Qaraqalpaqstan Respublikasi' Ministrler Ken'esi

Qaraqalpaqstan Respublikasi'ni'n' Ma'mleketlik hu'kimet portali'



Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w (113 Kb)    Versiyasi'    Betti doc ta'rizde ju'klep ali'w (113 KB)

Qaraqalpaqstan Respublikasi’ Konstituciyasi’

 

QARAQALPAQSTAN
RYESPUBLIKASININ'
KONSTITUSIYASI
 
ON YEKINSSI SSAQIRIQ
QARAQALPAQSTAN RYESPUBLIKASI
JOQARG'I SOVYETININ'
ON YEKINSHI SYESSIYASINDA

1993-JIL  9-APRYELDYE QABIL YETILGYEN

 

 

(1994-jildin'  26-fevralinda on yekinshi shaqiriq Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Sovetinin' on besinshi ha'm 1995-jildin' 31-oktyabr, 1997-jildin' 15-dekabrindegi birinshi shaqiriq Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' to'rtinshi, on u'shinshi sessiyalari, 2003-jil 12-noyabr Yekinshi shaqiriq Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' on yekinshi sessiyasinda ha'm 2014-jil 6-iyun on besinshi sessiyasinda o'zgerisler ha'm qosimshalar kirgizildi)

 

 


 


 

QARAQALPAQSTAN RYESPUBLIKASININ'
KONSTITUSIYASI

A L G' I    S O' Z

 

Qaraqalpaqstan Respublikasinin' xalqi,

adam huqiqlarin ha'm ma'mleketlik suverenitet printsiplerin o'zinin' jaqlaytug'inlig'in saltanatli tu'rde ja'riyalay otirip,

ha'zirgi ha'm keleshek a'wladlar aldinda joqari juwapkershilikti seze otirip,

Qaraqalpaqstan ma'mleketliligin rawajlandiriwdin' tariyxiy ta'jiriybesine su'yene otirip,

demokratiya ha'm sotsialliq a'dillik ideyalarina  o'zinin' sadiqlig'in tastiyiqlay otirip,

xaliq araliq huqiqtin' g'alaba ta'n aling'an normalarinin' artiqmashlig'in moyinlay otirip,

respublika puqaralarina ilayiqli turmisti ta'miyinlewge umtila otirip,

adamgershilikli, demokratiyaliq huqiqiy ma'mleket du'ziwdi waziypa yetip qoya otirip,

puqaraliq paraxatshiliqti ha'm milliy kelisimdi ta'miyinlew maqsetinde,

o'zinin' toliq huqiqli wa'killeri arqali Qaraqalpaqstan Respublikasinin' usi Konstitutsiyasin qabil yetedi.

 

 


 

BIRINSHI  TARAW
TIYKARG'I  PRINSIPLYER

I BAP. 
MA'MLYEKYETLIK  SUVYERYENITYET

1-statya. Qaraqalpaqstan - O'zbekstan Respublikasinin' quramina kiretug'in suverenli demokratiyaliq respublika. Ma'mlekettin' «Qaraqalpaqstan Respublikasi» ha'm «Qaraqalpaqstan» atamasi ten' ma'nili.

O'zbekstan Respublikasinin' ha'm Qaraqalpaqstan Respublikasinin' o'z-ara qatnasiqlari O'zbekstan Respublikasi Konstitutsiyasi ko'leminde O'zbekstan Respublikasi menen Qaraqalpaqstan Respublikasi arasinda du'zilgen sha'rtnamalar ja'ne kelisimler arqali ta'rtiplestiriledi.

Qaraqalpaqstan Respublikasi O'zbekstan Respublikasinin' quraminan Qaraqalpaqstan xalqinin' g'alaba xaliqliq referendumi tiykarinda shig'iw huqiqina iye.

2-statya. Ma'mleket xaliqtin' yerk-iqrarin bildiredi, onin' ma'plerine xizmet yetedi. Ma'mleketlik uyimlar ha'm lawazimli adamlar ja'miyettin' ha'm puqaralardin' aldinda juwapkerli.

3-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi ha'kimshilik aymaqliq du'zilisi ma'selelerin o'zinshe sheshedi, ma'mleketlik ha'kimiyat ha'm basqariw uyimlarinin' sistemasin belgileydi, O'zbekstan Respublikasi siyasatina u'ylesimli siyasatti ju'rgizedi.

Qaraqalpaqstan Respublikasinin' aymag'ina ha'm shegaralarina qol qatilmaydi, o'zgertiliwi ha'm bo'liniwi mu'mkin yemes.

4-statya. Qaraqalpaq tili ha'm o'zbek tili Qaraqalpaqstan Respublikasinin' ma'mleketlik tili bolip tabiladi.

Qaraqalpaqstan Respublikasi o'z aymag'inda jasawshi milletlerdin' ha'm xaliqlardin' tillerine, u'rp-a'detlerine ha'm da'stu'rlerine hu'rmet penen qarawdi, olardin' rawajlaniwi ushin jag'daylar du'ziwdi ta'miyinleydi.

5-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi o'zinin' nizam arqali tastiyiqlanatug'in ma'mleketlik nishanlarina - bayrag'ina, gerbine, gimnine iye.

6-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasinin' paytaxti No'kis qalasi.

 

II BAP. 
XALIQ  HA'KIMIYATI

7-statya. Xaliq ma'mleketlik ha'kimiyattin' birden-bir da'regi bolip tabiladi.

Qaraqalpaqstan Respublikasinda ma'mleketlik ha'kimiyat xaliqtin' ma'pi ushin Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Konstitutsiyasi arqali ja'ne sonin' tiykarinda qabil yetilgen nizamlar arqali tek bug'an wa'killik berilgen uyimlar ta'repinen g'ana a'melge asiriladi.

Ma'mleketlik ha'kimiyattin' wa'killiklerin o'zlestirip aliw, Konstitutsiyada na'zerde tutilmag'an ta'rtipte ha'kimiyat uyimlarinin' jumisin irkiw yamasa toqtatiw, ha'kimiyattin' jan'a ha'm parallel du'zilislerin do'retiw Konstitutsiyag'a qarsi ha'reketler bolip tabiladi, ol nizam boyinsha juwapkershilikke alip keledi.

8-statya. Qaraqalpaqstan aymag'inda jasawshi O'zbekstan Respublikasi puqaralari Qaraqalpaqstan Respublikasinin' puqaralarin quraydi.

9-statya. Ja'miyetlik ha'm ma'mleketlik turmistin' anag'urlim a'hmiyetli ma'seleleri xaliqtin' dodalawina shig'ariladi, xaliqliq dawisqa (referendumg'a) qoyiladi. Referendumdi o'tkeriw ta'rtibi nizam menen belgilenedi.

