Qaraqalpaqstan Respublikasi' Ministrler Ken'esi

Qaraqalpaqstan Respublikasi'ni'n' Ma'mleketlik hu'kimet portali'



Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w (85 Kb)    Versiyasi'    Betti doc ta'rizde ju'klep ali'w (85 KB)

«Energiyani’ racional paydalani’w haqqi’nda» Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ Ni’zami’

I.Uli’wma rejeler

1-statya. Ni’zamni’n’ maqseti.
Bul Ni’zamni’n’ maqseti milliy energetikali’q resurslardi’ saqlawdi’, energiyani’ ha’m wo’ndirislik potencialdi’ na’tiyjeli paydalani’wdi’ ta’miyinleytug’i’n uli’wma huqi’qi’y tiykarlardi’ du’ziw boli’p tabi’ladi’.

2-statya. Energiyani’ racional paydalani’w haqqi’nda ni’zam hu’jjetleri.
Energiyani’ racional paydalani’w tarawi’ndag’i’ qatnasi’qlar usi’ Ni’zam ha’m Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ basqa da ni’zam aktleri menen ta’rtiplestiriledi.

3-statya. Ni’zamni’n’ ha’reket yetiw salasi’.
Jani’lg’i’, ji’lli’li’q ha’m elektr energiyasi’n (bunnan bi’lay-energiya) qazi’p ali’w, islep shi’g’ari’w, qayta islew, saqlaw, tasi’w, bo’listiriw ha’m tuti’ni’wg’a (bunnan bi’lay-islep shi’g’ari’w ha’m tuti’ni’w) baylani’sli’ yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerdin’ jumi’si’-bul ni’zamni’n’ ha’reket yetiw salasi’ boli’p tabi’ladi’.
Energiyani’ racional paydalani’w tarawi’ndag’i’ huqi’qi’y ta’rtiplestiriw to’mendegilerge qarati’ladi’:
energiyani’ islep shi’g’arg’anda ha’m tuti’ng’anda woni’ na’tiyjeli ha’m ekologiyali’q jaqtan qa’wipsiz paydalani’wdi’ ta’miyinlew;
energiyali’q na’tiyjeli texnologiyalardi’ islep shi’g’i’w ha’m yengiziwdi, arzang’a tu’setug’i’n neft wo’nimlerin, ta’biyiy gazdi, ko’mirdi ha’m ta’biyiy jani’lg’i’ni’n’ (bunnan bulay-jani’lg’i’) basqa da tu’rlerin qazi’p ali’w ha’m islep shi’g’ari’wdi’ qoshametlew;
islep shi’g’ari’latug’i’n ha’m tuti’ni’latug’i’n energiyani’n’ mug’dari’, sapasi’, wo’lsheminin’ ha’m yesabi’ni’n’ duri’sli’g’i’n, isenimliligin, birdeyligin ta’miyinlew;
energiyani’ islep shi’g’ari’w ha’m tuti’ni’wdi’n’ na’tiyjeliligine ha’m woni’n’ sapasi’na, energetikali’q u’skenelerdin’, energiya menen ta’miyinlew ha’m energiyani’ tuti’ni’w sistemalari’ni’n’ texnikali’q jag’dayi’na, ma’mleketlik qadag’alawdi’ ha’m baqlawdi’ a’melge asi’ri’w.

4-statya. Standartlasti’ri’w.
Energiyani’ islep shi’g’ari’wshi’ ha’m energiyani’ tuti’ni’wshi’ u’skene ha’m wo’nimge ni’zam hu’jjetleri menen na’zerde tuti’lg’an ta’rtipte energiyali’q-na’tiyjelilik ko’rsetkishleri belgilenedi.
Normativlik hu’jjetlerde energiyani’ islep shi’g’ari’w ha’m tuti’ni’wda na’tiyjeli paydalani’wdi’n’ ko’rsetkishleri, sonday-aq wo’ndirislik processlerdin’ energiyani’ tuti’ni’wi’, ji’li’ti’w, kondicionerlew, ventilyaciya, ji’lli’li’q, suw, gaz ha’m elektr menen ta’miyinlewge, aymaqlardi’, jaylardi’ ha’m quri’li’slardi’ elektr menen jaqti’landi’ri’wg’a energiyani’ jumsaw ko’rsetkishleri ko’rsetiledi.
Energiyani’ racional paydalani’w boyi’nsha normativlik hu’jjetler, texnikali’q qa’deler ha’m normalar, energiyani’n’ barli’q tu’rlerin islep shi’g’ari’wshi’lari’ ha’m tuti’ni’wshi’lari’ ushi’n sha’rtli boladi’.
Energiyani’n’ sapasi’ tiyisli normativlik hu’jjetler menen belgilengen talaplarg’a muwapi’q boli’wi’ tiyis.

