg’an adam boli’p tabi’ladi’. Ko’rsetiwshiniki bolg’an akciyalar dizimge ali’nbastan basqa adamlardi’n’ menshigine beriledi.
A’piwayi’ akciyalar ja’miyet akciyalari’ni’n’ tiykarg’i’ klasi’n quraydi’.
Arti’qmashi’li’q berilgen akciyalar akcionerlik ja’miyettin’ ustavli’q qori’ni’n’ 10 procentinen arti’g’i’n quraytug’i’n mug’darda shi’g’ari’li’wi’ mu’mkin yemes.
Arti’qmashi’li’q berilgen akciyalar wolardi’n’ iyesine dividentler ali’wda arti’qmashi’li’q ha’m wol saplasti’ri’lg’an jag’dayda akcionerlik ja’miyet mu’lkin bo’listiriwge birinshi da’rejede qatnasi’w huqi’qi’n beredi.
6) Shi’g’ari’latug’i’n akciyalardi’n’ tu’rleri, wolardi’ jaylasti’ri’w ha’m wolar boyi’nsha dividentler to’lew ta’rtibi qunli’ qag’azlar haqqi’nda Wo’zbekstan Respublikasi’ni’n’ ni’zamlari’na muwapi’q akcionerlik ja’miyettin’ ustavi’ menen belgilenedi.
7) Akcionerlik ja’miyettin’ xojali’q jumi’si’na baylani’sli’ za’lellerin jabi’w maqsetlerinde akciyalar shi’g’ari’w qadag’an yetiledi.

12-statya. Akciyalardi’ tarati’w ta’rtibi.
1) Akcionerlik ja’miyetti du’ziwde akciyalar ashi’q tu’rde jazi’li’w joli’ menen ashi’q tu’rdegi akcionerlik ja’miyet yamasa tek sho’lkemlestiriwshiler arasi’nda bo’listiriw ta’rtibinde (jabi’q tu’rdegi akcionerlik ja’miyet) tarati’li’wi’ mu’mkin.
Akciyalarg’a ashi’q tu’rde jazi’li’w tikkeley sho’lkemlestiriwshiler ta’repinen yamasa qorli’q birjalar ha’m bankler arqali’ sho’lkemlestiriledi. Bunda sho’lkemlestiriwshiler ustavli’q qor mug’dari’ni’n’ jigirma bas procentinen kem bolmag’an ko’lemde akciyalardi’ wo’zinde uslawshi’lar boli’wi’ tiyis.
2) Sho’lkemlestiriwshiler alda bolatug’i’n ashi’q tu’rde jazi’li’w haqqi’nda bildiriw ja’riyalaydi’, wonda bolajaq akcionerlik ja’miyettin’ firmali’q atamasi’, woni’n’ jumi’si’ni’n’ tu’ri, maqsetleri ha’m mu’ddetleri, sho’lkemlestiriwshiler qurami’, sho’lkemlestiriw ji’ynali’si’n (konferenciyasi’n) wo’tkeriw sa’nesi ustavli’q qordi’n’ na’zerde tuti’lg’an mug’dari’, akciyalardi’n’ ko’rsetilgen quni’, wolardi’n’ sani’ ha’m tu’rleri sho’lkemlestiriwshilerdin’ arti’qmashi’li’qlari’ ha’m jen’illikleri, wo’tkeriw worni’, akciyalarg’a jazi’li’wdi’n’ baslani’w ha’m aqi’rg’i’ mu’ddeti, sho’lkemlestiriwshiler zatlay tu’rinde qosatug’i’n mu’liktin’ qurami’, ja’miyetke xi’zmet ko’rsetetug’i’n banktin’ atamasi’ ha’m yesap betinin’ nomeri ko’rsetiledi. Sho’lkemlestiriwshilerdin’ sheshimi boyi’nsha usi’ atalg’an bildiriwge basqa da mag’li’wmatlar kirgiziliwi mu’mkin. Akciyalarg’a jazi’li’w mu’ddeti alti’ aydan aspawi’ tiyis.
3) Akciyalarg’a jazi’li’wg’a qatnasi’wshi’ adamlar sho’lkemlestiriwshi-lerdin’ yesabi’na wo’zleri jazi’li’p ati’rg’an akciyalardi’ ko’rsetilgen quni’ni’n’ 10 procentinen az bolmag’an mug’darda aldi’n ala to’lem wo’tkeredi, bunnan keyin sho’lkemlestiriwshiler wolarg’a tiyisli sanda akciyalar haqqi’nda jazba tu’rde minnetlemesin beredi.
4) Sho’lkemlestiriw ji’ynali’si’n (konferenciyasi’n) wo’tkeriw waqti’nda akciyalarg’a jazi’lg’an adamlar aldi’n ala to’lemdi yesapqa ali’w menen akciyalardi’n’ ko’rsetilgen quni’ni’n’ keminde woti’z procentin wo’tkeriwge minnetli.
5) Xabarlawda ko’rsetilgen mu’ddet wo’tiwi menen jazi’li’w toqtati’ladi’. Yeger usi’ waqi’tqa kele jazi’li’w boyi’nsha akciyalardi’n’ alpi’s procentin tarati’wg’a yerisilmese, akcionerlik ja’miyet du’zilmegen boli’p tabi’ladi’, bul haqqi’nda won ku’nlik mu’ddette jazi’li’wshi’larg’a xabar yetiledi ha’m usi’ mu’ddet ishinde wolarg’a wo’tkergen aqsha qarji’lari’ yamasa basqa mu’lkleri qayti’p beriledi.
6) Akcioner sho’lkemlestiriw ji’ynali’si’ (konferenciyasi’) belgilengen mu’ddetlerde, biraq ja’miyet dizimge ali’ng’annan keyin bir ji’ldan keshiktirmesten akciyalardi’ toli’g’i’ menen sati’p ali’wi’ tiyis. Bunday bolmag’an jag’dayda, yeger ja’miyettin’ ustavi’nda basqa na’rse na’zerde tuti’lmasa, wol wo’tkerilgen mu’ddet ushi’n waqti’ wo’tkerilgen to’lem mug’dari’nan jigirma bes procent mug’dari’nda ji’lli’q to’lem to’leydi. Akciyalardi’ sati’p ali’w mu’ddeti wo’tkennen keyin akcionerlik ja’miyet wolardi’ wo’zinin’ qa’lewinshe sati’wg’a haqi’li’.
7) Ma’mleketlik ka’rxanalardi’ akcionerlik ja’miyetke aylandi’ri’p qayta du’zgende da’slepki to’lem mug’dari’, sonday-aq akciyalardi’ toli’q sati’p ali’w mu’ddetleri ma’mleketlik menshik wobektine iyelik yetiwshi ta’repinen ha’r bir ayqi’n jag’dayda ayi’ri’m tu’rde, usi’ ka’rxanalardi’n’ xi’zmetkerleri ushi’n jen’illikler ha’m kepilliklerdi yesapqa ali’w menen belgilenedi.
8) Akcionerlik ja’miyet wolardi’ bunnan bi’lay qayta sati’w, wo’zinin’ xi’zmetkerleri arasi’nda tarati’w yamasa biykarlaw maqsetlerinde akcionerden wog’an tiyisli akciyalardi’ sati’p ali’wg’a haqi’li’. Usi’ ko’rsetilgen akciyalardi’ sati’w bir ji’ldan ko’p bolmag’an mu’ddette a’melge asi’ri’li’wi’ tiyis. Usi’ da’wir ishinde da’ramatti’ (paydani’), dividentlerdi bo’limtiriw, sonday-aq akcionerlerdin’ uli’wma ji’ynali’si’nda dawi’s beriw ha’m kvorumdi’ ani’qlaw ja’miyettin’ sati’p alg’an wo’z akciyalari’n yesapqa almastan wo’tkeriledi.

