Qaraqalpaqstan Respublikasi' Ministrler Ken'esi

Qaraqalpaqstan Respublikasi'ni'n' Ma'mleketlik hu'kimet portali'



Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w (96 Kb)    Versiyasi'    Betti doc ta'rizde ju'klep ali'w (96 KB)

Diyqan xojali’g’i’ haqqi’nda Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ Ni’zami’

Usi’ ni’zam diyqan xojali’qlari’n sho’lkemlestiriw, wolardi’n’ jumi’si’ ha’m saplasti’ri’li’wi’ni’n’ huqi’qi’y tiykarlari’n, huqi’q ha’m minnetlemelerin belgileydi, basqa yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’repleri menen mu’na’sibetlerin ta’rtiplestiredi.

I–bap. Uli’wma rejeler

1-statya. Diyqan xojali’g’i’.
Diyqan xojali’g’i’ semyali’q mayda tovar xojali’g’i’ boli’p, semya ag’zalari’ni’n’ jeke miyneti tiykari’nda, miyras yetip qaldi’ri’latug’i’n wo’mirlik iyelik yetiw ushi’n semya basshi’si’na berilgen u’y qaptali’ jer uchastkasi’nda awi’l xojali’g’i’ wo’nimin jetistiredi ha’m satadi’.
Diyqan xojali’g’i’ndag’i’ jumi’s isbilermenlik jumi’si’na jatadi’ ha’m diyqan xojali’g’i’ ag’zalari’ni’n’ qa’lewi boyi’nsha yuridikali’q ta’rep du’zgen ra’wishte ha’m yuridikali’q ta’rep du’zbesten a’melge asi’ri’li’wi’ mu’mkin.
Diyqan xojali’g’i’ wo’z jumi’si’nda jallanba miynetten turaqli’ tiykarda paydalani’wi’ mu’mkin yemes.

2-statya. Diyqan xojali’g’i’ haqqi’ndag’i’ ni’zam aktleri.
Diyqan xojali’qlari’n sho’lkemlestiriw, wolardi’n’ jumi’si’ ha’m saplasti’ri’li’wi’na baylani’sli’ mu’na’sibetler usi’ Ni’zam ha’m basqa ni’zam aktleri menen ta’rtiplestiriledi.

3-statya. Diyqan xojali’g’i’ ag’zalari’.
Diyqan xojali’g’i’ ag’zalari’ qatari’na birgelikte jasap ati’rg’an ha’m diyqan xojali’g’i’n birgelikte ju’rgizip ati’rg’an semya basli’g’i’, woni’n’ hayali’ (eri), balalari’, soni’n’ ishinde perzentlikke ali’ng’an balalari’, ta’rbiyag’a alg’an balalar, ata-analari’, miynetke jaramli’ jasqa jetken basqa tuwi’sqanlari’ kiredi.

4-statya. Diyqan xojali’g’i’ basli’g’i’.
Yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’repler menen wo’z-ara mu’na’sibetlerde diyqan xojali’g’i’ ati’nan usi’ xojali’q basli’g’i’ ha’reket yetedi.
Diyqan xojali’g’i’ basli’g’i’ boli’p ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte jer uchastkasi’na miyras yetip qaldi’ratug’i’n wo’mirlik iyelik yetiw huqi’qi’ berilgen semya basli’g’i’ yaki semyani’n’ ha’reketke jaramli’ ag’zalari’ni’n’ biri yesaplanadi’.
Diyqan xojali’g’i’ni’n’ basli’g’i’ waqi’tsha miynetke jaramli’li’g’i’n joytqan jag’dayda yamasa uzaq waqi’t bolmag’anda wol wo’z minnetlerin atqari’w wa’killigin usi’ xojali’q ag’zalari’nan birine, diyqan xojali’g’i’ni’n’ ag’zasi’ bir adamnan ibarat bolsa, sha’rtnama tiykari’nda usi’ statyani’n’ yekinshi bo’limi talaplari’na juwap beretug’i’n ha’r qanday adamg’a beriwge haqi’li’.

5-statya. Diyqan xojali’g’i’n sho’lkemlestiriw ta’rtibi.
Diyxan xojali’g’i’ i’qti’yarli’li’q tiykari’nda du’ziledi ha’m wol ma’mleketlik dizimge ali’ng’annan ha’m wog’an belgilengen ta’rtipte jer uchastkasi’ berilgennen keyin sho’lkemlestirilgen dep yesaplanadi’.
Jer uchastkasi’n beriw haqqi’ndag’i’ arza sorali’p ati’rg’an jer uchastkasi’ni’n’ jaylasqan jeri, maydani’, diyxan xojali’g’i’ni’n’ qurami’ ha’m jer uchastkasi’nan belgilengen maqsette paydalani’w ko’rsetilgen halda awi’l xojali’g’i’ kooperativinin’ «shirket xojali’g’i’» basqarmasi’na yamasa basqa awi’l xojali’g’i’ yaki tog’ay xojali’g’i’ ka’rxanasi’, ma’kemesi ha’m sho’lkeminin’ jumi’s beriwshisine «ha’kimshiligine» beriledi. Awi’l xojali’g’i’ kooperativinin’ «shirket xojali’g’i’ni’n’» basqarmasi’, basqa da awi’l xojali’g’i’ yamasa tog’ay xojali’g’i’ ka’rxanasi’, ma’kemesi, sho’lkemnin’ jumi’s beriwshisi «ha’kimshiligi» diyxan xojali’g’i’n ju’rgiziw ushi’n jer uchastkasi’n beriw imkaniyati’ haqqi’ndag’i’ juwmaqti’ puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ menen kelisilgen halda tayarlaydi’. Usi’ juwmaq tiykari’nda awi’l xojali’g’i’ kooperativinin’ «shirket xojali’g’i’ni’n’» uli’wma ma’jilisi, basqa da awi’l xojali’g’i’ yamasa tog’ay xojali’g’i’ ka’rxanasi’, ma’kemesi, sho’lkeminin’ wa’killikli uyi’mi’ diyxan xojali’g’i’n ju’rgiziw ushi’n jer uchastkasi’n beriw haqqi’nda wo’tinish penen rayon ha’kimine mu’ra’jat yetiw haqqi’nda qarar qabi’l yetedi.
Rayon ha’kimi usi’ statyani’n’ yekinshi bo’liminde na’zerde tuti’lg’an wo’tinish tiykari’nda ha’m jer uchastkalari’n beriw «realizaciya yetiw» haqqi’ndag’i’ ma’selelerdi qarap shi’g’i’w boyi’nsha rayonli’q komissiyani’n’ juwmag’i’ tiykari’nda diyxan xojali’g’i’n ju’rgiziw ushi’n jer uchastkasi’n beriw ha’m usi’ xojali’qti’ ma’mleketlik dizimge ali’w haqqi’nda qarar qabi’l yetedi.
Rayon ha’kiminin’ jer uchastkasi’n beriwden bas tarti’w haqqi’ndag’i’ qarari’ u’stinen sudqa shag’i’m yetiliwi mu’mkin.