5-statya. Standartlasti’ri’w wobektleri.
Energiya, energiyani’ payda yetetug’i’n ha’m woni’ sarplaytug’i’n yamasa energiyani’ bir tu’rden basqa tu’rge aylandi’ri’p beretug’i’n a’spab-u’skeneler ha’m wo’nimler, transport qurallari’, quri’li’s, jol quri’w ha’m awi’l xojali’g’i’ mashinalari’, jaqti’landi’ri’w texnikasi’ quri’lmalari’, i’si’ti’w, temperatura ha’m i’zg’arli’qti’ bir halda saqlap turi’w ha’m hawani’ almasti’ri’w sistemalari’, xali’q tuti’ni’w tovarlari’, i’ssi’li’q wo’tkermeytug’i’n materiallar ha’m quri’li’s konstrukciyalari’, texnologiyali’q processler, sonday-aq energiya payda yetiw ha’m wo’nim islep shi’g’ari’w ushi’n energiya sarplani’wi’ ko’rsetkishlerinin’ nomenklaturasi’ ha’m a’himiyetliligi energiyadan aqi’lg’a ug’ras paydalani’w salasi’ndag’i’ standartlaw wobektleri boli’p tabi’ladi’.

6-statya. Energiyali’q na’tiyjelilik ha’m energiya sapasi’ ko’rsetkishlerinin’ saqlani’wi’ u’stinen ma’mleketlik qadag’alaw ha’m baqlaw.
Energiyali’q na’tiyjelilik ha’m energiya sapasi’ni’n’ normativlik hu’jjetlerde belgilengen ko’rsetkishlerinin’ saqlani’wi’n ma’mleketlik qadag’alaw ha’m baqlaw Qaraqalpaqstan standartlasti’ri’w, metrologiya basqarmasi’na ha’m ni’zamda belgilengen ta’rtipte basqa da uyi’mlarg’a ju’klenedi.

7-statya. Energiyani’ tuti’ni’w normativleri.
Usi’ ni’zamni’n’ wo’-statyasi’nda atap ko’rsetilgen wobektler ushi’n energiyani’ tuti’ni’w normativleri, Wo’zbekstan Respublikasi’ hu’kimeti yamasa wol wa’killik bergen uyi’mlar ta’repinen belgilenedi.
Energiyani’ tuti’ni’w normativleri energiya islep shi’g’ari’wshi’ ha’m tuti’ni’wshi’ u’skeneler ha’m wo’nimlerdin’ texnikali’q pasportlari’na, remontli’q ha’m rejimlik kartalari’na, wolardan paydalani’w boyi’nsha ko’rsetpelerge sha’rtli tu’rde kirgiziledi. Jaylar ha’m quri’li’slardi’ ji’li’ti’wg’a, ventilyaciyalawg’a ha’m kondicionerlewge jumsalatug’i’n energiya normativleri, quri’li’s normalari’ ha’m qa’delerinde belgilenedi. Ha’r bes ji’ldan keyin, energiyani’ tuti’ni’w normativlerin aldi’n’g’i’ texnologiyalardi’n’ jetiskenliklerin yesapqa ali’w menen qayta qarap shi’g’i’w ha’m du’zetip turi’li’wi’ tiyis.

