Qaraqalpaqstan Respublikasi' Ministrler Ken'esi

Qaraqalpaqstan Respublikasi'ni'n' Ma'mleketlik hu'kimet portali'



Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w (84 Kb)    Versiyasi'    Betti doc ta'rizde ju'klep ali'w (84 KB)

«Deneta’rbiya ha’m sport haqqi’nda» Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ Ni’zami’ (jan’a redakciyada)

1-statya. Dyenyeta’rbiya ha’m spwort haqqi’ndag’i’ ni’zam aktlyeri.
Dyenyeta’rbiya ha’m spwort haqqi’ndag’i’ ni’zam aktlyeri usi’ Ni’zam ha’m basqada ni’zam hu’jjyetlyerinyen ibarat.
Yegyer xali’qarali’q sha’rtnamalarda Qaraqalpaqstan Ryespublikasi’ni’n’ dyenyeta’rbiya ha’m spwort haqqi’ndag’i’ ni’zam aktlyerindye na’zyerdye tuti’lg’an talaplardan basqasha qa’dyelyer byelgilyengyen bwolsa, wonda xali’qarali’q sha’rtnama ryejyelyeri qwollani’ladi’.

2-statya. Puqaralardi’n’ dyenyeta’rbiya ha’m spwort tarawi’ndag’i’ huqi’qlari’.
Qaraqalpaqstan Ryespublikasi’ni’n’ puqaralari’ ji’ni’si’na, jasi’na, millyetinye, dininye, shi’g’i’si’na, isyeniminye, jyekye ha’m ja’miyyetlik jag’dayi’na qaramastan dyenyeta’rbiya ja’nye spwort pyenyen shug’i’llani’w, dyenyeta’rbiya-spwort ja’miytyelik birlyespyelyerin du’ziw, dyenyeta’rbiya-spwort ha’ryekyetin basqari’wg’a qatnasi’w huqi’qi’na iyye. Shyet yel puqaralari’ ha’m puqarali’g’i’ bwolmag’an shaxslar dyenyeta’rbiya ha’m spwort tarawi’nda Qaraqalpaqstan Ryespublikasi’ni’n’ puqaralari’ myenyen tyen’ huqi’qli’.

3-statya. Dyenyeta’rbiya ha’m spwort tarawi’ndag’i’ ma’mlyekyetlik siyasatti’n’ tiykarg’i’ principlyeri.
Dyenyeta’rbiya ha’m spwort tarawi’ndag’i’ ma’mlyekyetlik siyasatti’n’ tiykarg’i’ principlyeri two’myendyegilyerdyen ibarat;
Insani’yli’q,
Dyemwokratizm,
puqaralar dyenyeta’rbiyasi’ni’n’ u’zliksizligi ha’m izbye-izliligi,
dyenyeta’rbiya ha’m spwort du’zimindye ma’mlyekyetlik ja’nye ja’miyyetlik basqari’wdi’n’ sa’ykyesligi.

4-statya. Qaraqalpaqstan Ryespublikasi’ Ministrlyer Kyen’yesinin’ dyenye ta’rbiya ha’m spwort tarawi’ndag’i’ wa’killiklyeri.
Qaraqalpaqstan Ryespublikasi’ Ministrlyer Kyen’yesinin’ dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ ra’wajlandi’ri’wdi’n’ ma’mlyekyetlik bag’darlamalari’n islyep shi’g’adi’ ja’nye a’myelgye asi’radi’,
dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ basqari’w bwoyi’nsha ma’mlyekyetlik uyi’mlardi’ du’ziw, qayta tiklyew ja’nye twoqtati’w ta’rtibin byelgilyeydi,
dyenyeta’rbiya bwoyi’nsha qa’nigyelyerdi tayarlaw, wolardi’n’ bilimin jyetilistiriw ha’m attyestaciyadan wo’tkyeriw ta’rtibin byelgilyeydi,
dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ rawajlandi’ri’wdi’, wolardi’ qarji’ myenyen ta’miyinlyewdi byelgilyengyen ta’rtiplyer tiykari’nda a’myelgye asi’radi’,
ni’zam aktlyerinye muwapi’q basqa da wa’killiklyerdi a’myelgye asi’radi’.

