Qaraqalpaqstan Respublikasi' Ministrler Ken'esi

Qaraqalpaqstan Respublikasi'ni'n' Ma'mleketlik hu'kimet portali'



Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w (62 Kb)    Versiyasi'    Betti doc ta'rizde ju'klep ali'w (62 KB)

«Lati’n jazi’wi’na tiykarlang’an Qaraqalpaq a’lipbesin yengiziw haqqi’nda»g’i’ Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Ni’zami’na qosi’mshalar ha’m wo’zgerisler kirgiziw haqqi’nda Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n’ Ni’zami’

«Lati’n jazi’wi’na tiykarlang’an qaraqalpaq a’lipbesin yengiziw xaqqi’nda»g’i’ Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Ni’zami’na to’mendegi qosi’mshalar ha’m wo’zgerisler kirgizilsin:

1. A’lipbege C ha’ribin kiritiw usi’ni’s yetiledi. Bul ha’rip rus yamasa basqa yevropa tillerinen kirgen so’zlerde jumsalatug’i’n kirillshedegi ц ha’ribi worni’nda qollani’ladi’. Mi’sali’, ha’zirgidegideytsementtsentnertsirk h.t.b. tu’rinde yemes, al, cementcentnercirk x.t.b. tu’rinde jazi’w qolayli’ dep yesaplaymi’z.

2. So’z basi’nda Ee ha’ribi rus yamasa basqa yevropa tillerinen kirgen so’zlerde э worni’na g’ana qollani’li’wi’ (elektr – электр, ekran – экран, ekonomika – экономика), al tu’pkilikli so’zlerdin’ basi’nda bolsa e jazi’lmay, wol y ha’m e ha’riplerinin’ dizbegi arqali’ (yag’ni’y yeko’rinisinde) jazi’ladi’ (yelekyekiyeryertekyesapyetik h.t.b.).

3. So’z basi’nda jumsalatug’i’n O o ha’ribinin’ jag’dayi’ da e si’yaqli’ boladi’. Sonli’qtan, o ha’ribi de so’z basi’nda tek rus yamasa yevropani’n’ basqa tillerinen kirgen so’zlerde (operaorkestrt.b.) qollani’ladi’, al tu’pkilikli so’zlerdin’ basi’nda yeki ha’rip penen, (yag’ni’y wo ko’rinisinde) (wotwoqpanwolwoy h.t.b.) jazi’ladi’.

4. Tek tu’pkilikli so’zlerde g’ana jumsalatug’i’n wo ha’ribi de so’zdin’ basi’nda yesitiliwine qaraywo’ tu’rinde jazi’li’wi’ za’ru’r (wo’two’swo’mirwo’rwo’kiniw

t.b.).

5. Ha’zirgi ha’rekettegi dawi’sli’ ы ha’ribinin’ lati’nsha varianti’ni’n’ qaptali’nan apostrof qoyi’li’p,I’i’ tu’rinde jazi’ladi’.

6. Rus tili yamasa Yevropa tillerinen kirgen so’zlerde jumsalatug’i’n kirillshedegi ч worni’na chbirikpeli ha’ribi ali’nadi’. Sonda sh ha’ribi shashshanaashshigit si’yaqli’ so’zlerde, al chha’ribi chexchekChexov si’yaqli’ rus yamasa basqa evropa tillerinen kirgen sozlerde jumsaladi’.

Solay yetip, usi’ni’li’p ati’rg’an qaraqalpaq tilinin’ lati’n imlasi’ndag’i’ ha’ripler sani’ 34, al solardi’n’ ishinde dawi’sli’lari’ 9 ha’ripten ibarat boli’p, wolar to’mendegiler:

(A a), (A’ a’), (O o), (O’ o’), (U u), (U u), (I i), (I’ i’), (E e).

Qaraqalpaq tilinin’ lati’n jazi’wi’ndag’i’ usi’ni’li’p ati’rg’an a’lipbesinin’ strukturasi’ ha’m kirillsheden lati’n a’lipbesine sa’ykeslik tablicalari’ Ni’zamni’n’ aji’ralmas bo’legi si’pati’nda 1 ha’m 2-qosi’mshalarda keltirilgen.