8-statya. Sertifikatlasti’ri’w.
To’mendegiler normativlik hu’jjetlerde ko’rsetilgen energiya jag’i’nan na’tiyjelilik ko’rsetkishlerine muwapi’qli’q boyi’nsha ma’jbu’riy sertifikatlasti’ri’ladi’:
energetika resurslari’;
jalpi’ wo’nimlerdi islep shi’g’ari’w, usi’ bag’dardag’i’ jumi’slar ha’m xi’zmetler;
energiya islep shi’g’ari’wshi’, energiyani’ tuti’ni’wshi’ u’skene ha’m wo’nim;
sha’rtli sertifikatlasti’ri’w, ni’zam hu’jjetlerinde belgilengen ta’rtipte a’melge asi’ri’ladi’.
Islep shi’g’ari’wshi’ a’spab-u’skenelerdi, soni’n’ ishinde turmi’sta paydalani’w ushi’n arnalg’an a’spab-a’njamlardi’ energiya jag’i’nan na’tiyjelilik ko’rsetkishlerine baylani’sli’ bo’liminde tamg’alawdi’ normativlik hu’jjetlerde ko’rsetilgen talaplarg’a muwapi’q a’melge asi’radi’.

9-statya. Metrologiya.
Energiyani’ islep shi’g’i’wda ha’m tuti’ni’wda ma’mleketlik metrologiyali’q qadag’alaw ha’m baqlaw sha’rtli tu’rde boli’wi’ tiyis.
Energiyani’ racional paydalani’wdi’ ma’mleketlik metrologiyali’q ta’miyinlew, energiyani’ islep shi’qqanda ha’m tuti’ng’anda wo’lshemlerdin’ birdeyligin ta’miyinlewge qarati’lg’an ilajlar kompleksin ha’m normativlik hu’jjetlerin na’zerde tutadi’.
Energiyani’ islep shi’g’ari’w ha’m tuti’ni’wdi’ ma’mleketlik metrologiyali’q qadag’alaw ha’m baqlaw wobektleri to’mendegiler boli’p tabi’ladi’:
o’lshew qurallari’;
informaciyali’q wo’lshew sistemalari’;
zatlardi’n’, materiallardi’n’ qurami’ ha’m qa’siyetlerinin’ standartli’q u’lgileri;
energiyani’ ha’m energiyag’a iye bolg’an na’rselerdi yesapqa ali’w kompleksleri ha’m uzelleri;
o’lshewlerdi a’melge asi’ri’w usi’llari’;
metrologiya normalari’ ha’m qa’deleri menen na’zerde tuti’lg’an basqa da wobektler.

Energiyani’ racional paydalani’w sistemasi’n ta’miyinlewdi ma’mleketlik metrologiyali’q qadag’alaw ha’m baqlaw Qaraqalpaqstan standartlasti’ri’w, metrologiya basqarmasi’na ju’klenedi.

II. Energiyani’ racional paydalani’wda ma’mleketlik basqari’w tiykarlari’

10-statya. Energiyani’ racional paydalani’w tarawi’nda ma’mleketlik siyasatti’n’ tiykarg’i’ bag’darlari’.
Energiyani’ racional paydalani’w tarawi’nda ma’mleketlik siyasatti’n’ tiykarg’i’ bag’darlari’ to’mendegiler boli’p tabi’ladi’:
tarawli’q ha’m regionalli’q maqsetke bag’darlang’an programmalar ha’m joybarlardi’ iske asi’ri’w;
milliy ekonomikani’ intensiv rawajlandi’ri’w ushi’n za’ru’r bolg’an energiyani’ islep shi’g’i’wdi’ ha’m tuti’ni’wdi’ turaqlasti’ri’w;
energiyani’ islep shi’g’ari’w ha’m tuti’ni’w ta’rtibin qolaylasti’ri’w, woni’n’ yesabi’n ali’p bari’wdi’ sho’lkemlestiriw;
energiyani’ u’nemlewshi u’skeneler ha’m energiyani’ az talap yetetug’i’n wo’nimlerdi islep shi’g’ari’wdi’ qoshametlew;
energiya islep shi’g’ari’wshi’, energiyani’ tuti’ni’wshi’ u’skene ha’m wo’nimnin’ normativlik hu’jjetlerine, energetikani’ unemlewshi ko’rsetkishlerin kirgiziw;
energiya sapasi’, wo’ndiriste energiyani’ qollani’wdi’n’ na’tiyjeliligin ha’m wo’nimlerde energiyani’ paydalani’w ko’lemi u’stinen ma’mleketlik qadag’alawdi’ ha’m baqlawdi’ sho’lkemlestiriw;
ka’rxanalar, ma’kemeler ha’m sho’lkemlerdin’ energetikali’q na’tiyjeliligin tekseriwdi sho’lkemlestiriw;
o’nimlerdin’, ha’reket yetip turg’an ha’m rekonstrukciyalani’p ati’rg’an wobektlerdin’, texnologiyalar menen u’skenelerdin’ energetikali’q ekspertizasi’n wo’tkeriw;
joqari’ energetikali’q na’tiyjeliktegi joybarlardi’ iske asi’ri’w ushi’n energiyali’q na’tiyjelilik ko’rik zonalari’n du’ziw;
energiyali’q na’tiyjeli ha’m ekologiyali’q taza texnologiyalar menen wo’ndirislerdi rawajlandi’ri’wdi’ qoshametlew;
energiyani’ wo’ndiris ha’m tuti’ni’w u’stinen statistikali’q baqlawlardi’ sho’lkemlestiriw.