6-statya. Diyqan xojali’g’i’n ma’mleketlik dizimge ali’w.
Diyqan xojali’g’i’n ma’mleketlik dizimge ali’w diyqan xojali’g’i’ basli’g’i’ni’n’ turaqli’ jasaw worni’ndag’i’ rayon ha’kimligi ta’repinen, ni’zam aktlerinde na’zerde tuti’lg’an za’ru’r xu’jjetler menen birgelikte arza berilgen waqi’ttan baslap u’sh ku’n ishinde a’melge asi’ri’ladi’. Diyqan xojali’g’i’ jer uchastkasi’na wo’mirlik iyelik yetiw huqi’qi’n beriwshi ma’mleketlik hu’jjet ha’m ma’mleketlik dizimnen wo’tkerilgenligi haqqi’ndag’i’ belgilengen u’lgidegi guwali’q beriledi.
Yeger ma’mleketlik dizimge ali’w belgilengen mu’ddette a’melge asi’ri’lmasa yaki diyqan xojali’g’i’ basli’g’i’ tiykarsi’z dep yesaplaytug’i’n sebepler boyi’nsha bas tarti’lsa, xojali’q basli’g’i’ sudqa mu’ra’jat yetiwi mu’mkin.
Poselka ha’m awi’lli’q puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ ha’r bir diyqan xojali’g’i’n Xojali’q da’pterine kirgizip, wonda diyqan xojali’g’i’ni’n’ qurami’, xojali’q basli’g’i’ yamasa woni’n’ wazi’ypasi’n atqari’wshi’ adam, sonday-aq xojali’qti’n’ sho’lkemlestiriw-huqi’qi’y tu’ri (yuridikali’q ta’rep sho’lkemlestirgen ra’wishte yaki yuridikali’q ta’repti sho’lkemlestirmesten) haqqi’ndag’i’ mag’li’wmatlardi’ belgilep qoyadi’.
Diyqan xojali’qlari’n ma’mleketlik dizimnen wo’tkeriw ushi’n ma’mleketlik baji’ wo’ndirilmeydi.

II–bap. Diyqan xojali’qlari’na jer beriw, jerge iyelik yetiw, jerden ha’m suwdan paydalani’w

7-statya. U’y qaptali’ jer uchastkasi’.
U’y qaptali’ jer uchastkasi’ -awi’l xojali’q wo’nimin yerkin sawda ha’m semya za’ru’rlikleri ushi’n jetistiriw, sonday-aq jeke ta’rtiptegi turaq jay quri’li’si’ ha’m turaq jaydi’ abadanlasti’ri’w maqsetinde semya ag’zalari’nan birine miyras yetip qaldi’ri’latug’i’n wo’mirlik iyelik yetiwge ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte ha’m wo’lshemlerge ajrati’p beriletug’i’n jer uchastkasi’ boli’p tabi’ladi’.
U’y qaptali’ jer uchastkasi’na miyras yetip qaldi’ri’latug’i’n wo’mirlik iyelik yetiw huqi’qi’ Jer uchastkasi’na miyras yetip qaldi’ri’latug’i’n wo’mirlik iyelik yetiw huqi’qi’n beriwshi ma’mleketlik hu’jjet penen guwalandi’ri’ladi’.