5-statya. Dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ basqari’w bwoyi’nsha wa’killikli ma’mlyekyetlik uyi’mlari’ni’n’ wa’killiklyeri.
Qaraqalpaqstan Ryespublikasi’ Dyenyeta’rbiya ha’m spwort bwoyi’nsha ma’mlyekyetlik kwomityeti dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ basqari’w bwoyi’nsha wa’killikli ma’mlyekyetlik uyi’m yesaplanadi’.
Qaraqalpaqstan Ryespublikasi’ Dyenyeta’rbiya ha’m spwort bwoyi’nsha ma’mlyekyetlik kwomityeti,
dyenyeta’rbiya myenyen spwortti’ rawajlandi’ri’wdi’n’ ani’q maqsyetinye qarati’lg’an bag’darlamalardi’ islyep shi’g’adi’ ha’m iskye asi’radi’:
dyenyeta’rbiya spwort ja’miyyetlik birlyespyelyeri myenyen birliktye Qaraqalpaqstan spwortshi’lari’n Wo’zbyekstan saylandi’ kwomandasi’ qurami’nda Wolimpiada woyi’nlari’ ha’m basqa da xali’qarali’q jari’slarg’a tayarlawdi’n’ ani’q maqsyetinye qarati’lg’an bag’darlamalari’n islyep shi’g’adi’ ja’nye wolardi’n’ wori’nlani’wi’n ta’miyinlyeydi;
spwort tu’rlyeri bwoyi’nsha Qaraqalpaqstan Ryespublikasi’ni’n’ saylandi’ kwomandasi’ni’n’ qurami’n tasti’yi’qlaydi’, wolardi’n’ Wo’zbyekstan kwo’lyemindyegi ha’m xali’qarali’q spwort jari’slari’na qatnasi’wg’a tayarli’q kwo’riwin ta’miyinlyeydi;
xali’qti’n’ ha’r qi’yli’ qatlamlari’ni’n’ fizikali’q rawajlani’w da’ryejyesin ani’qlaw ushi’n spwort nwormativlyerin islyep shi’g’adi’ ha’m tasti’yi’qlaydi’;
dyenyeta’rbiya ha’m spwort kadrlari’n tayarlawdi’, bilimin jyetilistiriwdi ja’nye attyestaciyadan wo’tkyeriwdi shwo’lkyemlyestiryedi;
spwortshi’lardi’ tayarlaw wori’nlari’n , dyenyeta’rbiya ha’m spwort tarawi’ bwoyi’nsha woqi’w woraylari’n ha’m ilimiy shwo’lkyemlyerdi du’zyedi;
dyenyeta’rbiya ha’m spwort mashqalalari’ bwoyi’nsha ilimiy, myetwodikali’q ja’nye ha’mmye bap a’dyebiyatlardi’ dwo’ryetiwdi, swonday-aq baspadan shi’g’ari’wdi’ shwo’lkyemlyestiryedi;
wo’z wa’killiklyeri shyeklyerindye dyenyeta’rbiya ha’m spwortqa tiyisli nwormativ hu’jjyetlyerdi, swoni’n’ ishindye dyenyeta’rbiya-salamatlandi’ri’w ha’m dye spwort quri’lmalari’nan paydalani’w nwormalari’ myenyen qa’dyelyerin islyep shi’g’adi’ ja’nye tasti’yi’qlaydi’;
dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’n’ ilimiy ma’limlyemye sistyemasi’n shwo’lkyemlyestiryedi;
ni’zam aktlyerinye muwapi’q basqa da wa’killiklyerdi a’myelgye asi’ri’di’.

6-statya. Jyergilikli ma’mlyekyetlik ha’kimiyat uyi’mlari’ni’n’ dyenyeta’rbiya ha’m spwort tarwi’ndag’i’ wa’killiklyeri.
Jyergilikli ma’mlyekyetlik ha’kimiyat uyi’mlari’ wo’z wa’killiklyeri shyeklyerindye:
wo’zlyerinye qarasli’ aymaqta dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ rawajlandi’ri’wg’a basshi’li’q yetyedi;
dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ rawajlandi’ri’wdi’ jyergilikli byudjyettyen qarji’ myenyen ta’miyinlyeydi;
dyenyeta’rbiya ha’m spwort bwoyi’nsha ja’miyyetlik birlyespyelyerdin’ du’ziliwinye ja’rdyem byeryedi;
jyergilikli ka’rxanalarda dyenyeta’rbiya-salamatlandari’w, spwort ha’m turistlik a’hmiyyettyegi buyi’mlardi’ islyep shi’g’ari’wg’a ja’rdyem byeryedi;
dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’n’ matyerialli’q bazasi’n kyen’yeytiw dyenyeta’rbiya-salamatlandi’ri’w ilajlari’n wo’tkyeriw ushi’n yuridikali’q ha’m fizikali’q shaxslar ta’ryepinyen i’qti’yarli’ tu’sirilgyen qarji’lardi’ twoplaydi’;
xali’q arasi’nda spwort nwormativlyerin tapsi’ri’wdi’ shwo’lkyemlyestiryedi;
ha’wyeskyerlik dyenyeta’rbiya ha’m spwort ha’ryekyetin rawajlandi’ri’w ushi’n puqaralardi’n’ jasaw ha’m dyem ali’w wori’nlari’nda sharayat jarati’p byeryedi;
za’ru’r woqi’w-matyerialli’q bazasi’n ta’miyinlyegyen halda jas wo’spirimlyer spwort myektyeplyerin ha’m dyenyeta’rbiya spwort shwo’lkyemlyerin du’zyedi ja’nye qarji’ myenyen ta’miyinlyeydi;
ni’zam aktlyerinye muwapi’q basqa da wa’killiklyerdi a’myelgye asi’radi’.