11-statya. Energiyani’ racional paydalani’w boyi’nsha ma’mleketlik siyasatti’ a’melge asi’ri’wda Qaraqalpaqstan Respublikasi’ hu’kimetinin’ wa’killikleri.
Energiyani’ racional paydalani’w boyi’nsha ma’mleketlik siyasatti’ a’melge asi’ri’w maqsetinde Qaraqalpaqstan Respublikasi’ hu’kimeti to’mendegi jumi’slardi’ ali’p baradi’:
energiyani’ racional paydalani’wg’a bag’darlang’an programmalar ha’m joybarlardi’ islep shi’g’adi’ ja’ne wolardi’ a’melge asi’radi’;
energiyani’ u’nemlewshi programmalar ha’m joybarlar islep shi’g’i’wda ja’ne wolardi’ a’melge asi’ri’wda ministrliklerdin’, vedomstvolardi’n’, ka’rxanalardi’n’, ma’kemelerdin’ ha’m sho’lkemlerdin’, sonday-aq jergilikli ha’kimiyat uyi’mlari’ni’n’ jumi’slari’n baylani’sti’radi’;
energiyali’q na’tiyjeli texnikani’ ha’m wo’nimdi, aldi’n’g’i’ texnologiyani’, bul tarawda basqari’w usi’llari’n ha’m ilimiy izertlewlerdi yengiziw, yekinshi da’rejeli energiya resurslari’n ha’m shi’g’i’nlardi’ paydalani’w, sonday-aq quyash energiyasi’n, samaldi’, ag’i’n suwlardi’n’ ta’biyiy ha’reketin ha’m energiyani’n’ basqa da da’reklerin (bunnan bi’lay energiyani’n’ qayta tikleniwshi da’rekleri) paydalani’w menen texnologiyalardi’ iske asi’ri’wg’a ja’rdem ko’rsetedi;
energiyani’ yesapqa ali’w, qadag’alaw ha’m wo’lshew a’sbaplari’n, energiyali’q na’tiyjeli ha’m ekologiyali’q qa’wipsiz energetikali’q u’skenelerdi islep shi’g’ari’w boyi’nsha wo’ndiris bazasi’n rawajlandi’ri’wg’a mu’mkinshilik tuwdi’radi’;
energetikali’q izertlewler ha’m ekspertizalar tarawi’ndag’i’ jumi’sti’ licenziyalasti’radi’;
energiyani’ tuti’ni’wdi’n’ arnawli’ ta’rtibin belgilewge kelisim beredi;
energiyani’ racional paydalani’w ha’m energetikali’q u’skenelerdi paydalani’w ma’seleleri boyi’nsha kadrlar tayarlaw ha’m qayta tayarlaw sistemasi’n du’ziwge ja’rdem ko’rsetedi;
energiyani’ paydalani’w na’tiyjeliligi haqqi’nda ja’miyetshilikke ma’limlep turadi’;
ha’rekettegi ni’zam aktlerine muwapi’q basqa da wa’killiklerdi a’melge asi’radi’.