8-statya. Diyqan xojali’qlari’na jer beriw sha’rtleri.
Awi’l xojali’g’i’ (shirket xojali’qlari’) ag’zalari’ni’n’ basqa da awi’l xojali’g’i’ ha’m tog’ay xojali’g’i’ ka’rxanalari’, ma’kemeleri ha’m sho’lkemleri xi’zmetkerlerinin’ semyalari’na, sonday-aq awi’lli’q jerlerde jasawshi’ woqi’ti’wshi’lar, shi’pakerler ha’m basqa da qa’niygelerdin’ semyalari’na diyqan xojali’g’i’n ju’rgiziw ushi’n ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte miyras yetip qaldi’ri’latug’i’n wo’mirlik iyelik yetiw u’y qaptali’ jer uchastkasi’ imarat ha’m kewli iyelegen maydandi’ da qosqanda suwg’ari’latug’i’n jerlerde 0,35 gektarg’a ha’m suwg’ari’lmaytug’i’n (qari’zg’ar) jerlerde 0,5 gektarg’a deyin wo’lshemde, sho’l ha’m sahra zonalarda bolsa suwg’ari’lmaytug’i’n (qari’zg’ar) jerlerde 1-gektarg’a deyin wo’lshemde beriledi.
Puqaralarg’a diyqan xojali’g’i’n ju’rgiziw ushi’n 0,06 gektar sheginde u’y qaptali’ jer uchastkalari’na miyras yetip qaldi’ri’latug’i’n wo’mirlik iyelik yetiw huqi’qi’ kim zi’yat sawdasi’ tiykari’nda realizaciya yetiliwi mu’mkin.
Jan’adan sho’lkemlestirilip ati’rg’an diyqan xojali’g’i’ ushi’n u’y qaptali’ jer uchastkasi’n ali’w huqi’qi’nan usi’ wori’nda keminde ush ji’l dawami’nda turaqli’ jasap ati’rg’an adamlar paydalanadi’ (jan’a wo’zlestirilip ati’rg’an jer maydani’ bug’an kirmeydi).
Diyqan xojali’g’i’na ajrati’lg’an jerdin’ shegaralari’ naturada (sol jerde) jer du’ziw xi’zmeti uyi’mlari’ ta’repinen jergilikli byudjet qarji’lari’ yesabi’nan ra’smiylestiriledi.
U’y qaptali’ jer uchastkasi’nan aqi’lg’a ug’ras ha’m na’tiyjeli paydalani’p ati’rg’an diyqan xojali’g’i’na awi’l-xojali’g’i’ kooperativi (shirket xojali’g’i’) basqari’wi’ ta’repinen uli’wma ma’jilistin’ qarari’ tiykari’nda, basqa awi’l-xojali’q ka’rxanasi’, ma’kemesi ha’m sho’lkemi joqari’ basqari’w uyi’mi’, jumi’s beriwshisi (ha’kimshiligi) ta’repinen awi’l xojali’g’i’ wo’nimlerin jetistiriw ha’m realizaciya yetiw, wot-jem islep shi’g’ari’wdi’ sho’lkemlestiriw, sonday-aq jaylaw jarati’w ushi’n qi’sqa mu’ddetli ijarag’a qosi’msha ra’wishte jer uchastkalari’ beriliwi mu’mkin.
Puxaralardi’n’ diyqan xojali’g’i’n ju’rgiziw ushi’n jer ali’wi’ ha’m jerdi realizaciya yetiw ta’rtibi Wo’zbekstan Respublikasi’ni’n’ Jer kodeksi, usi’ ni’zam ha’m basqada ni’zam aktleri menen belgilenedi.

9-statya. Jerge iyelik yetiw ha’m paydalani’w.
Diyqan xojali’g’i’ni’n’ jerge iyelik yetiw ha’m jerden paydalani’w tarawi’ndag’i’ huqi’q ha’m minnetlemeleri ni’zam aktleri menen belgilenedi.
Diyqan xojali’g’i’na miyras yetip qaldi’ri’latug’i’n wo’mirlik iyelik yetiwge berilgen u’y qaptali’ jer uchastkalari’ menshiklestiriliwi ha’m ali’w-sati’w, girew, sawdag’a beriw, almasti’ri’w wobekti boli’wi’ mu’mkin yemes.
Jer uchastkasi’na miyras yetip qaldi’ri’latug’i’n wo’mirlik iyelik yetiw huqi’qi’ kredit ali’w ushi’n girewge qoyi’li’wi’ mu’mkin.
Diyqan xojali’g’i’na berilgen u’y qaptali’ jer uchastkasi’ bo’liniwi mu’mkin yemes.
U’y qaptali’ jer uchastkasi’ni’n’ wo’lshemi ha’m shegaralari’ tek g’ana diyqan xojali’g’i’ basli’g’i’ni’n’ kelisimi menen wo’zgertiliwi mu’mkin.
Diyqan xojali’g’i’ basli’g’i’ qayti’s bolg’an jag’dayda, u’y qaptali’ jer uchastkasi’na miyras yetip qaldi’ri’latug’i’n wo’mirlik iyelik yetiw huqi’qi’ usi’ xojali’q ag’zalari’ni’n’ wo’z-ara kelisiwi tiykari’nda, diyqan xojali’g’i’ jumi’si’n dawam yettiriwdi qa’legen xojali’q ag’zalari’nan birine miyras boyi’nsha wo’tedi. Diyqan xojali’g’i’ basli’g’i’ miynet qa’biliyetin toli’q joytqan jag’dayda, jer uchastkasi’na iyelik yetiw ha’m wonnan paydalani’w huqi’qi’ xojali’q ag’zalari’nan birine ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte ha’m sha’rtlerde tapsi’ri’ladi’.

10-statya. U’y qaptali’ jer uchastkasi’na paydalang’anli’g’i’ ushi’n to’lenetug’i’n haqi’.
Diyqan xojali’g’i’na miyras yetip qaldi’ri’latug’i’n wo’mirlik iyelik yetiw huqi’qi’ tiykari’nda berilgen u’y qaptali’ jer uchastkasi’nan paydalang’anli’g’i’ ushi’n haqi’ jer sali’g’i’ tu’rinde wo’ndiriledi.

11-statya. Suwdan paydalani’w.
Diyqan xojali’qlari’ ushi’n suwdan paydalani’w limitleri wa’killikli uyi’mlar ta’repinen belgilenedi.
Diyqan xojali’g’i’na beriletug’i’n suwdi’n’ sarplani’wi’n yesapqa ali’w ha’m suw resurslari’nan paydalang’anli’g’i’ ushi’n sali’q to’lew ta’rtibi, sonday-aq usi’ sali’q boyi’nsha jen’illikler ni’zam aktleri menen belgilenedi.