10-statya. Qaraqalpaqstan xalqi atinan tek g'ana ol saylag'an respublikanin' Joqarg'i Ken'esi ha'reket yete aladi.

Ja'miyettin' hesh bir bo'legi, siyasiy partiya, ja'miyetlik birlespe, ha'reket yamasa ayirim adam Qaraqalpaqstan xalqinin' atinan ha'reket yete almaydi.

11-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasinin' ma'mleketlik ha'kimiyat sistemasi - ha'kimiyattin' nizam shig'ariwshi, atqariwshi ha'm sud ha'kimiyatlarina bo'liniw printsipine tiykarlanadi.

12-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasinda ja'miyetlik turmis siyasiy institutlardin', ideologiyalardin' ha'm pikirlerdin' ko'p tu'rliligi tiykarinda rawajlanadi.

Hesh qanday ideologiya ma'mleketlik ra'smiy ideologiya sipatinda belgilene almaydi.

13-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasinda demokratiya uliwma adamgershilik printsiplerine tiykarlanadi, bularg'a muwapiq insan, onin' turmisi, yerkinligi, ar-namisi, qa'dir-qimbati ha'm basqa da ajiralmas huqiqlari yen' joqari bayliq bolip tabiladi.

Demokratiyaliq huqiqlar ha'm yerkinlikler Konstitutsiya ha'm nizamlar menen qorg'aladi.

14-statya. Ma'mleket o'zinin' jumisin insannin' ha'm ja'miyettin' abadanlig'i ma'plerin go'zlep, sotsialliq a'dillik ha'm nizamliliq printsiplerinde quradi.

 

III BAP.
KONSTITUSIYANIN' HA'M NIZAMNIN' U'STINLIGI

15-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasinda O'zbekstan Respublikasi menen Qaraqalpaqstan Respublikasi Konstitutsiyalarinin' ha'm nizamlarinin' so'zsiz u'stinligi moyinlanadi.

Ma'mleket, onin' uyimlari, lawazimli aldamlar, ja'miyetlik birlespeler, puqaralar Konstitutsiyag'a ha'm nizamlarg'a muwapiq ha'reket yetedi.

16-statya. Usi Konstitutsiyadag'i rejelerdin' bir de birewi Qaraqalpaqstan Respublikasinin' huqiqlarina ha'm ma'plerine za'lel keletug'inday yetip tu'sindirilmeydi.

Bir de nizam yamasa basqa da normativlik huqiq akti Konstitutsiyanin' normalarina ha'm printsiplerine qayshi keliwi mu'mkin yemes.

 

IV BAP. 
QARAQALPAQSTAN RYESPUBLIKASININ' XALIQ ARALIQ HA'M SIRTQI EKONOMIKALIQ QATNASIQLARI

17-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasinin' xaliq araliq ilimiy, ma'deniy ha'm sirtqi ekonomikaliq qatnasiqlari O'zbekstan Respublikasinin' ha'm Qaraqalpaqstan Respublikasinin' nizamlarina muwapiq a'melge asiriladi.



 





 

YEKINSHI TARAW
ADAMNIN' HA'M PUQARANIN' TIYKARG'I HUQIQLARI, YERKINLIKLYERI HA'M MINNYETLYERI

V BAP. ULIWMA  RYEJYELYER

18-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasinin' barliq puqaralari birdey huqiqlarg'a ja'ne yerkinliklerge iye bolip, jinisinin', rasasinin', milletinin', tilinin', dininin', sotsialliq shig'isinin', isenimlerinin', jekke ha'm ja'miyetlik awhalinin' ayirmashilig'ina qaramastan nizam aldinda ten'.

Jen'illikler tek nizam menen belgileniwi mu'mkin ha'm sotsialliq a'dillik printsiplerine sa'ykes keliwi tiyis.

19-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasinin' puqarasi ha'm ma'mleket o'z-ara huqiqlar ha'm o'z-ara juwapkershilik penen baylanisadi. Puqaralardin' Konstitutsiyada ha'm nizamlarda bekitilgen huqiqlari menen yerkinliklerine qol qatilmaydi ha'm sudtin' sheshimisiz bulardan ayiriwg'a yamasa sheklewge hesh kimnin' haqisi joq.

20-statya. Puqaranin' o'z huqiqlarin ha'm yerkinliklerin a'melge asiriwi basqa adamlardin', ma'mlekettin' ha'm ja'miyettin' nizamli ma'plerin, yerkinliklerin buzbawi tiyis.

 

VI BAP. 
PUQARALIQ

21-statya. O'zbekstan Respublikasinda birden-bir puqaraliqtin' belgileniwine muwapiq Qaraqalpaqstan Respublikasinin' ha'r bir puqarasi O'zbekstan Respublikasinin' puqarasi bolip tabiladi.

Puqaraliqqa yerisiw ha'm onnan ayirilip qaliw tiykarlari ha'm ta'rtibi O'zbekstan Respublikasinin' puqaraliq haqqindag'i nizami menen belgilenedi.

Qaraqalpaqstan Respublikasinin' aymag'inda bolip atirg'an sirt yelli puqaralarg'a ha'm puqaraliqqa iye yemes adamlarg'a xaliq araliq huqiq normalarina muwapiq huqiqlar menen yerkinlikler ta'miyinlenedi. Olar Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Konstitutsiyasinda ha'm nizamlarinda ja'ne O'zbekstan Respublikasinin' xaliq araliq sha'rtnamalarinda belgilengen minnetlerdi atqaradi.

 

VII BAP. 
JYEKKYE HUQIQLAR HA'M YERKINLIKLYER

22-statya. Jasaw huqiqi ha'r bir adamnin' ajiralmas huqiqi bolip tabiladi. Og'an qol qatiw yen' awir jinayat bolip tabiladi.

23-statya. Ha'r bir adam yerkinlik ha'm jekke qol qatilmasliq huqiqina iye.

Nizamg'a tiykarlanbay turip hesh kim qamaqqa alinbaydi yamasa qamaqta saqlanbaydi.

24-statya. Jinayat islewde ayiplang'an ha'r bir adam ayibi sudta ja'riyaliliq joli menen qaralmag'ansha ha'm nizamli ta'rtipte aniqlanbag'ansha ayipsiz yesaplanadi, onda og'an o'zin qorg'awi ushin mu'mkinshilikler ta'miyinlenedi.

Hesh kim qiynawlarg'a, ku'sh jumsawg'a, basqa da ayawsiz ha'reketke yamasa adamnin' ar-namisina tiyetug'in qatnasiqlarg'a duwshar yetiliwi mu'mkin yemes.

O'zinin' kelisimiz hesh kim meditsinaliq yamasa ilimiy ta'jiriybelerge tartilmaydi.