12-statya. Tarawli’q ha’m regionalli’q maqsetke bag’darlang’an programmalar menen joybarlar.
Energiyani’ racional paydalani’w tarawi’nda milliy, tarawli’q ha’m regionalli’q maqsetke bag’darlang’an programmalar menen joybarlar, energiyani’ racional paydalani’w boyi’nsha ma’mleketlik siyasat ju’rgizgende minnetli boli’p tabi’ladi’.
Tarawli’q, regionalli’q maqsetke bag’darlang’an programmalar ha’m joybarlardi’ islep shi’g’i’wdi’n’ baslawshi’lari’ boli’p:
Wo’zbekstan ha’m Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Hu’kimetleri;
ministrlikler ha’m vedomstvolar tiyislisinshe ha’reket yetedi.
Tarawli’q ha’m regionalli’q maqsetke bag’darlang’an programmalar menen joybarlar bes ji’lg’a ha’m wonnan da uzaq mu’ddetke mo’lsherlenip islep shi’g’i’ladi’. Wo’zbekstan Respublikasi’ Hu’kimeti ta’repinen tasti’yi’qlanadi’ ha’m arti’qmashli’q berilgen boli’p yesaplanadi’. Wolardi’ iske asi’ri’w boyi’nsha juwapkershilik tiyislisinshe Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Hu’kimetine, ministrlikler ha’m vedomstvolarg’a, wori’nlardag’i’ ma’mleketlik ha’kimiyat uyi’mlari’na ju’klenedi.

13-statya. Energetikali’q izertlew.
Energetikali’q izertlewler, energiyani’ islep shi’g’i’w ha’m tuti’ni’w na’tiyjeliligine baha beriw maqsetlerinde wo’tkeriledi.
Ha’r ji’lli’q energiya resurslari’n tuti’ni’wdi’n’ uli’wma ko’lemi alti’ mi’n’ tonnadan aslam sha’rtli jani’lg’i’ yamasa bir mi’n’ tonnadan aslam motor jani’lg’i’si’nan ibarat bolg’an ka’rxanlar, ma’kemeler ha’m sho’lkemler minnetli tu’rde energetikali’q izertlewlerden wo’tkeriliwi tiyis boladi’.
Energetikali’q izertlewlerdi wo’tkeriw ta’rtibi ha’m mu’ddetleri Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Hu’kimeti ta’repinen belgilenedi.

14-statya. Energetikali’q ekspertiza.
Energiyali’q na’tiyjeliligine ha’m energiyani’ paydalani’w ko’lemine baha beriw ushi’n energiya islep shi’g’i’wshi’ ha’m tuti’ni’wshi’ u’skene, sonday-aq woni’ islep shi’g’arg’anda energiya sarplanatug’i’n wo’nim energetikali’q ekspertizadan wo’tkeriliwi tiyis.
Jan’a ha’m rekonstrukciyalani’p ati’rg’an wobektlerdin’, texnologiyalar menen u’skenelerdin’ joybarli’q hu’jjetin energetikali’q ekspertizadan wo’tkeriwi sha’rt.
Energetikali’q ekspertiza Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Hu’kimeti belgilep bergen ta’rtipte wo’tkeriledi.

15-statya. Energiyani’ yesapqa ali’w.
Islep shi’g’ari’li’p ha’m tuti’ni’li’p ati’rg’an energiyani’n’ pu’tkil ko’lemi sha’rtli tu’rde yesapqa ali’nadi’.
Yesapqa ali’w a’sbaplari’ ha’m u’skenelew gezegi elektr ha’m ji’lli’li’q energiyasi’nan, ta’biyiy gazden, neftti qayta islew wo’nimlerinen paydalani’w qa’deleri Wo’zbekstan Respublikasi’ Hu’kimeti ta’repinen belgilenedi.
Energiyani’ yesapqa ali’w normativlik hu’jjetlerde belgilengen qa’delerge muwapi’q a’melge asi’ri’ladi’.
Energiyani’ yesapqa ali’wdi’n’ duri’sli’g’i’ ushi’n juwapkershilik ka’rxanalardi’n’, ma’kemelerdin’ ha’m sho’lkemlerdin’ basshi’lari’na yamasa bul boyi’nsha wa’killik berilgen basqa da ma’kemeler basshi’lari’na ju’klenedi.