III–bap. Diyqan xojali’g’i’ni’n’ ha’m woni’n’ ag’zalari’ni’n’ huqi’q minnetleri

12-statya. Diyqan xojali’g’i’ni’n’ huqi’q ha’m minnetleri.
Diyqan xojali’g’i’ isbilermenlik jumi’si’nan’ subekti si’pati’nda ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte to’mendegi huqi’qlarg’a iye:
o’zine berilgen u’y qaptali’ jer uchastkasi’nda diyqan xojali’g’i’ni’n’ wo’ndirislik jumi’si’n wo’z betinshe sho’lkemlestiriw;
jetistirilip ha’m realizaciya yetilip ati’rg’an wo’nimge wo’z betinshe baha belgilew;
o’zi jetistirgen wo’nimdi, soni’n’ ishinde bul wo’nimdi tuti’ni’wshi’larg’a wo’z qa’lewi boyi’nsha realizaciya yetiw huqi’qi’na iyelik yetiw;
ali’ni’p ati’rg’an wo’nimge aldi’n-ala haqi’ to’lenetug’i’n fyuchers sha’rtnamalari’n du’ziw;
isbilermenlikten sheklenbegen mug’darda da’ramat (payda) ali’w;
awi’l xojali’g’i’ wo’nimin jetistiriwshilerge sati’w ushi’n yerkin sawdag’a arnalg’an akciyalardi’ sati’p ali’w;
o’z mal-mu’lkin, sonday-aq u’y qaptali’ jer uchastkasi’na miyras yetip qaldi’ri’latug’i’n wo’mirlik iyelik yetiw huqi’qi’n, soni’n’ ishinde kim zi’yat sawdasi’ tiykari’nda sati’p ali’ng’an huqi’qti’ girewge qoyi’w.
Diyqan xojali’g’i’ to’mendegilerdi wori’nlawi’ sha’rt:
u’y qaptali’ jer uchastkasi’nan qatan’ belgilengen ta’rtipte paydalani’w;
ta’biyiy wobekt boli’p yesaplanatug’i’n jerge za’lel keltirmew;
u’y qaptali’ jer uchastkasi’n saqlaw, woni’n’ wo’nimdarli’g’i’n saqlaw ha’m artti’ri’w boyi’nsha qarji’ jumsaw;
jan’adan berilgen u’y qaptali’ jer uchastkasi’n, yeger ni’zam aktlerinde basqa mu’ddet belgilengen bolmasa, bir ji’l ishinde paydalani’wg’a kirisiw;
agrotexnika talaplari’na, belgilengen rejim saqlaw wazi’ypasi’ ha’m servitutlarg’a boysi’ni’w;
diyqan xojali’g’i’ni’n’ minnetlemeleri ha’m qari’zlari’ boyi’nsha toli’q juwapker boli’w.
Xojali’q ag’zalari’ ushi’n qa’wipsiz miynet jag’daylari’n ta’miyinlew.
Ni’zam aktlerde diyqan xojali’g’i’ni’n’ basqa huqi’q ha’m minnetlemeleri de na’zerde tuti’li’wi’ mu’mkin.

13-statya. Diyqan xojali’g’i’ basli’g’i’ni’n’ huqi’q ha’m minnetleri.
Diyqan xojali’g’i’ basli’g’i’ to’mendegi huqi’qlarg’a iye:
- diyqan xojali’g’i’ ati’nan isenim qag’azsi’z ha’reket yetiw;
- yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’repler menen sha’rtnamalar du’ziw;
- isenim qag’azlar beriw;
- bankte yesap betlerin ashi’w;
Diyqan xojali’g’i’ basli’g’i’ diyqan xojali’g’i’ni’n’ ha’m woni’n’ ag’zalari’ni’n’ ma’plerinin’ qorg’ali’wi’n ha’m huqi’qlari’ni’n’ a’melge asi’ri’li’wi’n ta’miyinlewi sha’rt.
Diyqan xojali’g’i’ basli’g’i’ ni’zam aktlerinde na’zerde tuti’lg’an basqa huqi’q ha’m minnetlerge de iye boli’wi’ mu’mkin.

14-statya. Diyqan xojali’g’i’ ag’zalari’ni’n’ huqi’q ha’m minnetleri.
Diyqan xojali’g’i’ni’n’ ag’zalari’:
- xojali’q ag’zalari’ arasi’ndag’i’ sha’rtnama sha’rtleri boyi’nsha birgelikte yaki jeke ta’rtipte paydalani’latug’i’n da’ramattan u’lesin ali’w;
- ni’zam aktlerine muwapi’q ma’mleketlik socialli’q qamsi’zlandi’ri’wdan wo’tkeriliw ha’m socalli’q ta’miyinlew, sonday-aq tovarli’ awi’lxojali’g’i’ wo’nimlerin jetistiriw ushi’n diyqan xojali’g’i’nda sarplang’an jumi’s waqti’ Wo’zbekstan Respublikasi’ Karji’ ministrligi jani’ndag’i’ byudjetten ti’sqari’ pensiya qori’na vznoslar to’lep bari’lg’an jag’dayda miynet staji’na kirgiziliw huqi’qi’na iye.
Diyqan xojali’g’i’ ag’zalari’ diyqan xojali’g’i’ni’n’ wo’ndirislik jumi’si’nda jeke miyneti menen qatnasi’wi’ sha’rt.
Ni’zam aktlerinde diyqan xojali’g’i’ ag’zalari’ni’n’ basqa huqi’q ha’m minnetleri de na’zerde tuti’li’wi’ mu’mkin.