Qaraqalpaqstan Respublikasi’
Joqarg’i’ Ken’esinin’ Basli’g’i’ M. YERNIYAZOV

No’kis qalasi’, 8-oktyabr 2009-ji’l
№253/III


«Латын жазыўына тийкарланған Қарақалпақ әлипбесин енгизиў ҳаққында»ғы Қарақалпақстан Республикасы Нызамына қосымшалар ҳәм өзгерислер киргизиў ҳаққында

Қарақалпақстан Республикасының
НЫ
ЗАМЫ

«Латын жазыўына тийкарланған қарақалпақ әлипбесин енгизиў хаққында»ғы Қарақалпақстан Республикасы Нызамына төмендеги қосымшалар ҳәм өзгерислер киргизилсин:

1. Әлипбеге C ҳәрибин киритиў усыныс етиледи. Бул ҳәрип рус ямаса басқа европа тиллеринен кирген сөзлерде жумсалатуғын кириллшедеги ц ҳәриби орнында қолланылады. Мысалы, ҳәзиргидегидей tsementtsentnertsirk ҳ.т.б. түринде емес, ал, cementcentnercirk х.т.б. түринде жазыў қолайлы деп есаплаймыз.

2. Сөз басында Ee ҳәриби рус ямаса басқа европа тиллеринен кирген сөзлерде эорнына ғана қолланылыўы (elektr – электр, ekran – экран, ekonomika – экономика), ал түпкиликли сөзлердиң басында болса е жазылмай, ол у ҳәм е ҳәриплериниң дизбеги арқалы (яғный уе көринисинде) жазылады (yelekyekiyeryertekyesapyetikҳ.т.б.).

3. Сөз басында жумсалатуғын O o ҳәрибиниң жағдайы да e сыяқлы болады. Сонлықтан, o ҳәриби де сөз басында тек рус ямаса европаның басқа тиллеринен кирген сөзлерде (operaorkestr т.б.) қолланылады, ал түпкиликли сөзлердиң басында еки ҳәрип пенен, (яғный wo көринисинде) (wotwoqpanwolwoy ҳ.т.б.) жазылады.

4. Тек түпкиликли сөзлерде ғана жумсалатуғын o ҳәриби де сөздиң басында еситилиўине қарай wo түринде жазылыўы зәрүр (wotwoswomirworwokiniw

т.б.).

5. Ҳәзирги ҳәрекеттеги даўыслы ы ҳәрибиниң латынша вариантының қапталынан апостроф қойылып, Ii түринде жазылады.

6. Рус тили ямаса Европа тиллеринен кирген сөзлерде жумсалатуғын кириллшедеги чорнына ch бирикпели ҳәриби алынады. Сонда sh ҳәриби shashshanaashshigitсыяқлы сөзлерде, ал ch ҳәриби chexchekChexov сыяқлы рус ямаса басқа европа тиллеринен кирген созлерде жумсалады.

Солай етип, усынылып атырған қарақалпақ тилиниң латын имласындағы ҳәриплер саны 34, ал солардың ишинде даўыслылары 9 ҳәриптен ибарат болып, олар төмендегилер:

(A a), (A’ a’), (O o), (O’ o’), (U u), (U u), (I i), (I’ i’), (E e).

Қарақалпақ тилиниң латын жазыўындағы усынылып атырған әлипбесиниң структурасы ҳәм кириллшеден латын әлипбесине сәйкеслик таблицалары Нызамның ажыралмас бөлеги сыпатында 1 ҳәм 2-қосымшаларда келтирилген.

Қарақалпақстан Республикасы
Жоқарғы Кеңесиниң Баслығы М. ЕРНИЯЗОВ

Нөкис қаласы, 8-октябрь 2009-жыл
№253/III


Ko'rip shi'g'i'ldi': 2843

Betler