13-statya. Akcionerlik ja’miyettin’ sho’lkemlestiriw ji’ynali’si’ (konferenciyasi’).
1) Akcionerlik ja’miyettin’ sho’lkemlestiriw ji’ynali’si’ (konfereniyasi’) jazi’li’w tamamlang’an waqti’nan baslap woti’z ku’nnen keshiktirmey shaqi’ri’ladi’. Usi’ ko’rsetilgen mu’ddetti buzg’an jag’dayda, akciyalarg’a jazi’lg’an adam, akciyalardi’n’ quni’ni’n’ wo’zi to’legen bo’legin qayiari’p beriwdi talap yetiwge haqi’li’, al sho’lkemlestiriwshiler won ku’nlik mu’ddette wol wo’tkergen qarji’ni’ qaytari’p beriwge minnetli.
2) Sho’lkemlestiriw ji’ynali’slari’ (konfereniyasi’).
akcionerlik ja’miyet du’ziw haqqi’nda sheshim qabi’l yetedi ha’m woni’n’ ustavi’n tasti’yi’qlaydi’;
akciyalarg’a arti’qmash jazi’li’wdi’ qabi’l yetedi yamasa biykarlaydi’. Akciyalarg’a arti’qmash jazi’li’wdi’ qabi’l yetken jag’dayda ustavli’q qor tiyislisinshe ko’beyedi;
sho’lkemlestiriw bari’si’nda sho’lkemlestiriwshiler ta’repinen du’zilgen sha’rtnamalardi’ tasti’yi’qlaydi’:
isenim to’lemlerdin’ aqshalay quni’n tasti’yi’qlaydi’;
eger sho’lkemlestiriw sha’rtnamasi’nda sho’lkemlestiriwshiler bul huqi’qti’ wo’zine qaldi’rmag’an bolsa, ja’miyettin’ ken’esin (baqlaw ken’esin), akcionerlik ja’miyettin’ basqarmasi’n (basli’g’i’n) ha’m tekleriw komissiyasi’n saylaydi’.
3) Yeger wog’an jazi’li’w wo’tkerilgen akciyalardi’n’ alpi’s procentinen aslami’na jazi’lg’an adamlar qatnassa, akcionerlik ja’miyettin’ sho’lkemlestiriw ji’ynali’si’ (konferenciyasi’) toli’q huqi’qli’ boladi’.
Yeger kvorumni’n’ joqli’g’i’nan sho’lkemlestiriw ji’ynali’si’ (konferenciyasi’) wo’tkerilmegen bolsa, wonda yeki ha’pte ishinde qaytadan ji’ynali’s (konferenciya) shaqi’ri’ladi’. Yeger sho’lkemlestiriw ji’ynali’si’n (konferenciyasi’n) qaytadan shaqi’rg’anda da kvorum ta’miyinlenbese, akcionerlik ja’miyet du’zilmegen boli’p tabi’ladi’.
Sho’lkemlestiriw ji’ynali’si’nda (konferenciyada) dawi’s beriw bir akciya – bir dawi’s principi boyi’nsha wo’tkeriledi.
4) Sho’lkemlestiriw ji’ynali’si’ (konferenciyasi’) sheshimlerdi a’piwayi’ ko’pshilik dawi’s penen qabi’l yetedi, bug’an akciyalarg’a barli’q jazi’li’wshalardi’n’ kelisimi talap yetiletug’i’nsho’lkemlestiriw sha’rtnamasi’n wo’zgertiw haqqi’nda sheshimler qabi’l yetiw jag’daylari’ kirmeydi.
5) Sho’lkemlestiriw ji’ynali’si’n (konferenciyani’) wo’tkeriw sa’nesi akcionerlik ja’miyettin’ du’ziliw sa’nesi boli’p tabi’ladi’.