IV–bap. Diyqan xojali’g’i’ni’n’ mu’lki

15-statya. Diyqan xojali’g’i’ni’n’ menshigi.
Diyqan xojali’g’i’:
o’zine qarasli’ turaq jaylar, xojali’q imaratlar, awi’l-xojali’g’i’ yegislikleri, bag’ ha’m terekleri, wo’nimdar sharwashi’li’q mallari’, quslar, awi’l-xojali’g’i’ texnikasi’, a’sbap-u’skeneler, transport qurallari’, aqsha qarji’lari’, intellektual menshik wobektlerine, sonday-aq basqa mu’lkke;
o’ndirislik jumi’si’ na’tiyjesinde jetistirilgen wo’nimge;
ali’ng’an da’ramatqa (paydag’a);
ni’zamda qadag’an yetilmegen tiykarlarda ali’ng’an basqa da mu’lktin’ iyesi boli’p tabi’ladi’.

16-statya. Diyqan xojali’g’i’ni’n’ mu’lkine bolg’an menshik huqi’qi’.
Diyqan xojali’g’i’ni’n’ wo’zine qarasli’ mu’likke bolg’an menshik huqi’qi’ ma’mleket ta’repinen qorg’aladi’.
Diyqan xojali’g’i’ni’n’ mu’lki, yeger woni’n’ ag’zalari’ arasi’nda kelisimge muwapi’q uli’wma u’lesli menshik sho’lkemlestiriw na’zerde tuti’lg’an bolsa, woni’n’ ag’zalari’ni’n’ uli’wma birgeliktegi mu’lk tiykari’nda qarasli’ boladi’.
Diyqan xojali’g’i’ni’n’ mu’lkine iyelik yetiw, wonnan paydalani’w ha’m wog’an biylik yetiw xojali’q ag’zalari’ni’n’ wo’z-ara kelisiwi tiykari’nda a’melge asi’ri’ladi’.
Diyqan xojali’g’i’ ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte mu’likti payda yetiw, ko’beytiw, woni’ ijarag’a yamasa waqi’tsha paydalani’wg’a ali’w huqi’qi’na iye.

17-statya. Diyqan xojali’g’i’ni’n’ qarji’lari’ ha’m yesaplasi’wlari’.
Diyqan xojali’g’i’ aqsha aynali’si’n ju’rgiziw ha’m aqsha qarji’lari’n saqlaw ha’m bul qarji’lardan yerkin paydalani’w ushi’n yesap-betin ashi’w huqi’qi’na iye. Diyqan xojali’qlari’ni’n’ yesaplasi’w yesap betinen qarji’lardi’ tek woni’n’ kelisimi yaki sudti’n’ qarari’ menen yesaptan shi’g’ari’w mu’mkin.

18-statya. Diyqan xojali’g’i’ni’n’ mu’lkin miyras yetip qaldi’ri’w.
Diyqan xojali’g’i’ni’n’ mu’lki puxarali’q ni’zam aktleri normalari’na muwapi’q miyras yetip qaldi’ri’ladi’. Xojali’qta jumi’sti’ dawam yetip ati’rg’an miyrasxorlar miyras huqi’qi’ haqqi’ndag’i’ guwali’q berilgenligi ushi’n ma’mleketlik baji’ to’lewden azat yetiledi.

V–bap. Diyqan xojali’gi’ jumi’si’ni’n’ tiykarlari’

19-statya. Diyqan xojali’g’i’ni’n’ wo’ndirislik jumi’si’.
Diyqan xojali’g’i’ wo’z jumi’si’ni’n’ bag’darlari’n, wo’ndiristin’ strukturasi’ ha’m ko’lemlerin wo’z betinshe belgileydi. Diyqan xojali’g’i’ awi’l xojali’g’i’ wo’ndirisinin’ ni’zam aktleri menen qadag’an yetilmegen qa’legen tu’ri, sonday-aq xojali’g’i’ wo’nimin qayta islew ha’m realizaciya yetiw menen shug’i’llani’wg’a haqi’li’.
Diyqan xojali’g’i’ wo’zi jetistirip ati’rg’an ha’m realizaciya yetip ati’rg’an wo’nimnin’ sapasi’na baylani’sli’ ha’rekettegi normativler ha’m standartlardi’, ekologiyali’q, sanitariyali’q ha’m ni’zam aktleri menen belgilengen basqa da talaplar menen qa’delerdi saqlawg’a minnetli.
Diyqan xojali’qlari’ni’n’ xojali’q jumi’si’na ma’mleketlik ha’m basqa da uyi’mlar menen sho’lkemlerdin’, sonday-aq wolardi’n’ lawazi’mli’ adamlari’ni’n’ aralasi’wi’na jol qoyi’lmayda, ni’zam aktlerinde na’zerde tuti’lg’an jag’daylar bug’an kirmeydi. Ma’mleketlik ha’m basqa da uyi’mlar menen sho’lkemlerdin’, wolardi’n’ lawazi’mli’ adamlari’ni’n’ ha’m puqaralardi’n’ tiykarsi’z ha’reketleri (qararlari’) na’tiyjesinde, sonday-aq bunday uyi’mlardi’n’, sho’lkemlerdin’, wolardi’n’ lawazi’mli’ adamlari’ni’n’ diyqan xojali’g’i’na baylani’sli’ ni’zam aktlerinde na’zerde tuti’lg’an minnetlemelerdi tiyisli da’rejede wori’nlamawi’ aqi’betinde diyqan xojali’g’i’na keltirilgen zi’yanlar, soni’n’ ishinde qoldan shi’g’ari’lg’an payda ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte wo’teledi.
Yuridikali’q ta’rep si’pati’nda dizimge ali’ng’an diyqan xojali’g’i’ si’rtqi’ ekonomikali’q jumi’sti’ xojali’q ju’rgiziwdin’ basqa tu’rlerindegi ka’rxanalar menen ten’dey sharayatlarda a’melge asi’radi’.