16-statya. Energiyani’ islep shi’g’ari’w ha’m tuti’ni’wdi’ statistikali’q baqlaw.
Energiyani’ islep shi’g’ari’w ha’m tuti’ni’w ko’lemin ha’m strukturasi’n , woni’ racional paydalani’wdi’ statistikali’q baqlawdi’ Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ ekonomika ha’m statistika ministrligi Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Ministrler Ken’esi ta’repinen belgilengen ta’rtipte sho’lkemlestiredi ha’m a’melge asi’radi’.

III. Energiyani’ racional paydalani’wdi’n’ ekonomikali’q mexanizmleri

17-statya. Maqsetke bag’darlang’an programmalar ha’m joybarlardi’ qarji’landi’ri’w.
Energiyani’ racional paydalani’w tarawi’nda milliy, tarawli’q ha’m regionalli’q maqsetke bag’darlang’an programmalar ha’m joybarlardi’ qarji’landi’ri’w, energiyali’q na’tiyjeli programmalar ha’m joybarlardi’ iske asi’ri’wdan ali’natug’i’n payda ka’rxanalardi’n’ wo’ndirislik jumi’si’nan ali’ng’an da’ramatlardi’n’, maqsetke bag’darlang’an byudjetten ti’sqari’ qorlardi’n’, wo’zinin’ ha’m si’rt yel investiciyalari’ni’n’, byudjetlik ha’m basqa da da’reklerdin’ yesabi’nan ni’zamda belgilengen ta’rtipte a’melge asi’ri’ladi’.

18-statya. Tarawlar arali’q energiyani’ u’nemlew qori’.
Energiyani’ racional paydalani’w tarawi’nda ma’mleketlik siyasatti’ finansli’q qollap-kuwatlaw maqsetinde Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Hu’kimeti ta’repinen byudjetten ti’sqari’ tarawlar arali’q energiyani’ u’nemlew qori’ (bunnan bi’lay-energiyani’ u’nemlew qori’) du’ziledi.
Energiyani’ u’nemlew qori’n du’ziw da’rekleri to’mendegiler:
kreditler beriwdin’ ha’m qordi’n’ basqa da finans-xojali’q jumi’si’nan ali’natug’i’n payda;
energiyani’ racional paydalani’w tarawi’nda tarawli’q ha’m regionalli’q maqsetke bag’darlang’an programmalar ha’m joybarlardi’ iske asi’ri’wdan ali’ng’an paydani’n’ bir bo’legi;
yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerdin’, soni’n’ ishinde si’rt yellerdin’ yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerinin’ i’qti’yarli’ maqsetke bag’darlang’an to’lemleri;
energiyani’ racional yemes paydalang’ani’ ushi’n ekonomikali’q shara qollani’wdan kelip tu’sken qarji’lar;
ni’zamg’a qayshi’ kelmeytug’i’n basqa da tu’simler.