14-statya. Akcionerlik ja’miyettin’ basqari’w uyi’mlari’.
1) Akcionerlik ja’miyetti basqari’wdi’n’ joqari’ uyi’mi’ ji’li’na keminde bir ret shaqi’ri’latug’i’n akcionerdin’ uli’wma ji’ynali’si’ boli’p tabi’ladi’. Akcionerlik ja’miyettin’ basqarmasi’ uli’wma ji’ynali’sti’ shaqi’ri’w haqqi’nda barli’q akcionerlerge jazba tu’rde woti’z ku’n aldi’n mu’ddetten keshiktirilmesten xabar yetedi.
2) Uli’wma ji’ynali’sti’n’ toli’q biyligine to’mendegiler kiredi:
ja’miyettin’ jumi’si’ni’n’ tiykarg’i’ bag’darlari’n belgilew, woni’n’ jobalari’n ha’m wolardi’n’ wori’nlani’wi’ haqqi’nda yesaplardi’ tasti’yi’qlaw;
ja’miyettin’ ustavi’n wo’zgertiw ha’m wog’an qosi’mshalar kirgiziw;
saylaw atqari’wshi’ uyi’m ha’m tekseriw komissiyasi’ ag’zalari’n shaqi’ri’p ali’w ha’m wolardi’n’ jumi’s ta’rtibin tasti’yi’qlaw;
olardi’n’ filiallari’n qosa ja’miyettin’ jumi’si’ni’n’ ji’lli’q juwmaqlari’n, sonday-aq tekseriw komissiyasi’ni’n’ yesaplari’n ha’m juwmaqlari’n, da’rkmatti’ (paydani’), dividentlerdi bo’listiriw ha’m za’lellerdi wo’tew ta’rtibin tasti’yi’qlaw;
filiallardi’ ha’m wa’kilxanalardi’ du’ziw, qayta sho’lkemlestiriw ha’m saplasti’ri’w, wolar haqqi’nda rejelerdi (ustavlardi’) tasti’yi’qlaw;
ja’miyetti basqari’w uyi’mlari’ni’n’ lawazi’mli’ adamlari’n mu’liklik juwapkershilikke tarti’w haqqi’nda sheshimler qabi’l yetiw;
ori’nlaw ta’rtibi qa’delerin ha’m ja’miyettin’ basqa da ishki hu’jjetlerin tasti’yi’qlaw, ja’miyettin’ sho’lkemlestiriw strukturasi’n belgilew;
ustavli’q qordi’ wo’zgertiw;
ja’miyettin’ wo’zi shi’g’aratug’i’n akciyalari’n sati’p ali’w haqqi’nda ma’seleni sheshiw;
ja’miyettin’, woni’n’ filiallari’ni’n’ ha’m wa’kilxanalari’ni’n’ basqari’w uyi’mlari’ni’n’ lawazi’mli’ adamlari’na haqi’ to’lew sha’rtlerin belgilew;
ja’miyettin’ jumi’si’n toqtati’w haqqi’nda sheshim qabi’l yetiw, saplasti’ri’w komissiyasi’n tayi’nlaw, saplasti’ri’w balansi’n tasti’yi’qlaw;
ja’miyettin’ ustavi’ menen uli’wma ji’ynali’sti’n’ toli’q biyligine basqa da ma’seleler kirgiziliwi mu’mkin;
eger wog’an ja’miyettin’ ustavi’na muwapi’q keminde alpi’s procent dawi’sqa iye bolg’an akcionerlik qatnassa, uli’wma ji’ynali’s toli’q huqi’qli’ boli’p tabi’ladi’.
Ja’miyettin’ uli’wma ji’ynali’si’nda dawi’s beriw:
bir akciya bir dawi’s principi boyi’nsha wo’tkeriledi.
Uli’wma ji’ynali’s wo’zine tiyisli huqi’qlardi’n’ bir bo’legin ja’miyettin’ basqarmasi’na beriwi mu’mkin.
3) Ja’miyettin’ ustavi’n wo’zgertiw ha’m wog’an qosi’mshalar kirgiziw, woni’n’ jumi’si’n toqtati’w, filiallar du’ziw ha’m wolardi’n’ jumi’si’n toqtati’w, ustavli’q qordi’ wo’zgertiw haqqi’nda ma’selelerdi sheshiw ushi’n ji’ynali’sqa qatnasqan akcionerlerdin’ to’rtten u’sh-ko’pshilik dawi’si’ za’ru’r boladi’.
Qalg’an barli’q ma’seleler boyi’nsha sheshim ji’ynali’sqa qatnasqan akcionerlerdin’ a’piwayi’ ko’pshilik dawi’si’ menen qabi’l yetiledi.
4) Akcionerler wolardi’n’ huqi’qlari’n a’melge asi’ri’wdi’ uli’wma ji’ynali’sta basqa akcionerlerge (olardi’n’ wa’killerine), sonday-aq u’shinshi bir adamlarg’a isenip tapsi’ri’wg’a haqi’li’.
Akcionerlerdin’ wa’killeri turaqli’ yamasa belgili bir mu’ddetke tayi’nlang’an boli’wi’ mu’mkin. Akcionerler bul haqqi’nda wo’zinin’ wa’kilin qa’legen waqi’tta wo’zgertiwge haqi’li’.
Akcionerlik ja’miyetke, uli’wma ji’ynali’slar arasi’ndag’i’ da’wirde akcionerlerdin’ ma’plerin bildiretug’i’n ha’m ustav penen na’zerde tuti’lg’an wazi’ypalardi’ wori’nlaytug’i’nakcionerlik ja’miyettin’ ken’esi (baqlaw ken’esi) du’ziledi.
Akcionerlik ja’miyet ken’esinin’ (baqlaw ken’esinin’) ag’zalari’ atqari’wshi’ uyi’mni’n’ ag’zalari’ boli’wi’ mu’mkin yemes.
5) Akcionerlik ja’miyettin’ atqari’wshi’ uyi’mi’ basqarma yamasa ustavta na’zerde tuti’lg’an basqa uyi’m boli’p tabi’ladi’, wol akcionerlik ja’miyettin’ jumi’si’n sho’lkemlestiredi ha’m uli’wma ji’ynali’sqa ja’miyettin’ jumi’si’ni’n’ juwmaqlari’ haqqi’nda ji’lli’q yesap beredi.
6) Basqarma uyi’mi’ ji’ynali’sti’n’ ha’m ja’miyet ken’esinin’ (baqlaw ken’esinin’) toli’q biyligine kiretug’i’n ma’selelerden basqa, akcionerlik ja’miyet jumi’si’ni’n’ barli’q ma’selelerin sheshedi.
7) Basqarmani’n’ jumi’si’na akcionerlik ja’miyettin’ ustavi’na muwapi’q tayi’nlanatug’i’n yamasa saylanatug’i’n basqarma basli’g’i’ basshi’li’q yetedi. Basqarma basli’g’i’ isenim qag’azi’si’z ja’miyettin’ ati’nan ha’reketlerdi a’melge asi’ri’wg’a haqi’li’. Basqarmani’n’ basqa ag’zalari’na da ustavqa muwapi’q usi’nday huqi’q beriliwi mu’mkin.