7-statya. Dyenyeta’rbiya ha’m spwort ja’miyyetlik birlyespyelyeri.
Dyenyeta’rbiya ha’m spwort ja’miyyetlyeri, spwort tu’rlyeri bwoyi’nsha fyedyeraciyalar, shwo’lkyemlyer, qworlar, dyenyeta’rbiya-salamatlandi’ri’w spwort klublari’ ja’nye tiykarg’i’ maqsyeti dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ rawajlandi’ri’wdan ibarat bwolg’an ja’miyyetlik birlyespyelyer, swonday-aq Wo’zbyekstan Ryespublikasi’ qworg’ani’wi’na kwo’myeklyesiwshi «Vatanparvar» shwo’lkyemi myenyen spwortti’n’ tyexnikali’q ha’m dye a’myeliy tu’rlyerin rawajlandi’ri’wshi’ spwort-tyexnika klublari’ dyenyeta’rbiya ha’m spwort ja’miyyetlik birlyespyelyeri qurami’na kiryedi.
Dyenyeta’rbiya ha’m spwort ja’miyyetlik birlyespyelyeri wo’z ustavlari’na muwapi’q puqaralar arasi’nda dyenyeta’rbiya-salamatlandari’w ha’m spwort islyerin shwo’lkyemlyestiryedi ja’nye spwort ryezyervlyerin tayarlawdi’ a’myelgye asi’radi’.

8-statya. Qaraqalpaqstan Ryespublikasi’ wolimpiya ha’ryekyeti.
Qaraqalpaqstan Ryespublikasi’ wolimpiya ha’ryekyeti xali’qarali’q ha’m Wo’zbyekstan Ryespublikasi’ wolmpiya ha’ryekyetinin’ bir bwo’limi bwoli’p, wolimpiya idyeyalari’n ha’m principlyerin basshi’li’qqa aladi’.
Qaraqalpaqstan Ryespublikasi’ spwortshi’lari’n wolimpiya woyi’nlari’na qatnasti’ri’w maqsyetlyerin gwo’zlyeydi.
Wo’zbyekstan Ryespublikasi’ Milliy wolimpiya kwomityeti basshi’li’g’i’ndag’i’ Qaraqalpaqstan Ryespublikasi’ wolimpiya ha’ryekyetinye i’qti’yarli’ tiykardag’i’ spwortshi’lar, spwort tu’rlyeri bwoyi’nsha fyedyeraciyalar ha’m shwo’lkyemlyer kiryedi.
Qaraqalpaqstan Ryespublikasi’ wolimpiya ha’ryekyeti ma’mlyekyettyen ti’s kwommyerciyali’q yemyes shwo’lkyem bwoli’p, wo’z ha’ryekyetin Qaraqalpaqstan Ryespublikasi’ni’n’ ni’zam aktlyerinye, xali’qarali’q wolimpiya kwomityetinin’ wolimpiya partiyasi’na ha’m wo’z ustavi’na muwapi’q a’myelgye asi’radi’. Swonday-aq Xali’qarali’q wolimpiya kwomityetinin’ wolimpiya simvwoli’, su’ryeni, bayrag’i’, gimni, «Wolimpiya», «wolimpiyada» atamalari’nan paydalani’wg’a bwolg’an myenshiklik huqi’qi’n Qaraqalpaqstan Ryespublikasi’ aymag’i’nda yuridikali’q jaqtan qworg’aw ilajlari’n a’myelgye asi’radi’.