20-statya. Diyqan xojali’g’i’ndag’i’ miynet.
Diyqan xojali’g’i’ni’n’ jumi’si’ xojali’q ag’zalari’ni’n’ jeke miynetine tiykarlanadi’. Diyqan xojali’g’i’nda belgili bir jumi’sti’ wori’nlawg’a basqa adamlar miynet sha’rtnamasi’ tiykari’nda waqi’tsha tarti’li’wi’ mu’mkin.
Diyqan xojali’g’i’ni’n’ ag’zalari’ diyqan xojali’g’i’ ta’repinen Wo’zbekstan Respublikasi’ Karji’ ministrligi jani’ndag’i’ byudjetten ti’sqari’ pensiya qori’ i’qti’yarli’ tu’rde to’lemler to’lengen jag’dayda ma’mleketlik socialli’q qamsi’zlandi’ri’wdan wo’tkeriliwi tiyis.
Diyqan xojali’g’i’ni’n’ barli’q ag’zalari’ ushi’n Wo’zbekstan Respublikasi’ Karji’ ministrligi jani’ndag’i’ byudjetten ti’sqari’ pensiya qori’ to’lemler to’lep turg’an diyqan xojali’g’i’ ag’zalari’ni’n’ miynet xi’zmeti yesabi’n diyqan xojali’g’i’ni’n’ basli’g’i’ ju’rgizedi.
Diyqan xojali’g’i’nda islegen waqi’t ma’mleketlik socialli’q qamsi’zlandi’ri’w boyi’nsha to’lemler to’lengenin tasti’yi’qlawshi’ aktler tiykari’nda Wo’zbekstan Respublikasi’ Karji’ ministrligi jani’ndag’i’ byudjetten ti’sqari’ pensiya qori’ni’n’ rayonli’q (qalali’q) bo’liminde belgilengen ta’rtipte miynet da’ptershesin ra’smiylestirip miynet staji’na qosi’ladi’.
Awi’l xojali’g’i’ kooperativinde «shirket xojali’g’i’nda», basqa da awi’l xojali’g’i’ yamasa tog’ay xojali’g’i’ ka’rxanasi’nda, ma’kemesinde, sho’lkeminde islep ati’rg’an diyxan xojali’g’i’ ag’zasi’ni’n’ miynet jumi’si’ ha’m ma’mleketlik socialli’q qamsi’zlandi’ri’w boyi’nsha to’lemler to’lewi yesabi’n ju’rgiziw tiyislisinshe usi’ kooperativ «shirket xojali’g’i’», ka’rxana, ma’keme ha’m sho’lkem ta’repinen a’melge asi’ri’ladi’.
Diyqan xojali’g’i’ ag’zalari’na socialli’q qamsi’zlandi’ri’w boyi’nsha ma’mleketlik napaqalar ha’m pensiyalar tayi’nlaw ha’m de to’lew ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte ha’m sha’rtlerde a’melge asi’ri’ladi’.

21-statya. Diyqan xojali’g’i’ ta’repinen wo’nimdi realizaciya yetiw ta’rtibi.
Diyqan xojali’g’i’ wo’zi jetistirip ati’rg’an wo’nimdi realizaciya yetiw ushi’n yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’repler menen i’qti’yarli’li’q tiykari’nda xojali’q sha’rtnamalari’n du’ziw huqi’qi’na iye boladi’. Ta’repler sha’rtnama minnetlemeleri buzi’lg’an jag’dayda ni’zam aktlerinde yamasa sha’rtnamada belgilengen ta’rtipte juwapker boladi’.
Diyqan xojali’g’i’ wo’zi jetistirip ati’rg’an wo’nimge bazardag’i’ talap ha’m usi’ni’sti’n’ wo’z-ara baylani’si’nan kelip shi’g’i’p wo’z betinshe baha belgileydi.

22-statya. Diyqan xojali’qlari’ni’n’ birliktegi jumi’si’.
Diyqan xojali’qlari’ i’qti’yarli’li’q tiykari’nda, soni’n’ ishinde u’leslik (pay) tiykari’nda wo’nim jetistiriw, sati’p ali’w, woni’ qayta islew ha’m sati’w, materialli’q-texnikali’q ta’miyinlew, quri’li’s, texnikali’q, suw xojali’g’i’, veterinariya, agroximiya, ma’sla’ha’t beriw boyi’nsha ha’m xi’zmet ko’rsetiwdin’ basqa da tu’rleri boyi’nsha kooperativlerge (shirketlerge), ja’miyetlerge, awqamlarg’a, associaciyalarg’a ha’m basqa da birlespelerge birlesiw, kiriw huqi’qi’na iye boladi’.

23-statya. (QR JK 25.04.2009j.240/III Ni’zami’ menen ali’p taslandi’).