25-statya. Ha'r bir adam o'zinin' ar-namisina ha'm qa'dir-qimbatina qol qatiwdan, o'zinin' jekke turmisina aralasiwdan qorg'aniwg'a haqili, o'zinin' turaq jayina qol qatilmasliq huqiqina iye.

Nizam menen na'zerde tutilg'an jag'daydan ha'm ta'rtipten basqa payitlarda hesh kim turaq jayg'a kiriwge, onda tintiw ju'rgiziwge yamasa ko'zden o'tkeriwge, xat jazisiw ha'm telefon arqali so'ylesiw sirin buziwg'a haqili yemes.

26-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasinin' puqarasi O'zbekstan Respublikasinin' puqarasi boliw menen nizamda belgilengen sheklerden tisqari jag'daylarda O'zbekstan Respublikasi aymag'inda yerkin ju'riwge, O'zbekstan Respublikasina kiriwge ha'm onnan shig'ip ketiwge haqili.

27-statya. Ha'r bir adam oy-pikir, so'z ha'm isenim yerkinligine iye.

Ha'r bir adam ha'zirgi konstitutsiyaliq du'zimge qarsi bag'darlang'an ha'm nizam menen na'zerde tutilg'an basqa da sheklewlerden tisqari ha'r qanday ma'limlemeni izlestiriwge, aliwg'a ha'm taratiwg'a haqili.

Pikirler ha'm olardi bildiriw yerkinligi ma'mleketlik yamasa basqa da qupiyalar boyinsha nizam menen shekleniwi mu'mkin.

28-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasinin' barliq ma'mleketlik uyimlari, ja'miyetlik birlespeleri ha'm lawazimli adamlari puqaralarg'a olardin' huqiqlarina ja'ne ma'plerine tiyisli bolg'an hu'jjetler, sheshimler ha'm basqa da materiallar menen tanisiw mu'mkinshiligin ta'miyinlewge minnetli.

29-statya. Ha'mme ushin hu'jdan yerkinligine kepillik beriledi, ha'r kim ha'r qanday dinge iseniwge yamasa hesh qaysisina isenbewge haqili. Diniy ko'z-qaraslardi ma'jbu'riy tu'rde tan'iwg'a jol qoyilmaydi.

 

VIII BAP. 
SIYASIY  HUQIQLAR

30-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasinin' puqaralari ja'miyettin' ha'm ma'mlekettin' islerin basqariwg'a tikkeley, sonday-aq o'zlerinin' wa'killeri arqali qatnasiw huqiqina iye. Bunday qatnasiw o'zin-o'zi basqariw, referendumlar o'tkeriw ha'm ma'mleketlik uyimlardi demokratiyaliq tu'rde qa'liplestiriw, sonday-aq ma'mleketlik uyimlardin' jumisi u'stinen ja'miyetlik qadag'alawdi rawajlandiriw ha'm jetilistiriw arqali a'melge asiriladi.

Ma'mleketlik uyimlardin' jumisi u'stinen ja'miyetlik qadag'alawdi rawajlandiriw ha'm jetilistiriw arqali a'melge asiriladi.

31-statya. Puqaralar o'zlerinin' ja'miyetlik belsendiligin mitingler, jiynalislar ha'm demonstratsiyalar tu'rinde Qaraqalpaqstan Respublikasinin' nizamlarina muwapiq a'melge asiriw huqiqina iye. Ha'kimiyat uyimlari tek g'ana qa'wipsizlik sebeplerge bola usi ilajlardi toqtatiw yamasa olardin' o'tkeriliwine tiyim saliw huqiqina iye.

32-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasinin' puqaralari ka'siplik awqamlarg'a, siyasiy partiyalarg'a ha'm basqa da ja'miyetlik birlespelerge birlesiw, g'alaba ha'reketlerge qatnasiw huqiqina iye.

Siyasiy partiyalarda, ja'miyetlik birlespelerde, g'alaba ha'reketlerde, sonday-aq ha'kimiyattin' wa'killikli uyimlarinda oppozitsiyaliq azshiliqti quraytug'in adamlardin' huqiqlarin, yerkinliklerin ha'm qa'dir-qimbatin hesh kim kemsite almaydi.

33-statya. Ha'r bir adam o'z aldina, sonday-aq basqa adamlar menen birlesip, tiyisli ma'mleketlik uyimlarg'a, ma'kemelerge yamasa xaliq wa'killerine arzalar beriw, usinislar ko'rsetiw ha'm shag'imlar yetiw huqiqina iye.

Arzalar, usinislar yamasa shag'imlar nizam menen belgilengen ta'rtipte ha'm mu'ddetlerde qarap shig'iliwi tiyis.

 

IX BAP. 
EKONOMIKALIQ HA'M SOSIALLIQ HUQIQLAR

34-statya.  Ha'r bir adam menshik huqiqina iye. Bank amanatlarinin' sir saqlaniwina ha'm miyrasliliq huqiqina nizam menen kepillik beriledi.

35-statya. Ha'r bir adam miynet yetiw, jumisti yerkin tan'lap aliw, a'dil miynet jag'daylarinda islew ha'm nizamda ko'rsetilgen ta'rtipte jumissizliqtan qorg'aniw huqiqina iye.

Sudtin' hu'kimi menen tayinlang'an jazani o'tew ta'rtibinen yamasa nizamda ko'rsetilgen ta'rtipten basqa jag'daylarda ma'jbu'riy miynet qadag'an yetiledi.

36-statya. Jallanip islewshi adamlar haqi to'lenetug'in dem alis huqiqina iye boladi. Jumis waqtinin', haqi to'lenetug'in miynet dem alisinin' mu'ddeti nizam menen belgilenedi.

37-statya. Ha'r bir adam qartayg'anda, miynet yetiw uqibinan ayirilg'anda, sonday-aq asirawshisinan ayirilg'anda ha'm nizam menen na'zerde tutilg'an basqa da jag'daylarda sotsialliq jaqtan ta'miyinleniw huqiqina iye.

Pensiyalar, napaqalar, sotsialliq ja'rdemnin' basqa da tu'rleri ra'smiy tu'rde belgilengen ku'neltiw za'ru'rliginin' yen' kem mug'darinan az boliwi mu'mkin yemes.

38-statya. Ha'r bir adam qa'nigeli meditsinaliq xizmetten paydalaniw huqiqina iye.

39-statya. Ha'r bir adam bilim aliw huqiqina iye. Biypul uliwma bilim aliwg'a ma'mleket ta'repinen kepillik beriledi. Mektep isi ma'mlekettin' baqlawinda boladi.

40-statya. Ha'r bir adamg'a ilimiy ha'm texnikaliq do'retiwshilik yerkinligi, ma'deniyattin' jetiskenliklerinen paydalaniw huqiqina kepillik beriledi.