9-statya. Dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’, salamat turmi’sti’ u’git-na’siyatlaw.
Dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ basqari’wshi’ ma’mlyekyetlik uyi’mlar dyensawli’qti’ saqlaw uyi’mlari’, bilimlyendiriw wori’nlari’ ha’m dyenyeta’rbiya myenyen spwort ja’miyyetlik birlyespyelyeri dyenyeta’rbiya ha’m spwort pyenyen shug’i’llani’wdi’ ja’nye salamat turmi’sti’ kyen’ tu’rdye u’git-na’siyatlawdi’ shwo’lkyemlyestiryedi.
Spwortta ayawsi’zli’q ha’m zuli’mli’qti’, insanni’n’ qa’dir-qi’mbati’n kyemsitiwdi, insan salamatli’g’i’na zi’yan kyeltiryetug’i’n stimulyatworlardi’ qwollani’wdi’ u’git-na’siyatlawqadag’an yetilyedi.

10-statya. Woqi’w wori’nlari’ndag’i’ dyenyeta’rbiya.
Woqi’w wori’nlari’ndag’i’ dyenyeta’rbiya u’zliksiz woqi’w sistyemasi’ni’n’ yen’ a’hmiyyetli ma’jbu’riy bwo’limi bwoli’p, ma’mlyekyetlik woqi’w standartlari’, woqi’w jwobalari’ ha’m bag’darlari’na muwapi’q jwoqari’ mamanli’qtag’i’ qa’nigyelyer ta’ryepinyen a’myelgye asi’ri’ladi’. Dyenyeta’rbiya bwoyi’nsha ma’jbu’riy sabaqlar, sabaqtan ti’sqari’ shug’i’llani’wlar ha’m tyest si’naqlari’ barli’q woqi’w wori’nlari’nda woqi’wshi’lardi’n’ fiziwolwogiyali’q imkaniyatlari’na sa’ykyes ra’wishtye wo’tkyerilyedi.
Woqi’w wori’nlari’ a’skyeriy xi’zmyetkye shaqi’ri’w jasi’na jyetpyegyen jaslardi’ fizikali’q jaqtan tayarlaydi’.

11-statya. Ka’rxanalar, ma’kyemyelyer, shwo’lkyemlyer ha’m puqaralardi’n’ wo’zin-wo’zi basqari’w uyi’mlari’ni’n’dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ rawajlandi’ri’wg’a qatnasi’.
Ka’rxanalar, ma’kyemyelyer, shwo’lkyemlyer puqaralardi’n’ dyenyeta’rbiyasi’na ma’mlyekyettin’ a’hmiyyetli swocialli’q siyasati’ si’pati’nda qaraydi’ ha’m puqaralardi’n’ wo’zin-wo’zi basqari’w uyi’mlari’,dyenyeta’rbiya ha’m spwort ja’miyyetlik birlyespyelyeri, ka’siplik awqamlari’, jaslar myenyen islyesiwshi basqada shwo’lkyemlyer qatnasi’nda dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ rawajlandi’ri’w bwoyi’nsha ma’mlyekyetlik bag’darlamalardi’ a’myelgye asi’radi’ ja’nye usi’ tiykarda dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ basqari’w bwoyi’nsha jyergilikli ma’mlyekyeilik uyi’mlar myenyen birliktye dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ rawajlandi’ri’wg’a baylani’sli’ wo’z bag’darlamalari’n islyep shi’g’adi’.
Puqaralardi’n’ jasaw aymaqlari’ myenyen wolardi’n’ massali’q dyem alatug’i’n wori’nlari’nda dyenyeta’rbiya ha’m spwort shi’ni’g’i’wlari’ ushi’n sharayat jarati’w ja’nye shwo’lkyemlyestiriw jyergilikli ma’mlyekyetlik ha’kimiyat uyi’mlari’, ma’ha’llye kyen’yeslyeri ha’m dye puqaralardi’n’ wo’zin-wo’zi basqari’w uyi’mlari’ ta’ryepinyen a’myelgye asi’ri’ladi’.

12-statya. Sanatworiy-kurwort ma’kyemyelyerindye, dyem ali’w u’ylyeri ha’m turistlik bazalarda spwort salamatlandi’ri’w jumi’slari’.
Barli’q sanatworiy-kurwort ma’kyemyelyerindye, dyem ali’w u’ylyeri turistlik bazalarda dyenyeta’rbiyani’n’ matyerialli’q bazasi’, jyekye ha’m twopar myenyen wo’tkyerilyetug’i’n spwort salamatlandi’ri’w shi’ni’g’i’wlar ushi’n za’ru’rli sharayatlar jarati’ladi’.
Sanatworiy-kurwort ma’kyemyelyerinyen’ dyem ali’w u’ylyeri ha’m turistlik bazalardi’n’ ha’kimshiligi dyem ali’wshi’lardi’n’ salamatli’g’i’n byekkyemlyew, kyesyelliklyerdin’ aldi’n ali’w ha’m dawalaw ushi’n dyenye shi’ni’qti’ri’wdan, dyenyeta’rbiyani’n’ basqa da kwompwonyentlyerinyen paydalani’wi’ mu’mkin.