24-statya. Diyqan xojali’g’i’n kreditlew ha’m qamsi’zlandi’ri’w.
Yuridikali’q ta’rep du’zip du’zilgen diyqan xojali’qlari’ jumi’si’n a’melge asi’ri’w ushi’n kredit ali’w, basqa yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerdin’ mu’lki ha’m aqsha qarji’lari’n i’qti’yarli’li’q tiykari’nda ha’m sha’rtnama sha’rtlerinde, soni’n’ ishinde diyqan xojali’qlari’n kreditti wo’tewdin’ za’ru’rli girew, qamsi’zlandi’ri’w ha’m basqa da kepillikleri menen ta’miyinlep jen’illikli kreditlewge tarti’wi’, sonday-aq jeke kishi isbilermenlik ushi’n ni’zam aktlerinde belgilengen jen’illiklerdin’ barli’q tu’rlerinen paydalani’wi’ mu’mkin.
Diyqan xojali’g’i’n wo’ndirislik maqsettegi wobektler quri’li’si’, tiykarg’i’ wo’ndiris qurallari’n sati’p ali’w ushi’n uzaq mu’ddetli kreditlew ha’m ku’ndelikli wo’ndirislik jumi’si’ ushi’n qi’sqa mu’ddetli kreditlew kredit sha’rtnamasi’ tiykari’nda a’melge asi’ri’ladi’.
Diyqan xojali’g’i’ wo’zine qarasli’ ha’m ijarag’a ali’ng’an wo’ndiris qurallari’ni’n’, awi’l xojali’g’i’ yegisliklerinin’ (na’lshelerdin’), ko’p ji’lli’q tereklerdin’, jetistirilgen wo’nimnin’, shiyki yamasa zi’yanlani’w qa’wpin, isbilermenlik qa’wpin, sonday-aq sha’rtnamalardi’ buzg’ani’ ushi’n wo’zinin’ juwapkershilik qa’wpin i’qti’yarli’li’q tiykari’nda qamsi’zlandi’radi’ ha’m de ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte ja’ne sha’rtlerde qamsi’zlandi’ri’w wo’tewin aladi’.

25-statya. Diyqan xojali’g’i’n ma’mleketlik ha’m basqa tu’rde qollap-quwatlaw ja’ne wolardi’n’ jumi’si’n muwapi’qlasti’ri’w.
Ma’mleket awi’l xojali’g’i’ wo’nimin jetistiriw ha’m woni’n’ realizaciya yetiw menen shug’i’llani’wshi’ diyqan xojali’qlari’ni’n’ huqi’qlari’ni’n’ saqlani’wi’na ha’m ni’zamli’ ma’plerinin’ qorg’ali’wi’na kepillik beredi.
Ma’mleketlik uyi’mlar diyqan xojali’g’i’n rawajlandi’ri’w ha’m bekkemlewge ja’rdemlesiwleri tiyis.
Respublikali’q ha’m jergilikli atqari’w ha’kimiyati’ uyi’mlari’, poselka, qi’shlaq ha’m awi’lli’q puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’, ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte:
o’ndirislik ha’m socialli’q turmi’s maqsetindegi wobektleri bolmag’an aymaqta diyqan xojali’qlari’ du’zilgende woni’ birinshi abadanlasti’ri’w (jollar, elektr jetkerip beriw ha’m baylani’s liniyalari’n quri’w, suw menen ta’miyinlew, gazlestiriw, telefonlasti’ri’w, radiolasti’ri’w, jer du’ziw, jerlerdi melioraciyalaw) islerin a’melge asi’radi’;
diyqan xojali’g’i’na wo’ndirislik wobektlerdi ha’m turaq jaylardi’ sali’wda ja’rdem ko’rsetedi;
diyqan xojali’g’i’ ushi’n kerekli mu’lk ha’m wo’ndiris qurallari’n birjalarda, yarmarkalarda, bazarlarda yuridikali’q ha’m fizikali’q ta’replerden ali’wda ko’meklesedi;
sortli’ tuxi’mlar ha’m awi’l xojali’g’i’ yeginlerinin’ na’lshe materiallari’n, worganikali’q ha’m mineralli’q, to’ginlerdi, awi’l xojali’g’i’ yeginlerin zi’yankeslerden ha’m keselliklerden qorg’aw qurallari’n jetkerip beriw boyi’nsha ma’mleketlik agrotexnika xi’zmetin ko’rsetiw sistemasi’ arqali’ texnikali’q xi’zmet ko’rsetedi;
awi’l xojali’g’i’ texnikasi’, a’sbap-u’skeneleri ha’m inventari’nlizing tiykari’nda ali’wda ja’rdemlesedi;
mallar menen quslardi’ bag’i’w ushi’n sha’rtnama tiykari’nda aralas wot-jem aji’ratadi’, jas mallardi’ ha’m quslardi’, hasi’l tuqi’m qara mallardi’ ali’wda ko’meklesedi;
diyqan xojali’qlari’ni’n’ mallarg’a zooveterinariyali’q xi’zmet ko’rsetiw ushi’n za’ru’r sharayatlar jaratadi’;
diyqan xojali’qlari’nda jetistirilgen awi’l xojali’g’i’ wo’nimin tayarlaw ha’m realizaciya yetiwde ja’rdemlesedi;
konsalting ha’m ma’limleme xi’zmetlerin ko’rsetedi.
Diyqan xojali’qlari’ni’n’ jumi’si’n muwapi’qlasti’ri’p bari’w ha’m de wolardi’n’ huqi’qlari’ menen ma’plerin qorg’aw Wo’zbekstan Diyqan ha’m fermer xojali’qlari’ Associaciyasi’ ha’m de Tovar islep shi’g’ari’wshi’lar ha’m isbilermenler palatasi’ ja’ne wolardi’n’ wori’nlardag’i’ aymaqli’q uyi’mlari’ ta’repinen a’melge asi’ri’ladi’.
Puqaralardi’n’ wo’zin-o’zi basqari’w uyi’mlari’ diyqan xojali’qlari’na beriletug’i’n jerlerden paydalani’w u’stinen qadag’alawdi’ a’melge asi’radi’ ha’m de jerden na’tiyjeli ja’ne aqi’lg’a ug’ras paydalani’wdi’ ta’miyinlew boyi’nsha za’ru’r ilajlar ko’redi.