19-statya. Energiyani’ islep shi’g’ari’wshi’larg’a ha’m tuti’ni’wshi’larg’a beriletug’i’n jen’illikler.
Energiyani’ racional paydalani’w maqsetinde Wo’zbekstan Respublikasi’ni’n’ Hu’kimeti yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerge to’mendegiler boyi’nsha jen’illikler beredi:
ma’mleketlik jen’illik berilgen kredit yesabi’nan energiyani’ racional paydalani’w tarawi’nda, tarawli’q ha’m regionalli’q maqsetke bag’darlang’an programmalar ha’m joybarlardi’ qarji’landi’ri’w;
tarawlar arali’q ilimiy-izertlew ha’m ta’jiriybe-konstruktorli’q jumi’slardi’, energetikali’q na’tiyjeli u’skenenin’ ta’jiriybe partiyasi’n islep shi’g’ari’wdi’ qarji’landi’ri’w;
energiyani’ paydalani’w na’tiyjeliligin a’dewir artti’ratug’i’n arnawli’ u’skenelerdi, a’sbaplardi’ ha’m materiallardi’ si’rttan ali’p keliwde baji’ to’lemleri ha’m sali’qlar;
o’z wa’killiklerine muwapi’q basqa da ma’seleler boyi’nsha.
Wo’zbekstan Respublikasi’ Hu’kimeti to’mendegi yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerge energiya ushi’n jen’illikler berilgen tarifler belgilewi mu’mkin:
belgilengen normativlerge qarag’anda energiyani’ jumsawdi’ azayti’wdi’ ta’miyinlegenlerge;
energiya jumsaw ko’lemi belgilengen normativlerden az bolg’an konkurenciyag’a uqi’pli’ wo’nim islep shi’g’arg’anlarg’a;
jalpi’ wo’nim islep shi’g’ari’w ushi’n jani’lg’i’ni’ shiyki zat si’pati’nda paydalani’p ati’rg’anlarg’a.
Energiyani’ u’nemlewshi texnologiyalarg’a ketken shi’g’i’nlar ha’m iri qarji’lardi’n’ tez wo’zin wo’tewi maqsetlerinde u’skeneler, a’sbaplar, ji’lli’li’q wo’tkermeytug’i’n materiallardi’ ha’m konstrukciyalardi’, jalpi’ shi’g’ari’latug’i’n energiyali’q na’tiyjeli wo’nimlerdi islep shi’g’ari’wshi’larg’a, tiyisli jumi’slar ha’m xi’zmetlerdi a’melge asi’ri’wshi’larg’a, sonday-aq wolardi’ yengiziwdi ha’m paydalani’wdi’ ta’miyinlewshi yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerge ni’zamg’a muwapi’q jen’illik berilgen sali’q to’lemleri belgilenedi.
Turaq jaylardi’, kvartiralardi’, ka’rxanalardi’, ma’kemelerdi ha’m sho’lkemlerdi energiya ha’m ji’lli’li’q penen ta’miyinlewdi jetilistiriw, energiyani’ jumsawdi’ yesapqa ali’w, qadag’alaw ha’m retlestiriw u’skeneleri menen u’skenelew boyi’nsha jumi’slardi’ a’melge asi’ri’wshi’, energiyani’ tuti’ni’wdi’ qi’sqarti’wg’a, resurslardi’, energiyani’n’ qayta tikleniwshi da’reklerin, jani’lg’i’ni’n’ jergilikli tu’rlerin ha’m wo’ndiris shi’g’i’ndi’lari’n paydalani’wg’a qarati’lg’an ji’lli’li’qti’n’ i’si’rapshi’li’g’i’na jol qoymaytug’i’n qosi’msha ha’m basqa da ilajlardi’ wori’nlawshi’ yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerge energiyani’ u’nemlew qori’ qarji’lari’nan dotaciya beriliwi mu’mkin.

20-statya. Energiyani’n’ qayta tikleniwshi da’reklerin paydalani’w.
Energiya menen ta’miyinlewshi sho’lkemlerge kirmeytug’i’n elektr ha’m ji’lli’li’q energiyasi’n islep shi’g’ari’wshi’lar, usi’ sho’lkemlerdin’ tarmaqlari’na energiya menen ta’miyinlewshi sho’lkemler menen kelisilgen halda woraylasti’ri’lg’an energiya menen ta’miyinlew tarmaqlari’ ha’m da’reklerinin’ menen yen’ racional jumi’s ta’rtibin ta’miyinleytug’i’n mug’darlarda ha’m rejimlerde energiya beriw huqi’qi’na iye boladi’.
Energiyani’n’ qayta tikleniwshi da’reklerin, yekinshi resurslar ha’m shi’g’i’ndi’lardi’ paydalani’wshi’, energiyani’ racional paydalani’w tarawi’ndag’i’ joybarlarg’a ha’m programmalarg’a muwapi’q quri’latug’i’n energetikali’q du’zilisler ushi’n elektr ha’m ji’lli’li’q energiyasi’na belgilenetug’i’n bahalar ha’m du’zilislerdin’ quri’li’si’na aji’rati’lg’an iri qarji’lardi’n’ Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Hu’kimeti menen kelisilgen mu’ddetlerde tez wo’zin-o’zi wo’tewin ta’miyinlewi tiyis.
Energetikali’q resurslardi’ Wo’zbekstan Respublikasi’ ta’repinen belgilep beriletug’i’n ta’rtipte na’tiyjeli paydalani’wdi’ xoshametlew maqsetlerinde neft wo’nimlerine, qazanxana-oshaq jani’lg’i’si’na ma’wsimlik bahalar ja’ne elektr ha’m ji’lli’li’q energiyasi’na ma’wsimlik tarifler, sonday-aq, elektr energiyasi’na sutka dawami’nda differenciyalang’an tarifler belgilenedi.