13-statya. Mayi’plar ushi’n dyenyeta’rbiya ha’m spwort.
Mayi’plar ushi’n dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ rawajlandi’ri’w wolardi’n’ swocialli’q jaqtan jyetilisiwinye ha’m fizikali’q jaqtan qayta tiklyeniwinye bag’darlang’an bwoli’p, ha’ryekyettyeni ni’zamlarg’a muwapi’q iskye asi’ri’ladi’.
Jyergilikli ma’mlyekyetlik ha’kimiyat uyi’mlari’ mayi’plardi’n’ dyenyeta’rbiya ha’m spwort pyenyen shug’i’llani’wi’ ushi’narnawli’ dyenyeta’rbiya salamatlandi’ri’w spwort quri’lmalari’ du’ziliwin, swonday-aq massali’q paydalani’w quri’lmalari’nda basqa da sharayatlardi’n’ jarati’li’wi’n ta’miyinlyeydi.

14-statya. Dyensawli’qti’ saqlaw uyi’mlari’ myenyenma’kyemyelyerdin’, Dyenyeta’rbiya ha’m spwort bwoyi’nsha ma’mlyekyetlik kwomityetinin’ spwortti’ rawajlandi’ri’wg’a qatnasi’.
Dyensawli’qti’ saqlaw uyi’mlari’ ha’m ma’kyemyelyeri:
dyenyeta’rbiya tiykari’nda salamatli’qti’ byekkyemlyew, kyesyelliklyerdin’ aldi’n ali’w ha’m wolardi’ yemlyew qurali’ si’pati’nda paydalanadi’;
xali’qti’n’ ha’r qi’yli’ qatlamlari’nda dyenyeta’rbiyani’n’ rawajlani’wi’ bari’si’n tallaydi’ ha’m tiyisli ma’mlyekyetlik basqari’w uyi’mlari’na usi’ni’s kirgizyedi;
dyenyeta’rbiya ha’m spwort pyenyen shug’i’llanatug’i’n puqaralardi’ myedicinali’q jaqtan qadag’alap baradi’;
spwort bwoyi’nsha saylandi’ kwomandalardi’n’ xali’qarali’q jari’slarg’a tayarli’g’i’n myedicinali’q jaqtan ta’miyinlyeydi;
dyenyeta’rbiya ha’m spwort tarawi’ndag’i’ dyensawli’qti’ saqlaw qa’nigyelyerin tayarlaw, qayta tayarlaw, bilimin jyetilistiriw ha’m wolardi’ attyestaciyadan wo’tkyeriwdi a’myelgye asi’radi’;
dyenye shi’ni’g’i’wlardi’n’ arnawli’ bag’darlamalari’n islyep shi’g’adi’, salamatlandi’ri’w woraylari’n, myedicinali’q dyenye ta’rbiya dispansyerlyerin du’zyedi, wolardi’ arnawli’ apparatlar ha’m a’sbap-u’skyenyelyer myenyen ta’miyinlyeydi.

15-statya. Dyenyeta’rbiya ha’m spwort shi’ni’g’i’wlari’n, spwort jari’slari’n ja’nye kirgizbyeli spwort woyi’nlari’n wo’tkyeriwdye qa’wipsizlik nwormalari’ myenyen qa’dyelyerin saqlaw, puqaralardi’n’ dyensawli’g’i’n, abi’rayi’n, ar-nami’si’n qworg’aw.
Dyenyeta’rbiya-salamatlandi’ri’w ha’m spwort imaratlari’ni’n’ ha’kimshiligi shi’ni’g’i’w ha’m jari’slar wo’tkyerilyetug’i’n wori’nlarda dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ basqari’w bwoyi’nsha ma’mlyekyetlik uyi’mlar ta’ryepinyen tasti’yi’qlang’an tyexnika qa’wipsizligi qa’dyelyeri myenyen sanitariya-gigiyena nwormalari’na muwapi’q tiyisli tyexnikali’q u’skyenyelyer myenyen ta’miyinlyeydi.
Dyenyeta’rbiya ha’m spwort shi’ni’g’i’wlari’ ha’m spwort jari’slari’ wolardi’n’ qatnasi’wshi’lari’ myenyen tamashagwo’ylyerdin’ dyensawli’g’i’na, abi’rayi’ ha’m ar-nami’si’na zi’yan kyelmyeytug’i’n yetip wo’tkyeriliwi za’ru’r.
Byelglyengyen ta’rtiptye attyestaciyadan wo’tkyerilgyen puqaralar spwort jari’slari’na two’ryeshilik yetiwgye jibyerilyedi.