Ma'mleket ja'miyettin' ma'deniy, ilimiy ha'm texnikaliq rawajlaniwina g'amxorliq yetedi.

 

X BAP. 
ADAM HUQIQLARININ' HA'M YERKINLIKLYERININ' KYEPILLIKLYERI

41-statya. Ma'mleket puqaralardin' Konstitutsiya ha'm nizamlar menen bekitilgen huqiqlarin ja'ne yerkinliklerin ta'miyinleydi.

42-statya. Ha'r bir adamg'a o'zinin' huqiqlari menen yerkinliklerin sud arqali qorg'aw, ma'mleketlik uyimlardin', lawazimli adamlardin', ja'miyetlik birlespelerdin' nizamsiz ha'reketleri jo'ninde sudqa shag'im yetiw huqiqina kepillik beriledi.

43-statya. Jas o'spirimlerdin', miynetke jaramsiz ha'm jalg'iz basli qartayg'an adamlardin' huqiqlari ma'mleket ta'repinen qorg'aladi.

44-statya. Hayal-qizlar ha'm yer adamlar ten'dey huqiqlarg'a iye.

 

XI BAP. 
PUQARALARDIN' MINNYETLYERI

45-statya. Barliq puqaralar o'zlerine Konstitutsiyada bekitilgen minnetlerdi atqaradi.

46-statya. Puqaralar Konstitutsiyani ha'm nizamlardi saqlawg'a, basqa adamlardin' huqiqlarin, yerkinliklerin, ar-namisin ha'm qa'dir-qimbatin hu'rmetlewge minnetli.

47-statya. Puqaralar Qaraqalpaqstan xalqinin' tariyxiy, ruwxiy ha'm ma'deniy miyraslarin saqlawg'a minnetli.

Ma'deniyat yestelikleri ma'mleket ta'repinen qorg'aladi.

48-statya. Puqaralar qorshap turg'an ta'biyiy ortaliqqa itiyatli qatnas jasawg'a minnetli.

49-statya. Puqaralar nizam menen belgilengen saliqlardi ha'm jergilikli jiyimlardi to'lewge minnetli.

50-statya. O'zbekstan Respublikasin ha'm Qaraqalpaqstan Respublikasin qorg'aw - Qaraqalpaqstan Respublikasinin' ha'r bir puqarasinin' minneti. Puqaralar nizamda belgilengen ta'rtipte a'skeriy yamasa alternativali xizmetti o'tewge minnetli.





 





 

U'ShINShI  TARAW
JA'MIYYeT  HA'M  ADAM

XII BAP.
JA'MIYYeTTIN'  EKONOMIKALIQ  TIYKARLARI

51-statya. Bazar qatnasiqlarin rawajlandiriwg'a bag'darlang'an Qaraqalpaqstan ekonomikasinin' tiykarin menshiktin' ha'r qiyli tu'rleri quraydi. Ma'mleket tutiniwshi huqiqlarinin' artiqmashlig'in yesapqa alip, ekonomikaliq xizmetke, isbilermenlikke, miynet yerkinligine, menshiktin' barliq tu'rlerinin' ten' huqiqlilig'ina ja'ne olardin' huqiqiy jaqtan qorg'aliwina kepillik beredi.

Basqa da menshik tu'rleri menen bir qatarda jekke menshikke qol qatilmaydi ha'm oni ma'mleket qorg'aydi. Menshik iyesi onnan tek nizamda na'zerde tutilg'an jag'daylarda ha'm ta'rtipte g'ana ayiriliwi mu'mkin.

52-statya. Menshik iyesi o'zine tiyisli mu'likke o'z iqtiyarinsha iyelik yetedi, paydalanadi ha'm biylik yetedi. Mu'likti paydalaniw ekologiyaliq ortaliqqa za'lel keltirmewi, puqaralardin', yuridikaliq ta'replerdin' ha'm ma'mlekettin' huqiqlarin ja'ne nizam menen qozg'alatug'in ma'plerin buzbawi tiyis.

53-statya. Jer, onin' qazilma bayliqlari, suwlar, o'simlik ha'm haywanat du'nyasi ja'ne basqa da ta'biyiy qorlar uliwma milliy bayliq bolip tabiladi, olardan aqilg'a ug'ras paydalaniw tiyis ha'm olar ma'mleket ta'repinen qorg'aladi.

 

XIII BAP.
JA'MIYYeTLIK  BIRLYeSPYeLYeR

54-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasinda nizam menen belgilengen ta'rtipte dizimge aling'an ka'siplik awqamlar, siyasiy partiyalar, ilimpazlar ja'miyetleri, hayal-qizlar sho'lkemleri, veteranlar ha'm jaslar sho'lkemleri, do'retiwshi awqamlar, g'alabaliq ha'reketler ha'm puqaralardin' basqa da birlespeleri ja'miyetlik birlespeler dep taniladi.

55-statya. Konstitutsiyaliq du'zimdi ku'sh penen o'zgertiwdi maqset yetip qoyg'an, Respublikanin' suverenitetine, pu'tinligine ha'm qa'wipsizligine, onin' puqaralarinin' konstitutsiyaliq huqiqlarina ha'm yerkinliklerine qarsi ha'reket yetetug'in, uristi, sotsialliq, milliy, rasaliq ha'm diniy o'shpenlilikti na'siyatlaytug'in, xaliqtin' den sawlig'ina ha'm a'dep-ikramlilig'ina qol qatatug'in siyasiy partiyalar, basqa da ja'miyetlik birlespeler, sonday-aq a'skeriylestirilgen birlespeler, milliy ha'm diniy belgileri boyinsha siyasiy partiyalar du'ziw ha'm olardin' jumis islewi qadag'an yetiledi.

Astirtin ja'miyetler ha'm birlespeler du'ziw qadag'an yetiledi.

56-statya. Ma'mleket ja'miyetlik birlespelerdin' huqiqlari menen nizamli ma'plerinin' saqlaniwin ta'miyinleydi, olardin' ja'miyetlik turmisqa qatnasiwi ushin ten'dey huqiq mu'mkinshiliklerin du'zedi.

Ma'mleketlik uyimlardin' ha'm lawazimli adamlardin' jumisina ja'miyetlik birlespelerdin' aralasiwina, sonday-aq ja'miyetlik birlespelerdin' jumisina ma'mleketlik uyimlardin' ha'm lawazimli adamlardin' aralasiwina da jol qoyilmaydi.

57-statya. Ka'siplik awqamlar xizmetkerlerdin' sotsialliq-ekonomikaliq huqiqlarin ha'm ma'plerin go'zleydi ja'ne qorg'aydi. Ka'siplik sho'lkemlerge ag'zaliq iqtiyarli boladi.