21-statya. Energiyani’ racional yemes paydalang’ani’ ushi’n juwapkerlik.
Energiyani’ islep shi’g’ari’w ha’m tuti’ni’w salasi’nda ba’nt bolg’an yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’repler wo’ndiristin’, wo’nimnin’, jumi’slardi’n’ ha’m xi’zmetlerdin’ energiyani’n’ tikkeley i’si’rap boli’wi’na ha’m energetikali’q na’tiyjesiz wo’nim shi’g’ari’wg’a jol qoyi’lmaytug’i’n, belgilengen energetikali’q na’tiyjeliligin ta’miyinlewge minnetli. Bul talaplar buzi’lg’anda yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerge ni’zam hu’jjetlerine muwapi’q to’mendegi jag’daylarda ekonomikali’q sharalar qollani’ladi’:
energiyani’n’ sapa ko’rsetkishlerinin’ buzi’li’wi’;
a’sbapli’q yamasa normativlik usi’l menen ani’qlang’an energiyani’n’ tikkeley i’si’rap boli’wi’;
energiyali’q na’tiyjelilik ko’rsetkishleri normativlik hu’jjetlerdin’ talaplari’na muwapi’q kelmeytug’i’n wo’nimler shi’g’ari’w;
energiyani’ tuti’ni’wdi’ a’sbapli’q yesapqa ali’wdi’n’ buzi’li’wi’;
sertifikatlasti’ri’lmag’an energetikali’q u’skeneni, tarmaqlar elementlerin ha’m energiya menen ta’miyinlew sistemalari’n paydalani’w;
bar bolg’an yekinshi energoresurslardi’ paydalani’wdi’n’ belgilengen bo’legin ta’miyinlemew.
Ekonomikali’q sharalar qollani’w, yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerdi wolar keltirgen za’leldi wo’tewden azat yetpeydi.
Fizikali’q ta’replerdin’ energiyani’ racional yemes paydalang’ani’ ushi’n juwapkerligi ni’zam hu’jjetleri menen belgilenedi.
Energiya menen ta’miyinlewdin’ kelisilmey toqtati’li’wi’ na’tiyjesinde energiyani’ jetkerip beriwshiler ta’repinen tuti’ni’wshi’larg’a keltirilgen zi’yanlar ni’zamda belgilengen ta’rtipte wo’teledi.

IV. Juwmaqlawshi’ rejeler

22-statya. Energiyani’ racional paydalani’w tarawi’nda xali’qarali’q birge islesiw.
Xali’qarali’q birge islesiwdin’ tiykarg’i’ bag’darlari’ to’mendegiler boli’p tabi’ladi’:
si’rt yellerdin’ ha’m xali’qarali’q sho’lkemler menen energiyali’q na’tiyjeli texnologiyalardi’ wo’z-ara paydali’ tu’rde almasi’w;
respublikada energiyani’ racional paydalani’wdi’ ta’miyinleytug’i’n birliktegi ma’mleketler arali’q joybarlardi’ iske asi’ri’w;
energiyani’ racional paydalani’w tarawi’nda xali’qarali’q joybarlar islep shi’g’i’wg’a qatnasi’w;
energiyali’q na’tiyjelilik ko’rsetkishlerin xali’qarali’q standartlar talaplari’ menen u’ylestiriw, sonday-aq sertifikatlasti’ri’w na’tiyjelerin wo’z-ara moyi’nlaw.

23-statya. Xali’qarali’q sha’rtnamalar.
Yeger, Qaraqalpaqstan Respublikasi’ qatnasi’wshi’si’ bolg’an xali’qarali’q sha’rtnamada usi’ Ni’zamda na’zerde tuti’lg’ani’nan basqa qa’deler belgilengen bolsa, wonda xali’qarali’q sha’rtnamani’n’ qa’deleri qollani’ladi’.

24-statya. Energiyani’ racional paydalani’w haqqi’nda ni’zami’n buzg’ani’ ushi’n juwapkerlik.
Energiyani’ racional paydalani’w haqqi’nda ni’zami’n buzg’an yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’repler belgilengen ta’rtipte juwapker boladi’.


Ko'rip shi'g'i'ldi': 2201

Betler