16-statya. Spwortta qwollani’w qadag’an yetilgyen qurallar.
Spwort pyenyen shug’i’llani’wda dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ basqari’w bwoyi’nsha ma’mlyekyetlik uyi’mlar, xali’qarali’q spwort shwo’lkyemlyeri ta’ryepinyen qadag’an yetilgyen qurallardi’ qwollani’wg’a jwol qwoyi’lmaydi’.
Jwoqari’ spwort kwo’rsyetkishlyerinye yerisiw maqsyetindye stimulyatworlardan, dwoping zatlardan, Xali’qarali’q wolimpiya kwomityeti ta’ryepinyen qadag’an yetilgyen basqa da da’rilyerdyen paydalang’an spwortshi’ jari’stan shyetlyettirilyedi.
Stimulyatworlar, dwoping zatlar ha’m basqa da qadag’an yetilgyen da’rilyerdi taratqan yamasa qwollani’wg’a bilqastan kwo’myeklyeskyen puqaralar ni’zamg’a muwapi’q juwapkyershilikkye tarti’ladi’.

17-statya. Ha’wyeskyerlik ha’m prwofyessiwonal spwort.
Qaraqalpaqstan Ryespublikasi’ni’n’ puqaralari’ ha’wyeskyerlik ha’m prwofyessiwonal spwort pyenyen spwortshi’, tryenyer yamasa two’ryeshi si’pati’nda shug’i’llani’w huqi’qi’na iyye.
Prwofyessiwonal spwort tarawi’ndag’i’ ka’rxana, ma’kyemye ha’m shwo’lkyemlyerdi du’ziw ja’nye wolarg’a xi’zmyet kwo’rsyetiw sha’rtlyeri ni’zam myenyen byelgilyenyedi.
Spwort tu’rlyeri bwoyi’nsha spwortshi’, tryenyer ha’m two’ryeshilik ka’siplyerinye qwoyi’latug’i’n qa’nigyelik talaplar dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ basqari’wg’a qatnasli’ ma’mlyekyetlik uyi’mlar ta’ryepinyen byelgilyenyedi.

18-statya. Jwoqari’ da’ryejyeli spwortshi’lardi’ tayalaw.
Jwoqari’ da’ryejyeli spwortshi’lardi’ tayarlaw qa’nigyelyestirilgyen woqi’w ma’kyemyelyeri (wolimpiya ryezyervi kwollyedjlyeri, jwoqari’ spwort mamanli’g’i’ myektyeplyeri, wolimpiya tayarli’g’i’ woraylari’ ha’m basqalar) ta’ryepinyen a’myelgye asi’ri’li’p, wolardi’n’ ha’ryekyet yetiw ta’rtibi dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ basqari’wg’a qatnasli’ ma’mlyekyetlik uyi’mlar ta’ryepinyen byelgilyenyedi.
Dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ basqari’w bwoyi’nsha ma’mlyekyetlik uyi’mlar spwort bwoyi’nsha saylandi’ kwomanda ag’zalari’ni’n’ spwort pyenyen shug’i’llani’wi’, bilim ali’wi’, miynyet yetiw ha’m a’skyeriy xi’zmyetin na’tiyjyeli wo’tkyeriwi ushi’n za’ru’rli sharayatlar jarati’w maqsyetindye spwortshi’lar islyeytug’i’n, bilim almtug’i’n, a’skyeriy xi’zmyetin wo’tyep ati’rg’an ka’rxana, ma’kyemye, shwo’lkyem ha’m a’skyeriy bwo’limshyelyer myenyen tiyisli sha’rtnamalar du’ziwi mu’mkin.