15-statya. Akcionerlik ja’miyettin’ finans-xojali’q jumi’si’na qadag’alaw ju’rgiziw.
1) Akcionerlik ja’miyet basqarmasi’ni’n’ finans-xojali’q jumi’si’n qadag’alaw akcionerlerdin’ arasi’nan saylanatug’i’n tekseriw komissiyasi’ ta’repinen a’melge asi’ri’ladi’. Tekseriw komissiyasi’ni’n’ ag’zalari’ ja’miyettin’ atqari’wshi’ uyi’mni’n’ qurami’na kiriwi mu’mkin yemes.
2) Akcionerlik ja’miyet wo’zinin’ finans-xojali’q jumi’si’na tekseriw ju’rgiziwge minnetli, wol uli’wma ji’ynali’sti’n’, baqlaw ken’esinin’ tapsi’ri’wi’ boyi’nsha, woni’n’ wo’z intasi’ menen yamasa ja’mi boli’p dawi’slardi’n’ won procentinen aslami’na iye bolg’an ja’miyet qatnasi’wshi’lari’ni’n’ talap yetiwi boyi’nsha tekseriw komissiyasi’ ta’repinen wo’tkeriliwi mu’mkin.
Tekseriw komissiyasi’ wo’zi wo’tkergen tekseriwlerdin’ na’tiyjeleri haqqi’nda uli’wma ji’ynali’sqa yamasa baqlaw ken’esine bayan yetedi. Tekseriw komissiyasi’ juwmaqti’ du’zedi, uli’wma ji’ynali’s balani’sti’ tasti’yi’qlawg’a haqi’li’ yemes.
3) Akcionerlik ja’miyettin’ ma’plerine qa’wip tuwg’an jag’dayda yamasa lawazi’mli’ adamlar ta’repinen jol qoyi’lg’an qi’yanet yetiwleri ani’qlang’anda tekseriw komissiyasi’ gezeksiz uli’wma ji’ynali’sti’ shaqi’ri’wdi’ talap yetiwge haqi’li’.
4) Akcionerlik ja’miyettin’ finans-xojali’q jumi’si’n tekseriw sali’q ha’m finans uyi’mlari’, basqa da ma’mleketlik uyi’mlari’ ta’repinen wolarg’a berilgen huqi’qlar sheklerinde, sonday-aq za’ru’r bolg’an jag’dayda – auditorli’q xi’zmetler ta’repinen a’melge asi’ri’ladi’.