58-statya. Siyasiy partiyalar ha'r qiyli sotsialliq qatlamlardin' ha'm toparlardin' siyasiy yerkin bildiredi ja'ne o'zlerinin' demokratiyaliq jol menen saylang'an wa'killeri arqali ma'mleketlik ha'kimiyatti du'ziwge qatnasadi. Siyasiy partiyalar o'z jumisin qarji menen ta'miyinlew da'rekleri haqqinda belgilengen ta'rtipte Joqarg'i Ken'eske yamasa ol wa'killik bergen uyimg'a ashiq yesap beriwi sha'rt.

59-statya. Diniy sho'lkemler ha'm birlespeler ma'mleketten ajiratilg'an ha'm nizam aldinda ten'. Ma'mleket diniy birlespelerdin' jumisina aralaspaydi.

60-statya. Ja'miyetlik birlespelerdi tarqatiw, olardin' jumisina tiyim saliw yamasa sheklew tek sudtin' sheshimi tiykarinda a'melge asiriladi.

 

XIV BAP. 
ShAN'ARAQ

61-statya. Shan'araq ja'miyettin' tiykarg'i buwini bolip tabiladi ha'm ja'miyet ja'ne ma'mleket ta'repinen qorg'aliw huqiqina iye.

Neke ta'replerdin' yerkin kelisimine ha'm ten' huqiqlig'ina tiykarlang'an.

62-statya. Ata-analar balalarin yerjetiwge deyin saqlawg'a, ta'rbiyalawg'a minnetli.

Ma'mleket ha'm ja'miyet jetim balalardin' ha'm ata-analardin' qa'wenderliginen ayirilg'an balalardin' saqlaniwin, ta'rbiyalaniwin ha'm olardin' bilim aliwin ta'miyinleydi, olar jo'ninde qayirqomliq jumislarin xoshametleydi.

63-statya. Balalar ata-analarinin' shig'isina ha'm puqaraliq halatina qaramastan nizam aldinda ten'.

Analiq ha'm balaliq ma'mleket ta'repinen qorg'aladi.

64-statya. Yerjetken, miynetke jaramli balalar o'zlerinin' ata-analarina g'amxorliq ko'rsetiwge minnetli.

 

XV BAP.
G'ALABA  XABAR  QURALLARI

 65-statya. G'alaba xabar qurallari yerkin ha'm nizamg'a muwapiq ha'reket yetedi. Olar ma'limlemenin' durislig'i ushin belgilengen ta'rtipte juwap beredi.

Senzurag'a jol qoyilmaydi.




 





 

TO'RTINShI  TARAW
HA'KIMShILIK-AYMAQLIQ  DU'ZILIS

XVI BAP. 
QARAQALPAQSTAN  RYESPUBLIKASININ' HA'KIMShILIK-AYMAQLIQ  DU'ZILISI

66-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi - rayonlardan, qalalardan, poselkalardan, awillardan ibarat.

67-statya. Rayonlardi ha'm qalalardi du'ziw ha'm saplastiriw, sonday-aq olardin' shegaralarin o'zgertiw Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi ta'repinen a'melge asiriladi.




 





 

BYeSINShI  TARAW
MA'MLYeKYeTLIK HA'KIMIYaTTI  ShO'LKYeMLYeSTIRIW

XVII BAP.
QARAQALPAQSTAN RYESPUBLIKASININ'
 JOQARG'I KYeN'YeSI

68-statya. Nizam shig'ariw ha'kimiyatin a'melge asiratug'in Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Joqarg'i Ken'esi joqari ma'mleketlik ha'kimiyat uyimi bolip tabiladi.

69-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi - aymaqliq saylaw okruglerinen ko'p partiyaliq tiykarinda 5 jilliq mu'ddetke saylanatug'in 65 deputattan ibarat.

Saylaw ku'nine 25 jasqa tolg'an O'zbekstan Respublikasi puqaralari Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esine saylaniw huqiqina iye.

Deputatliqqa kandidatlarg'a qoyilatug'in talaplar nizam menen belgilenedi.

70-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' ayriqsha wa'killiklerine to'mendegiler tiyisli:

1) Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Konstitutsiyasin qabil yetiw, og'an o'zgerisler ha'm qosimshalar kirgiziw;

2) Qaraqalpaqstan Respublikasinin' nizamlarin qabil yetiw, olarg'a o'zgerisler ha'm qosimshalar kirgiziw, Qaraqalpaqstan Respublikasinin' nizamlarina tu'sinik beriw;

3) ekonomikaliq ha'm sotsialliq rawajlaniwdin' ma'mleketlik strategiyaliq programmalarin qabil yetiw;

4) Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' Baslig'i ha'm onin' orinbasarin saylaw;

5) Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' Prezidiumin du'ziw;

6) Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi Baslig'inin' usiniwi boyinsha O'zbekstan Respublikasi Prezidentinin' kelisimi menen Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esinin' Baslig'in tayinlaw ha'm lawaziminan bosatiw;

7) Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esi Baslig'inin' orinbasarlari ha'm Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esinin' ag'zalari lawazimina tayinlaw ha'm bosatiw, Qaraqalpaqstan Respublikasinin' ministrliklerin, ma'mleketlik komitetlerin ha'm basqa da ma'mleketlik basqariw uyimlarin du'ziw ha'm saplastiriw;

8) Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Konstitutsiyaliq baqlaw komitetin, Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Puqaraliq isler boyinsha Joqarg'i sudin, Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Jinayat isleri boyinsha Joqarg'i sudin, Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Xojaliq sudin saylaw;

9) puqaraliq ha'm jinayat isleri boyinsha rayonlararaliq, rayonliq, qalaliq sudlarinin' sudyalarin tayinlaw ha'm lawaziminan bosatiw;

10) Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi Prezidiuminin' usinisi boyinsha O'zbekstan Respublikasi Bas prokurorinin' kelisimi menen, Qaraqalpaqstan Respublikasi Prokurorin tayinlaw ha'm lawaziminan bosatiw;

11) Qaraqalpaqstan Respublikasi Ta'biyatti qorg'aw boyinsha ma'mleketlik komitetinin' baslig'in tayinlaw ha'm lawaziminan bosatiw;

12) xaliq deputatlari jergilikli Ken'eslerinin' sheshimlerin toqtatip qoyiw ha'm biykarlaw;

13) Ha'kimshilik-aymaqliq du'zilis ma'selelerin nizamlar menen retlestiriw;

14) respublikaliq ha'm jergilikli ma'mleketlik ha'kimiyat uyimlarinin' sistemasin ha'm wa'killiklerin belgilew;

15) Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esinin' usinisi menen Qaraqalpaqstan Respublikasinin' ma'mleketlik byudjetin tastiyiqlaw ha'm onin' orinlaniwi boyinsha yesaplarin tastiyiqlaw;

16) Qaraqalpaqstan Respublikasinin' ma'mleketlik siyliqlarin ha'm hu'rmetli ataqlarin sho'lkemlestiriw;

17) Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esine ha'm jergilikli wa'killikli uyimlarg'a saylawlar belgilew; Orayliq saylaw komissiyasin du'ziw;

18) O'zbekstan Respublikasinin' joqari ma'mleketlik ha'kimiyat ha'm basqariw uyimlari aktlerinin' O'zbekstan Respublikasi Konstitutsiyasina muwapiqlig'i haqqinda O'zbekstan Respublikasi Konstitutsiyaliq sudina usinislar beriw;

19) parlament qadag'alawin ha'm usi Konstitutsiyada na'zerde tutilg'an basqa da wa'killiklerdi a'melge asiriw.