19-statya. Dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ qarji’ myenyen ta’miyinlyew ryespublikali’q ja’nye jyergilikli byudjyetlyer yesabi’nan a’myelgye asi’ri’ladi’. Ma’mlyekyetlik byudjyettye dyenyeta’rbiya ha’m spwort wo’z aldi’na ayi’ri’m statya bwoli’p tabi’ladi’.
Dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ qarji’ myenyen ta’miyinlyew dyeryeklyerinye two’myendyegilyer kiryedi:
isbilyermyenlik ha’m basqa da xwojali’q jumi’slari’nan ali’natug’i’n da’ramatlar;
xali’qa two’lyemli dyenyeta’rbiya-salamatlandi’ri’w xi’zmyetin kwo’rsyetiwdyen tu’syetug’i’n qarji’lar;
byelgilyengyen ta’rtiptye spwort lwotyeryeyalari’n woynawdan tu’syetug’i’n qarji’lar;
xali’qti’n’, ka’rxanalar, ma’kyemyelyer ha’m shwo’lkyemlyerdin’ i’qti’yarli’ two’lyemlyeri, ja’miyyetlik dyenyeta’rbiya ha’m spwort birlyespyelyerinye qatnasi’wshi’lardi’n’ ag’zali’q two’lyemlyeri;
spwort tu’rlyeri bwoyi’nsha arnawli’ qwor qarji’lari’ kwo’rgizbyeli spwort ilajlari’n wo’tkyeriwdyen tu’syetug’i’n da’ramatlar;
qa’wyendyerlik qwollap-quwatlawlar;
spwort ni’shanlari’ myenyen emblyemalari’nan paydalang’ani’ ushi’n ka’rxana ha’m shwo’lkyemlyerdin’ tu’sirimlyeri;
shyet yel invyesticiyalari’ ha’m xali’qarali’q qworlardi’n’ qarji’lari’;
xali’qarali’q shwo’lkyemlyerdyen kyelyetug’i’n tu’sirimlyer;
ni’zam aktlyerinye muwapi’q basqa da qarji’lar.

20-statya. Dyenyeta’rbiya ha’m spwort imaratlari’.
Dyenyeta’rbiya-salamatlandi’ri’w spwort imaratlari’ uli’wma yamasa jyekye myenshik mu’lik bwoli’wi’ mu’mkin.
Ma’mlyekyetlik ha’kimiyat ha’m basqari’wuyi’mlari’ ta’ryepinyen ma’mlyekyet iyyeliginyen shi’g’ari’w ha’m myenshiklyestiriw bag’darlamalari’n islyep shi’g’i’w ja’nye wolardi’ a’myelgye asi’ri’wda dyenyeta’rbiya-salamatlandi’ri’w ha’m spwort imaratlari’n jan’a iyyelyerinye wo’tiwin, imaratlardan wo’z maqsyetindye paydalani’li’wdi’ saqlap qali’wi’n ta’miyinlyeytug’i’n ta’rtip ha’m sha’rtlyer byelgilyenyedi.
Jyergilikli ma’mlyekyetlik ha’kimiyat uyi’mlari’ wo’z aymaqlari’ndag’i’ dyenyeta’rbiya salamatlandi’ri’w ha’m spwort salasi’ndag’i’ wobyektlyerdin’ jwobalasti’ri’li’wi’, qurali’wi’ ja’nye paydalani’wg’a tapsi’ri’li’wi’ u’stinyen qadag’alawdi’ a’myelgye asi’radi’.
Za’ru’rli dyenyeta’rbiya-salamatlandi’ri’w ha’m spwort wobyektlyeri kwomplyeksin qurmay turi’p bilimlyendiriw ma’kyemyelyerin, turaq jay massivlyerin quri’wg’a ha’m qayta quri’wg’a, swonday-aq dyenyeta’rbiya-salamatlandi’ri’w wobyektlyerin swol aymaq dwo’gyeryegindye wolarg’a tyen’ wobyektlyerdi qurmay turi’p saplasti’ri’wg’a jwol qwoyi’lmaydi’.
Bilimlyendiriw ma’kyemyelyeri, ka’rxanalar, turaq jay massivlyerinin’ tiykarg’i’ dyenyeta’rbiya-salamatlandi’ri’w yaki spwort wobyektlyeri myenyen yen’ kyem ta’miyinlyew nwormativlyeri spwort ha’m spwortti’ basqari’w bwoyi’nsha ma’mlyekyetlik uyi’mlar ta’ryepinyen byelgilyenyedi.

21-statya. Dyenyeta’rbiya ha’m spwort tarawi’ndag’i’ pyedagwogikali’q xi’zmyet.
Dyenyeta’rbiya ha’m tarawi’nda pyedagwogikali’q xi’zmyet pyenyen tiyisli mag’li’wmatqa ha’m qa’nigyelik tayarli’qqa iyye bwolg’an puqaralar shug’i’llani’wg’a jwol qwoyi’ladi’.
Dyenyeta’rbiya tarawi’ndag’i’ pyedagwogikali’q xi’zmyet pyenyen yemlyew islyerinye tiyisli mag’li’wmatqa ha’m qa’nigyelik tayarli’qqa iyye puqaralardi’n’ ni’zamda byelgilyengyen ta’rtiptye shug’i’llani’wi’na jwol qwoyi’ladi’.