26-statya. Diyqan xojali’g’i’ jumi’si’ni’n’ na’tiyjelerin yesapqa ali’w.
Diyqan xojali’g’i’ wo’z jumi’si’ni’n’ na’tiyjelerin yesapqa ali’p baradi’.

VI–bap. Diyqan xojali’g’i’n saplasti’ri’w (jumi’si’n toqtati’w)

27-statya. Diyqan xojali’g’i’n saplasti’ri’w (jumi’si’n toqtati’w) tiykarlari’.
Diyqan xojali’g’i’ to’mendegi jag’daylarda saplasti’ri’ladi’ (jumi’si’ toqtati’ladi’):
xojali’q jumi’si’n dawam yettiriw tileginde bolg’an bir de xojali’q ag’zasi’ yamasa miyrasxor qalmag’an bolsa;
u’y qaptali’ jer uchastkasi’ miyras yetip qaldi’ri’latug’i’n wo’mir-boyi’ iyelik yetiw huqi’qi’na i’qti’yarli’ tu’rde bas tarti’lg’anda;
u’y qaptali’ jer uchastkasi’ ni’zamda belgilengen ta’rtipte ali’p qoyi’lg’anda;
belgilengen sali’qlar turaqli’ to’lenbegende;
eger ni’zam aktlerinde basqa mu’ddet belgilengen bolmasa jan’adan berilgen u’y qaptali’ jer uchastkasi’nan bir ji’l dawami’nda paydalani’wg’a kirispegen jag’dayda;
diyqan xojali’qlari’ jumi’si’n ta’rtiplestiriwshi ni’zam aktleri bir neshe ma’rtebe yamasa bir ma’rtebe, biraq qopal tu’rde buzi’lg’anda.

28-statya. Diyqan xojali’g’i’n saplasti’ri’w (jumi’si’n toqtati’w) ta’rtibi.
Diyqan xojali’g’i’ ag’zalari’ni’n’ qarari’ boyi’nsha;
ni’zam aktlerinde na’zerde tuti’lg’an jag’daylarda sudti’n’ qarari’ boyi’nsha saplasti’ri’ladi’ (jumi’si’ toqtati’ladi’).
Diyqan xojali’g’i’n saplasti’ri’w (jumi’si’n toqtati’w) ni’zam aktlerinde belgilengen ta’rtipte a’melge asi’ri’ladi’.

VII–bap. Juwmaqlawshi’ rejeler

29-statya. Dawlardi’ sheshiw.
Diyqan xojali’qlari’n du’ziw, wolardi’n’ jumi’si’ ha’m saplas-ti’ri’li’wi’ menen baylani’sli’ dawlar ni’zam aktlerine muwapi’q sheshiledi.

30-statya. Minnetlemeler boyi’nsha juwapkerlik.
Diyqan xojali’g’i’ wo’z minnetlemeleri boyi’nsha ni’zamlarg’a muwapi’q wo’ndiriw qarati’li’wi’ mu’mkin bolg’an mu’lki menen juwap beredi.
Diyqan xojali’g’i’ ag’zalari’ diyqan xojali’g’i’ mu’lki jeterli bolmasa, ni’zam hu’jjetlerine muwapi’q diyqan xojali’g’i’ni’n’ minnetlemeleri boyi’nsha wo’zlerine tiyisli mu’lk penen solidar ra’wishte subsidiar juwapker boladi’.
Ma’mleket diyqan xojali’g’i’ni’n’ minnetlemeleri boyi’nsha diyqan xojali’g’i’ bolsa ma’mlekettin’ minnetlemeleri boyi’nsha juwap bermeydi.

31-statya. Diyqan xojali’g’i’ haqqi’ndag’i’ ni’zam aktlerin buzg’ani’ ushi’n juwapkerlik.
Diyqan xojali’g’i’ haqqi’ndag’i’ ni’zam aktlerin buzi’wda ayi’pli’ bolg’an adamlar belgilengen ta’rtipte juwapker boladi’.
Diyqan xojali’g’i’ ni’zam aktlerine muwapi’q xojali’q ag’zalari’ni’n’ ha’m wonda waqi’tsha islep ati’rg’an adamlardi’n’ wo’miri ha’m den sawli’g’i’na wolar miynet minnetlemelerin wori’nlaw waqti’nda keltirilgen zi’yan ushi’n juwapker boladi’.
Xi’zmetkerlerdin’ miynet minnetlemelerin wori’nlawi’na baylani’sli’ woni’n’ wo’miri ha’m densawli’g’i’na keltirilgen zi’yan ushi’n juwapker bolg’an qayta sho’lkemlestirilip ati’rg’an yamasa jeterli bolmag’an jag’dayda wo’ndiriliw sha’rt bolg’an qarji’lar ni’zam hu’jjetlerinde na’zerde tuti’lg’an ta’rtipte ma’mleket ta’repinen to’lenedi.
Diyqan xojali’g’i’ni’n’ ha’m de woni’n’ ag’zalari’ni’n’ jerden belgilengen maqsette ha’m na’tiyjeli paydalanbag’ani’ ushi’n juwapkerligi ni’zam aktlerinde belgilenedi.


Ko'rip shi'g'i'ldi': 2377

Betler