71-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' jumisi Qaraqalpaqstan Respublikasi Konstitutsiyasinda ha'm Joqarg'i Ken'esinin' Reglametinde belgilengen ta'rtipte a'melge asiriladi.

72-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' ma'jilisi jumisina barliq deputatlardin' uliwma saninin' keminde u'shten yekisi qatnassa toliq huqiqli bolip tabiladi.

73-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' ha'm onin' uyimlarinin' ma'jilislerine Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esinin' Baslig'i ha'm onin' orinbasarlari, ministrler, ma'mleketlik komitetlerdin' basliqlari, basqa da ma'mleketlik basqariw uyimlarinin' basshilari, Qaraqalpaqstan Respublikasi Konstitutsiyaliq baqlaw komitetinin' baslig'i, Qaraqalpaqstan Respublikasi Puqaraliq isler boyinsha Joqarg'i sudinin' baslig'i, Qaraqalpaqstan Respublikasi Jinayat isleri boyinsha Joqarg'i sudinin' baslig'i, Qaraqalpaqstan Respublikasi Xojaliq sudinin' baslig'i, Qaraqalpaqstan Respublikasi Prokurori qatnasiwi mu'mkin.

74-statya. O'zinin' wa'killik mu'ddeti pitkennen keyin Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi jan'a shaqiriq Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' jumisi baslang'ang'a shekem o'z jumisin dawam yettiredi.

Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' saylawlardan keyingi birinshi ma'jilisi Orayliq saylaw komissiyasi ta'repinen saylawlardan keyin yeki aydan keshiktirilmey shaqiriladi.

75-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Joqarg'i Ken'esinde nizam shig'ariw baslamasin ko'terip shig'iw huqiqi Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' deputatlarina, Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esine, Qaraqalpaqstan Respublikasi Konstitutsiyaliq baqlaw komitetine, Qaraqalpaqstan Respublikasi Puqaraliq isler boyinsha Joqarg'i sudina, Qaraqalpaqstan Respublikasi Jinayat isleri boyinsha Joqarg'i sudina, Qaraqalpaqstan Respublikasi Xojaliq sudina, Qaraqalpaqstan Respublikasi Prokurorina tiyisli.

76-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi nizamlar, qararlar ha'm basqa da aktler qabil yetedi. Nizamdi qabil yetiw ushin Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' barliq deputatlarinin' ko'pshilik dawisi talap yetiledi.

Qaraqalpaqstan Respublikasinin' nizamlarin ha'm Joqarg'i Ken'esinin' basqa da normativlik aktlerin baspa so'zde ja'riyalaw olardi qollaniwdin' minnetli sha'rti bolip tabiladi.

77-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi nizam joybarlarin tayarlaw jumisin ju'rgiziw, Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' talqilawina usinilatug'in ma'selelerdi aldin ala qarap shig'iw ha'm tayarlaw, nizamlardin' ha'm Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' basqa da sheshimlerinin' orinlaniwin qadag'alaw ushin deputatlar arasinan komitetler ha'm komissiyalar saylaydi.

Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Joqarg'i Ken'esi za'ru'r jag'daylarda turaqli yamasa waqitsha deputatliq, tekseriw ha'm basqa da komissiyalar du'zedi.

Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi komitetleri ha'm komissiyalarinin' wa'killikleri ha'm jumis ta'rtibi nizam menen belgilenedi.

78-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Joqarg'i Ken'esi deputatlarinin' deputatliq jumisi menen baylanisli qa'rejetleri belgilengen ta'rtipte o'teledi. Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinde ha'm onin' uyimlarinda turaqli tiykarda isleytug'in deputatlar o'z wa'killikleri da'wirinde haqi to'lenetug'in basqa bir lawazimdi iyelewi, isbilermenlik jumis penen shug'illaniwi mu'mkin yemes.

79-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' deputati qol qatilmasliq huqiqinan paydalanadi. Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' kelisimisiz ol jinayi juwapkershilikke tartiliwi, qamawg'a aliniwi yamasa og'an sud ta'rtibinde beriletug'in ha'kimshilik jaza sharalari qollaniliwi mu'mkin yemes.

 

XVIII BAP.
QARAQALPAQSTAN  RYeSPUBLIKASI 
JOQARG'I  KYeN'YeSININ'  BASLIG'I

80-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' Baslig'i Qaraqalpaqstan Respublikasi Basshisi ha'm yen' joqari lawazimli shaxs bolip tabiladi.

Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' Baslig'i Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Joqarg'i Ken'esi ta'repinen O'zbekstan Respublikasi Prezidentinin' kelisimi menen Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' deputatlarinin' arasinan jasirin dawis beriw joli menen Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' wa'killigi mu'ddetine saylanadi.

81-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' Baslig'i:

1) Qaraqalpaqstan Respublikasinin' joqari nizam shig'ariw ha'm atqariw ha'kimiyati uyimlarinin' o'z-ara baylanisli ha'reket yetiwin ta'miyinleydi;

2) Respublikadag'i jag'day haqqinda ha'm basqa da a'hmiyetli ma'seleler boyinsha Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Joqarg'i Ken'esine bayanatlar usinadi;

3) O'zbekstan Respublikasinin' nizamlarin ha'm Oliy Majlisinin' basqa da sheshimlerin, O'zbekstan Respublikasi Prezidentinin' pa'rmanlarin ha'm basqa da aktlerin turmisqa asiriwdi sho'lkemlestirediQaraqalpaqstan Respublikasi nizamlarinin' ha'm Joqarg'i Ken'es qararlarinin' orinlaniwin qadag'alawdi sho'lkemlestiredi;

4) Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esine Joqarg'i Ken'es Baslig'inin' orinbasarin, Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' komitetleri ha'm komissiyalarinin' basliqlarin saylaw ushin kandidaturalar usinadi;

5) O'zbekstan Respublikasi Prezidentinin' kelisimi menen Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esine Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esinin' Baslig'i lawazimina kandidatura usinadi;