III–bo’lim. Sheklengen yamasa qosi’msha juwapkershilikke iye ja’miyet

16-statya. Sheklengen yamasa qosi’msha juwapkershilikke iye ja’miyet.
1) Sheklengen juwapkershilikke iye ja’miyet boli’p ustavli’q qorg’a, bo’lingen qorg’a, wolardi’n’ mug’dari’ sho’lkemlestiriw hu’jjetleri menen belgilenetug’i’n u’leslerge bo’lingen ha’m minnetlemeler boyi’nsha tek wo’zinin’ mu’lkinin’ sheklerinde juwapkershilikke iye bolg’an ja’miyet tanaladi’.
Ja’miyettin’ qatnasi’wshi’lari’ wolardi’n’ wo’tkergen u’lesleri sheklerinde juwapkershilikke iye boladi’.
2) Qosi’msha juwapkershilikke iye ja’miyet boli’p u’leslerge bo’lingen ustavli’q qorg’a iye ha’m bulardi’n’ mug’dari’ sho’lkemlestiriw hu’jjetlerinde belgilengen ja’miyet tanaladi’. Bunday ja’miyettin’ mu’lki jetkilikli bolmag’an jag’dayda woni’n’ qatnasi’wshi’lari’ woni’n’ minnetlemeleri boyi’nsha barli’q qatnasi’wshi’lari’ ushi’n ten’dey mug’darda, wolardi’n’ wo’tkergen u’leslerinin’ yeselengen mug’dari’ndag’i’ wo’z mu’lki boyi’nsha da juwap beredi.