22-statya. Xali’qqa two’lyemli xi’zmyet kwo’rsyetiw.
Xali’qqa dyenyeta’rbiya-salamatlandi’ri’w bwoyi’nsha two’lyemli xi’zmyetlyer dyenyeta’rbiya ha’m spwort shwo’lkyemlyeri, fizikali’q shaxslar ta’ryepinyen kwo’rsyetilyedi.
Dyenyeta’rbiya ha’m spwort-salamatlandi’ri’w bwoyi’nsha two’lyemli xi’zmyet tu’rlyerinin’ dizimi dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ basqari’w bwoyi’nsha ma’mlyekyetlik uyi’mlar ta’ryepinyen byelgilyenyedi.

23-statya. Jyen’illik byerilgyen dyenyeta’rbiya ha’m spwort xi’zmyetlyeri.
Won alti’ jasqa twolmag’an balalarg’a, mayi’plarg’a, jyetim balalarg’a, pyensiwonyerlyergye, yekinshi jyer ju’zilik uri’s qatnasi’wshi’lari’ ha’m mayi’plari’ myenyen wolarg’a tyen’lyestirilgyen puqaralarg’a dyenyeta’rbiya ha’m spwort-salamatlandi’ri’w xi’zmyetlyerinyen biypul ja’nye jyen’illiklisha’rtlyerdye paydalanatug’i’n puqaralardi’n’ basqa da qatlamlari’ni’n’ dizimi, swonday-aq jyen’illik mug’dari’, wolardi’ byeriw ta’rtibi ha’m tiyisli shi’g’i’nlardi’ qaplaw da’ryeklyeri ni’zam aktlyeri myenyen byelgilyenyedi.

24-statya. Spwortshi’lardi’ swocialli’q jaqtan qworg’aw.
Ma’mlyekyetlik basqari’w uyi’mlari’, spwort tu’rlyeri bwoyi’nsha fyedyeraciyalar, ja’miyyetlik birlyespyelyer, swonday-aq fizikali’q shaxslar spwortshi’larg’a matyerialli’q jaqtan ja’rdyem byeriw mu’mkin.
Ma’mlyekyetlik basqari’w uyi’mlari’, dyenyeta’rbiya ja’miyyetlik spwort birlyespyelyeri, spwort klublari’ ha’m woraylari’, basqa da qa’nigyelyestirilgyen spwort shwo’lkyelyeri myenyen ma’kyemyelyeri spwortshi’larg’a za’ru’rli swocialli’q turmi’s jag’dayi’nlari’n du’ziwdi ha’m dye wolardi’n’ dyensawli’g’i’n qworg’awdi’ ta’miyinlyewi sha’rt.
Spwortshi’lardi’n’ ayi’ri’m qatlamlari’ ni’zam aktlyerindye byelgilyengyen ta’rtiptye jyen’illik pyensiyasi’n ali’w huqi’qi’na iyye.
Spwort jari’slari’na qatnasi’wshi’ shaxslar qamsi’zlandi’ri’w pwolislyerinye iyye.

25-statya. Xali’qarali’q birgye islyesiw.
Dyenyeta’rbiya ha’m spwortti’ basqari’w bwoyi’nsha wa’killikli uyi’m, jyergilikli ma’mlyekyetlik ha’kimiyat uyi’mlari’, dyenyeta’rbiya ha’m spwort bwoyi’nsha ja’miyyetlik birlyespyelyer, dyenyeta’rbiya ha’m spwort mashqalalari’ bwoyi’nsha xali’qarali’q birgye islyesiwgye qatnasadi’, basqa ma’mlyekyetlyergye tiyisli shwo’lkyemlyer myenyen tuwri’dan-tuwri’ baylani’si’w, wolar myenyen dyenyeta’rbiya ha’m spwort bwoyi’nsha birgyeliktye birlyespyelyer du’ziw, birgyeliktyegi dyenyeta’rbiya-salamatlandi’ri’w jari’slari’n, ushi’rasi’wlari’n, matchlari’n ni’zam aktlyerindye byelgilyengyen ta’rtiptye wo’tkyeriw huqi’qi’na iyye.

26-statya. Dawlardi’ shyeshiw.
Dyenyeta’rbiya ha’m spwort tarawi’nda kyelip shi’g’atug’i’n dawlar ni’zam aktlyerindye byelgilyengyen ta’rtiptye shyeshilyedi.

27-statya. Dyenyeta’rbiya ha’m spwort haqqi’ndag’i’ ni’zam aktlyerin buzg’ani’ ushi’n juwapkyershilik.
Dyenyeta’rbiya ha’m spwort haqqi’ndag’i’ ni’zam aktlyerinin’ buzi’li’wi’na syebyepshi puqaralar byelgilyengyen ta’rtiptye juwapkyer bwoladi’.


Ko'rip shi'g'i'ldi': 2326

Betler