6) Rayonliq, qalaliq ha'kimlerdi ha'm olardin' orinbasarlarin, keyin ala tiyisli xaliq deputatlari Ken'eslerinin' tastiyiqlawi menen tayinlaydi ha'm lawaziminan bosatadi;

7) Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esine Joqarg'i Ken'es Prezidiuminin' kelisimi menen Qaraqalpaqstan Respublikasi Konstitutsiyaliq baqlaw komitetinin' baslig'i ha'm ag'zalari lawazimina kandidaturalardi usinadi;

8) Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esine O'zbekstan Respublikasi Prezidentinin' kelisimi menen Qaraqalpaqstan Respublikasi Puqaraliq isler boyinsha Joqarg'i sudinin' baslig'i ha'm sudyalari, Qaraqalpaqstan Respublikasi Jinayat isleri boyinsha Joqarg'i sudinin' baslig'i ha'm sudyalari, Qaraqalpaqstan Respublikasi Xojaliq sudinin' baslig'i ha'm sudyalari, sonday-aq puqaraliq ha'm jinayat isleri boyinsha raylonlararaliq, rayonliq ha'm qalaliq sudlardin' sudyalari lawazimlarina kandidaturalar usinadi;

9) Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esine Joqarg'i Ken'es Prezidiuminin' kelisimi menen Qaraqalpaqstan Respublikasi Ta'biyatti qorg'aw boyinsha ma'mleketlik komitetinin' baslig'i lawazimina kandidatura usinadi;

10) Joqarg'i Ken'estin' qarap shig'iwina usinilatug'in ma'selelerdi tayarlawg'a uliwma basshiliqti a'melge asiradi. Joqarg'i Ken'estin' ma'jilisin shaqiradi, komitetler ha'm komissiyalar basliqlari menen birlikte onin' ku'n ta'rtibine usinislar qa'liplestiredi;

11) Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' ha'm onin' Prezidiuminin' jumisin sho'lkemlestiredi, onin' ma'jilislerine basshiliq yetedi, Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Joqarg'i Ken'esi ha'm onin' Prezidiumi ta'repinen qabil yetilgen Qaraqalpaqstan Respublikasinin' nizamlari ha'm basqa da aktlerine qol qoyadi, Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' komitetleri ha'm komissiyalarinin' jumisin bag'darlaydi ha'm baylanistiradi;

12) Qaraqalpaqstan Respublikasinin' ma'mleketlik siyliqlarina ha'm Qaraqalpaqstan Respublikasinin' hu'rmetli ataqlarina usinadi;

13) sudlang'an puqaralardi a'piw yetiw haqqinda ma'sele qozg'aydi;

14) nizam joybarlarinin' ha'm ma'mleketlik turmistin' basqa da a'hmiyetli ma'selelerinin' xaliqliq dodalaniwin sho'lkemlestiredi;

15) ha'rekettegi nizamlar menen na'zerde tutilg'an basqa da wa'killiklerdi a'melge asiradi.

Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' Baslig'i o'z wa'killiklerine tiyisli ma'selelerdi Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi Prezidiuminin' qarap shig'iwina usiniw huqiqina iye.

82-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' Baslig'i o'z wa'killiklerine tiyisli ma'seleler boyinsha biylik qabil yetedi.

83-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' Baslig'i Qaraqalpaqstan Respublikasi Konstitutsiyasin ha'm nizamlarin buzg'an jag'dayda Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi ta'repinen shaqirtip aliniwi mu'mkin. Shaqirtip aliw haqqindag'i sheshim Qaraqalpaqstan Respublikasi Konstitutsiyaliq baqlaw komitetinin' juwmag'in yesapqa alip, Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi deputatlarinin' u'shten bir bo'leginin' baslamasi boyinsha Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi deputatlarinin' uliwma saninin' keminde u'shten yekisinin' ko'pshilik dawisi menen qabil yetiledi.

Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' Baslig'i o'z wa'killigin jekke arzasi boyinsha, sonday-aq Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi du'zgen Ma'mleketlik meditsinaliq komissiyasinin' juwmag'i menen tastiyiqlang'an den sawlig'inin' jag'dayi boyinsha o'z minnetlerin orinlay almasa, toqtatiwi mu'mkin. Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi Baslig'inin' wa'killigin toqtatiw haqqindag'i sheshim Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi deputatlarinin' uliwma saninin' ko'pshilik dawisi menen qabillanadi.

Bunday jag'daylarda 10 ku'n ishinde Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' jan'a Baslig'in saylaw o'tkeriledi.

 

XIX BAP.
QARAQALPAQSTAN  RYeSPUBLIKASI
JOQARG'I  KYeN'YeSININ'  PRYeZIDIUMI

84-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' jumisin sho'lkemlestiriw ha'm basqa da wa'killiklerin a'melge asiriw ushin, Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' Prezidiumi du'ziledi.

Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi Prezidiuminin' quramina Joqarg'i Ken'es Baslig'i, onin' orinbasari, Joqarg'i Ken'estin' komitetleri ha'm komissiyalarinin' basliqlari, Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esindegi partiyaliq toparlardin' basshilari kiredi.

85-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' Prezidiumi:

1) Joqarg'i Ken'es sessiyasinin' ku'n ta'rtibi ha'm jumis ta'rtibi boyinsha usinislar tayarlaydi;

2) Joqarg'i Ken'es komitetleri ha'm komissiyalarinin' ju'rgizip atirg'an jumisi haqqinda bildiriwlerin ha'm Qaraqalpaqstan Respublikasi nizamlarinin' ha'm Joqarg'i Ken'estin' sheshimlerinin' orinlaniwi boyinsha ma'limlemelerin tin'laydi;

3) nizam joybarlari boyinsha jumistin' jobalastiriliwin sho'lkemlestiredi;

4) Joqarg'i Ken'es Baslig'inin' usinisi menen nizam joybarlarin ha'm basqa da hu'jjetlerdi aldin ala qarap shig'adi;

5) Joqarg'i Ken'estin' sessiyasinda deputatlardin' bildirgen usinis ha'm pikirlerin talqilaydi ha'm olar boyinsha tiyisli sheshimler qabil yetedi;

6) Qaraqalpaqstan Respublikasinin' ma'mleketlik siyliqlari menen siyliqlaydi ha'm Qaraqalpaqstan Respublikasinin' hu'rmetli ataqlarin beredi;

7) Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' sessiyalari aralig'indag'i da'wirde Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esi Baslig'inin' usiniwi menen Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esi Baslig'inin' orinbasarlarin ja'ne Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esinin' ag'zalarin tayinlaydi ha'm lawaziminan bosatadi, Qaraqalpaqstan Respublikasi ministrliklerin, ma'mleketlik komitetlerin ha'm basqa da ma'mleketlik basqariw uyimlarin du'zedi ha'm saplastiradi, keyin ala bul ma'seleler boyinsha qarardi Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' tastiyiqlawina usinadi;

8) Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esine O'zbekstan Respublikasi Bas prokurorinin' kelisimi menen Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Prokurori lawazimina kandidatura usinadi;

9) sessiyalar aralig'indag'i da'wirde Joqarg'i Ken'es deputatin nizam menen belgilengen jag'dayda ha'm ta'rtipte juwapkershilikke tartiwg'a, sonday-aq jumis beriwshinin' baslamasi boyinsha onin' menen miynet sha'rtnamasin toqtatiwg'a kelisim beredi;

10) Joqarg'i Ken'estin' jumisina ha'm deputatlardin' o'z wa'killiklerin na'tiyjeli a'melge asiriwina baylanisli basqa da ma'selelerdi qaraydi;
Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' Prezidiumi o'z wa'killiklerine tiyisli ma'seleler boyinsha qararlar shig'aradi, olar belgilengen ta'rtipte ja'riyalanadi.