17-statya. Sheklengen yamasa qosi’msha juwapkershilikke iye ja’miyettin’ ustavli’q qori’.
1) Sheklengen yamasa qosi’msha juwapkershilikke iye ja’miyette ustav qori’ du’zilip, woni’n’ mug’dari’ yen’ kem ayli’q is haqi’ni’n’ 50 yesesinen az bolmawi’ tiyis.
2) Ja’miyetti ma’mleketlik dizimge ali’w waqti’nda qatnasi’wshi’lardi’n’ ha’r biri sho’lkemlestiriw hu’jjetlerinde ko’rsetilgen u’lestin’ keminde woti’z procentin wo’tkeriwge minnetli, bul bank ma’kemeleri bergen hu’jjetler menen tasti’yi’qlanadi’.
Qatnasi’wshi’ ja’miyet dizimge ali’ng’annan keyin bir ji’l dawami’nda wo’z u’lesin toli’q wo’tkeriwi sha’rt. Bul minnetlemeni belgilengen waqti’nda wori’nlamag’an jag’dayda qatnasi’wshi’, yeger sho’lkemlestiriw hu’jjetlerinde basqa na’rse na’zerde tuti’lmag’an bolsa, mu’ddetinen wo’tkerilgen waqi’t ushi’n mu’ddeti wo’tkerilgen to’lem mug’dari’ni’n’ jigirma bes procenti ko’leminde ji’lli’q to’lem to’leydi.
Wo’zinin’ u’lesin toli’q wo’tkergen ja’miyet qatnasi’wshi’si’na guwali’q beriledi, wol qunli’ qag’azlar qatari’na kirmeydi.
3) U’les si’pati’nda wo’tkerilgen mu’liktin’ quni’ wo’zgeriwi ha’m sho’lkemlestiriwshilik hu’jjetlerinde belgilengen jag’daylarda ja’miyettin’ joqari’ uyi’mlari’ni’n’ sheshimi boyi’nsha qatnasi’wshi’lardi’n’ wo’tkerilgen vznoslari’ ustavli’q qorda wolardi’n’ u’lesinin’ mug’dari’na ta’sir jasamaydi’.
4) Sheklengen yamasa qosi’msha juwapkerli ja’miyettin’ qatnasi’wshi’lari’ basqa qatnasi’wshi’lardi’n’ kelisimi menen bul ja’miyettin’ bir yamasa bir neshe qatnasi’wshi’lari’na yamasa u’shinshi bir ta’repke wo’z u’lesin (u’lesinin’ bir ta’repin) keshiwi mu’mkin.
Ja’miyettin’ qatnasi’wshi’lari’ ja’miyettin’ ustavli’q qori’ndag’i’ wo’z u’leslerine sa’ykes bul u’lesti (u’lestin’ bir bo’legin) sati’p ali’w huqi’qi’nan arti’qmashi’li’q paydalanadi’. Ja’miyet qatnasi’wshi’lari’ni’n’ ma’plerin qanaatlandi’rg’annan keyin g’ana u’les (u’lestin’ bir bo’legi) u’shinshi ta’replerge wo’tkeriliwi mu’mkin. Bul jag’dayda u’shinshi ta’rep woni’n’ huqi’qi’y miyrasxori’na aynaladi’.
5) Qatnasi’wshi’ wo’z u’lesin toli’q wo’tkergennen keyin woni’n’ u’lesi ja’miyettin’ wo’zi ta’repinen sati’p ali’ni’wi’ mu’mkin. Bul jag’dayda ja’miyet bul u’lesti basqa qatnasi’wshi’larg’a yamasa u’shinshi ta’repke bir ji’ldan keshiktirilmegen mu’ddette tapsi’ri’wi’ sha’rt. Bul da’wir dawami’nda paydani’ bo’listiriw, sonday-aq dawi’s beriw ha’m joqari’ uyi’mda kvorumdi’ belgilew ja’miyet ta’repinen sati’p ali’ng’an u’lesti yesapqa almastan a’melge asi’ri’ladi’.
6) Qatnasi’wshi’ sheklengen yamasa qosi’msha juwapkerli ja’miyetten shi’qqanda wog’an ja’miyet mu’lkinin’ ustavli’q qordag’i’ wo’z u’lesine ten’ da’rejeli bo’leginin’ quni’ to’lenedi. Shi’g’i’p ketken qatnasi’wshi’g’a tiyisli ji’lda shi’g’i’p ketken payti’na deyin ja’miyet ta’repinen ali’ng’an paydani’n’ wog’an tiyisli bo’legi to’lenedi. Ja’miyette tek g’ana paydalani’wi’ ushi’n qatnasi’wshi’ ta’repinen berilgen mu’lk fizikali’q tozi’wi’ yesapqa ali’ni’p, si’yli’qsi’z natural tu’rinde qaytari’ladi’.
7) Sheklengen yamasa qosi’msha juwapkerli ja’miyet qatnasi’wshi’si’ yuridikali’q ta’rep qayta sho’lkemlestirilgende yamasa ja’miyet qatnasi’wshi’si’ puxara qayti’s bolg’an jag’dayda huqi’qi’y miyrasxorlar ja’miyettin’ kelisimi menen wog’an kire aladi’. Huqi’qi’y miyrasxorlar ja’miyetke kiriwden bas tartqan yamasa ja’miyet huqi’qi’y miyrasxordi’ wo’zine qabi’l yetiwden bas tartqan jag’dayda huqi’qi’y miyrasxorg’a mu’lkte wog’an tiyisli u’les aqshalay yamasa natural tu’rinde beriledi, woni’n’ quni’ yuridikali’q ta’rep qayta sho’lkemlestirilgen yamasa qatnasi’wshi’ qayti’s bolg’an ku’ndegisi boli’p belgilenedi.
8) Wo’zinin’ ustavli’q qori’n azayti’w haqqi’nda sheklengen yamasa qosi’msha juwapkerli ja’miyettin’ sheshimi bul haqqi’nda belgilengen ta’rtipte ja’riyalang’annan son’ u’sh aydan keyin wo’z ku’shine kiredi.
9) Qatnasi’wshi’lardi’n’ wo’z minnetlemeleri boyi’nsha qatnasi’wshi’ni’n’ ja’miyettegi u’lesinen wo’ndiriw ruxsat yetilmeydi. Qari’zlari’n jabi’w ushi’n qatnasi’wshi’ni’n’ mu’lki jetpese, kriditorlar qari’zdar qatnasi’wshi’ni’n’ u’lesin aji’rati’wdi’ talap yetiwge haqi’li’.

18-statya. Sheklengen yamasa qosi’msha juwapkerli ja’miyetti basqari’w uyi’mlari’.
1) Qatnasi’wshi’lardi’n’ uli’wma ji’ynali’si’ sheklengen yamasa qosi’msha juwapkerli ja’miyetti basqari’wshi’ joqari’ uyi’m boli’p tabi’ladi’.
Ja’miyet qatnasi’wshi’si’ ji’ynali’sta wo’z wa’killerin basqa qatnasi’wshi’g’a yamasa basqa da qatnasi’wshi’ni’n’ wa’kiline beriwge haqi’li’.
Qatnasi’wshi’lar ustavli’q qordag’i’ wo’z u’lesinin’ mug’dari’na ten’ da’rejeli dawi’slar sani’na iye boladi’.
2) Usi’ ni’zamni’n’ 14-statyasi’ni’n’ 2-punktinde ati’p ko’rsetilgen ma’selelerden ti’sqari’ to’mendegiler sheklengen yamasa qosi’msha juwapkerli ja’miyet qatnasi’wshi’lari’ni’n’ ayri’qsha wa’killigine kiredi:
qatnasi’wshi’lardi’n’ qosi’msha vznoslardi’ wo’tkeriw mug’dari’n, tu’rin ha’m ta’rtibin belgilew;
qatnasi’wshi’ni’n’ u’lesin ja’miyettin’ sati’n ali’w haqqi’ndag’i’ ma’seleni sheshiw;
qatnasi’wshi’ni’ ja’miyetten shi’g’ari’w.
Ja’miyet jumi’si’ni’n’ tiykarg’i’ bag’darlari’n belgilewge, woni’n’ jobalari’n ha’m wolardi’n’ wori’nlani’wi’ haqqi’ndag’i’ yesaplardi’ tasti’yi’qlawg’a ja’miyettin’ ustavi’n, woni’n’ ustavli’q qori’n wo’zgertiwge baylani’sli’ ma’seleler boyi’nsha sheshimler ja’miyet qatnasi’wshi’lari’ni’n’ to’rtten u’sh bo’leginen ibrat ko’pshilik dawi’si’ menen, al, qalg’an ma’seleler boyi’nsha jay ko’pshilik dawi’s penen qabi’l yetiledi.
Qatnasi’wshi’ni’ ja’miyetten shi’g’ari’w haqqi’ndag’i’ ma’seleni qarag’anda bul qatnasi’wshi’ yamasa woni’n’ wa’kili dawi’s beriwge qatnaspaydi’.
3) Sheklengen yamasa qosi’msha juwapkerli ja’miyettin’ qa’legen qatnasi’wshi’si’ ma’seleni ji’ynali’s baslanbastan keminde jigirma bes ku’n aldi’n qoyg’an jag’dayda g’ana bul ma’seleni qatnasi’wshi’lar ji’ynali’si’nda qarap shi’g’i’wdi’ talap yetiwge haqi’li’.
4) Sheklengen yamasa qosi’msha juwapkerli qatnasi’wshi’lari’ni’n’ ji’ynali’si’ ha’r ji’li’ keminde yeki ma’rte shaqi’ri’ladi’.
Ja’miyettin’ barli’g’i’n qosqanda jigirma procentten aslam dawi’sqa iye qatnasi’wshi’lari’ qa’legen waqi’tta ha’m qa’legen sebep boyi’nsha gezeksiz ji’ynali’sti’ shaqi’ri’wdi’ talap yetiwge haqi’li’. Yeger jigirma ku’n dawami’nda ja’miyettin’ basli’g’i’ bul talapti’ wori’nlamasa, wolar qatnasi’wshi’lardi’n’ ji’ynali’si’n wo’zleri shaqi’ri’wg’a haqi’li’.
5) Sheklengen yamasa qosi’msha juwapkerli ja’miyette atqari’wshi’ uyi’m: ja’miyettin’ jumi’si’na ku’ndelikli basshi’li’qti’ a’melge asi’ratug’i’n kollegialli’ (direkciya) yamasa bir (direktor) du’ziledi. Ja’miyettin’ atqari’wshi’ uyi’mi’ qatnasi’wshi’lardi’ ji’ynali’si’na yesap beredi ha’m woni’n’ sheshimlerinin’ wori’nlani’wi’n sho’lkemlestiredi.
6) Sheklengen yamasa qosi’msha juwapkerli ja’miyet direkciyasi’ni’n’ (direktori’ni’n’) finans-xojali’q jumi’si’ u’stinen qadag’alawdi’ sho’lkemlestiriw hu’jjetlerinde na’zerde tuti’lg’an quramda ja’miyet qatnasi’wshi’lari’ni’n’ arasi’nan wolardi’n’ ji’ynali’si’nda du’ziletug’i’n tekseriw komissiyasi’ a’melge asi’radi’. Direkciyani’n’ (direktor) ag’zalari’ tekseriw komissiyasi’ni’n’ ag’zalari’ bola almaydi’.
7) Tekseriw komissiyasi’ ja’miyettin’ lawazi’mli’ adamlari’nan barli’q za’ru’rli hu’jjetlerdi, buxgalteriyali’q, basqa da hu’jjetlerdi ha’m jeke tu’siniklerdi beriwdi talap yetiwge haqi’li’. Tekseriw komissiyasi’ni’n’ ag’zalari’ ja’miyettin’ atqari’wshi’ uyi’mi’ni’n’.
8) Tekseriw komissiyasi’ ju’rgizilgen tekseriwlerdin’ na’tiyjelerin ja’miyettin’ atqari’wshi’ uyi’mi’na ha’m ji’ynali’si’na jiberedi. Tekseriw komissiyasi’ ji’l boyi’li’q yesaplar ha’m balani’slar boyi’nsha juwmaq tayarlaydi’. Usi’nday juwmaq bolmay turi’p ja’miyettin’ balansi’ ja’miyet qatnasi’wshi’lari’ni’n’ ji’ynali’si’nda tasti’yi’qlanbaydi’.
9) Tekseriw komissiyasi’, yeger ja’miyettin’ a’hmiyetli ma’plerinne qa’wip tuwsa, yamasa ja’miyettin’ lawazi’mli’ adamlari’ni’n’ qi’yanet yetiw ha’reketleri ani’qlansa, qatnasi’wshi’lar ji’ynali’si’n gezeksiz shaqi’ri’wdi’ talap yetiwi sha’rt.

IV–bo’lim. Xojali’q sheriklikleri

19-statya. Toli’q ha’m kommanditli xojali’q sheriklikleri.
1) Xojali’q sherikligi – bul adamlardi’n’ birdespesi, wog’an sho’lkemlestiriwshiler tek mu’lkli vznoslari’ menen g’ana yemes, al miyneti menen de qatnasadi’.
Xojali’q sheriklikleri toli’q ha’m kommanditli sherikliklerge bo’linedi.
2) Xojali’q sherikligi toli’q sheriklik dep tani’ladi’, yeger woni’n’ barli’q qatnasi’wshi’lari’ birliktegi isbilermenlik jumi’s penen shug’i’llansa ha’m sherikliktin’ minnetlemeleri boyi’nsha wolardi’n’ barli’g’i’na tiyisli mu’lk penen tileklesli juwapkerli bolsa.
3) Sherikliktin’ minnetlemeleri boyi’nsha wo’zinin’ barli’q mu’lki menen juwapker bolg’an bir yamasa wonnan da ko’p qatnasi’wshi’lar menen bir qatarda juwapkershiligi wo’tkerilgen u’lesler mug’dari’ menen sheklengen bir yamasa birneshe qatnasi’wshi’lar (kommanditshiler) bar bolg’an xojali’q sherikligi komandit (aralas) sheriklik boli’p tabi’ladi’.
Yeger kommanditli sheriklikke yeki yamasa wonnan da aslam toli’q juwapkerli qatnasi’wshi’ qatnassa, bul qatnasi’wshi’lar sherikliktin’ qari’zlari’ boyi’nsha tileklesli juwapkerli boladi’.

20-statya. Sho’lkemlestiriwshilik sha’rtnamasi’ni’n’ mazmuni’.
1) Toli’q sheriklik haqqi’nda sho’lkemlestiriwshilik sha’rtnamasi’ usi’ Ni’zamni’n’ 3-statyasi’ni’n’ na’zerde tuti’lg’an sha’rtlerden ti’sqari’ qatnasi’wshi’lardi’n’ ha’r birinin’ u’lesinin’ mug’dari’n, qurami’n ha’m ta’rtibin, sherikliktin’ islerine wolardi’n’ qatnasi’w formasi’n belgilewi tiyis.
2) Kommanditli sherikliktin’ sho’lkemlestiriwshilik sha’rtnama-si’nda toli’q sheriklikler ushi’n na’zerde tuti’lg’an sha’rtler menen bir qatarda sherikliktin’ mu’lkinde kommanditler u’leslerinin’ uli’wma mug’dari’, wolardi’n’ u’leslerdi wo’tkeriw mug’dari’, qurami’ ha’m ta’rtibi ko’rsetiledi.

21-statya. Sheriklik kommanditlerdin’ huqi’qlari’ menen minnetleri.
1) Kommanditlik sheriklikke kirip, kommanditshi aqshalay u’les te, materialli’q u’les te qosi’wg’a haqi’li’.
Kommanditshi:
tapsi’rma bolg’anda ha’m tapsi’rmag’a muwapi’q kommanditlik sherikliktin’ ati’nan ha’reket yetiw;
sheriklik saplasti’ri’lg’an jag’dayda toli’q juwapkerli qatnasi’wshi’larg’a qarag’anda u’lesti birinshi gezekte qaytari’wdi’ talap yetiw;
sherikliktin’ jumi’si’ haqqi’nda ji’l boyli’q yesaplardi’ ha’m balani’slardi’, sonday-aq wolardi’n’ duri’sli’g’i’n tekseriw mu’mkinshiligin beriwdi talap yetiw huqi’qi’na iye.
2) Kommanditshi sho’lkemlestiriwshilik sha’rtnamasi’nda na’zerde tuti’lg’an mug’darda, usi’llardi’ ha’m ta’rtipte u’lesler ha’m qosi’msha vznoslar wo’tkeredi.
Kommanditshiler u’leslerinin’ uli’wma mug’dari’ sherikliktin’ sho’lkemlestiriwshilik sha’rtnamasi’nda ko’rsetilgen mu’lk quni’ni’n’ yeliw procentinen asi’wi’ mu’mkin yemes.
Kommanditlik sherikliktin’ ma’mleketlik dizimge ali’ni’w payi’ti’na u’les qosi’wshi’lardi’n’ ha’r biri wo’z vznosi’ni’n’ jigirma bes procentten kem yemes mug’dari’n wo’tkeredi.

22-statya. Toli’q ha’m kommanditli sherikliktin’ jumi’si’.
1) Toli’q sherikliktin’ jumi’si’ woni’n’ barli’q qatnasi’wshi’lari’ni’n’ uli’wma kelisimi menen a’melge asi’ri’ladi’.
Sherikliktin’ jumi’si’ barli’q qatnasi’wshi’lar ta’repinen, sherikliktin’ ati’nan ha’reket yetiwshi birewi yamasa birneshesi ta’repinen a’melge asi’ri’li’wi’ mu’mkin. Son’g’i’ jag’dayda qatnasi’wshi’lardi’n’ wa’killikleri sherikliktin’ basqa qatnasi’wshi’lari’ ta’repinen qol qoyi’lg’an tapsi’rma qag’az benen belgilenedi.
2) Yeger sho’lkemlestiriwshilik sha’rtnamasi’nda sherikliktin&rsq

Ko'rip shi'g'i'ldi': 2238

Betler