 

XX BAP.
QARAQALPAQSTAN RYeSPUBLIKASI
MINISTRLYeR KYeN'YeSI

86-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esi - Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Hu'kimeti - Qaraqalpaqstan Respublikasinin' ma'mleketlik ha'kimiyatinin' joqari atqariwshi - basqariwshi uyimi bolip tabiladi.

87-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Ministrler Ken'esi Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Joqarg'i Ken'esi ta'repinen du'ziledi.

Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esi ekonomikanin' na'tiyjeli islewine, sotsialliq ha'm ruwxiy tarawlarg'a basshiliq yetiwdi, O'zbekstan Respublikasi nizamlarinin' ha'm O'zbekstan Respublikasi Oliy Majlisinin' basqa da sheshimlerinin', O'zbekstan Respublikasi Prezidenti pa'rmanlarinin', qararlarinin' ha'm biyliklerinin', O'zbekstan Respublikasi Ministrler Kabineti qararlarinin' ha'm biyliklerinin', Qaraqalpaqstan Respublikasi nizamlarinin' ha'm Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' basqa da sheshimlerinin', Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi Prezidiumi qararlarinin' orinlaniwin ta'miyinleydi.

Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esi Qaraqalpaqstan Respublikasi ma'mleketlik basqariw uyimlarinin', sonday-aq rayonlar ha'm qalalar ha'kimlerinin' aktlerin toqtatadi, biykarlaydi.

88-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esin Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi Baslig'inin' usiniwi boyinsha O'zbekstan Respublikasi Prezidentinin' kelisimi menen Joqarg'i Ken'es ta'repinen tayinlanatug'in Basliq basqaradi.

Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esinin' Baslig'i lawazimi boyinsha O'zbekstan Respublikasi Ministrler Kabinetinin' quramina kiredi.

Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esinin' Baslig'i:

1) hu'kimettin' jumisina basshiliq yetedi ha'm onin' o'z wa'killiklerin na'tiyjeli a'melge asiriw ushin ilajlar qabil yetedi;

2) Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esine, al sessiyalar aralig'indag'i da'wirde Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' Prezidiumina Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esi Baslig'inin' orinbasarlarin ha'm Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esinin' ag'zalarin tayinlaw ha'm lawaziminan bosatiw haqqinda kandidaturalar usinadi;

3) Ministrler Ken'esi Baslig'inin' orinbasarlari arasinda waziypalardi bo'listiredi ha'm keyin ala oni Ministrler Ken'esinin' Prezidiuminda tastiyiqlatadi;

4) Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esine, al sessiyalar aralig'indag'i da'wirde Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' Prezidiumina Qaraqalpaqstan Respublikasinin' ministrliklerin, ma'mleketlik komitetlerin ha'm basqa da ma'mleketlik basqariw uyimlarin du'ziw ha'm saplastiriw haqqinda usinislar beredi;

5) Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' Baslig'ina rayonlar, qalalar ha'kimlerin ha'm olardin' orinbasarlarin tayinlaw ha'm lawaziminan bosatiw haqqinda kandidaturalar usinadi;

6) Ministrler Ken'esi ha'm onin' Prezidiuminin' ma'jilislerine basshiliq yetedi;

7) Ministrler Ken'esinin' jumisinda kollegiyalliqti ta'miyinleydi;

8) Ministrler Ken'esi ha'm onin' Prezidiuminin' ma'jilisinde qaraliwdi talap yetpeytug'in, ma'mleketlik ha'm xojaliq basqariwinin' ayirim ma'seleleri boyinsha sheshimler qabil yetedi;

9) o'z wa'killigi sheginde nizam ta'repinen belgilengen basqa da wa'killiklerdi a'melge asiradi.

89-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esi Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' aldinda juwapkerli ja'ne og'an yesap beredi.

Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esi o'z jumisi haqqinda Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' aldinda ha'r jili keminde bir ret yesap beredi.

Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esi jan'adan saylang'an Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi aldinda o'z wa'killiklerin toqtatadi.

90-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esi O'zbekstan Respublikasi nizamlari ha'm O'zbekstan Respublikasi Oliy Majlisinin' basqa da sheshimleri, O'zbekstan Respublikasi Prezidentinin' pa'rmanlari, qararlari ha'm biylikleri, O'zbekstan Respublikasi Ministrler Kabinetinin' qararlari ha'm biylikleri, Qaraqalpaqstan Respublikasinin' nizamlari ha'm Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' basqa da sheshimleri, Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi Prezidiuminin' qararlari tiykarinda ja'ne olardi orinlay otirip, Qaraqalpaqstan Respubliksinin' pu'tkil aymag'inda orinlaniwi sha'rtli bolg'an qararlar menen biylikler shig'aradi.

91-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esinin' wa'killikleri, onin' jumis ta'rtibi, Qaraqalpaqstan Respublikasinin' basqa da ma'mleketlik uyimlari menen Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esinin' mu'na'sibetleri Qaraqalpaqstan Respublikasinin' nizami menen belgilenedi.

 

XXI BAP.
JYeRGILIKLI MA'MLYeKYeTLIK 
HA'KIMIYaTTIN' TIYKARLARI

92-statya. Ha'kimler ta'repinen basqarilatug'in xaliq deputatlarinin' Ken'esleri rayonlardag'i ha'm qalalardag'i (rayonliq bag'iniwdag'i qalalardan basqa) ma'mlekettin' ha'm puqaralardin' ma'plerine tiykarlana otirip, o'z wa'killigine tiyisli ma'selelerdi sheshetug'in wa'killikli ha'kimiyat uyimlari bolip tabiladi.

93-statya. Jergilikli ha'kimiyat uyimlarinin' biyligine to'mendegi ma'seleler tiyisli:

nizamliliqti, huqiq ta'rtibin ha'm puqaralardin' qa'wipsizligin ta'miyinlew;

aymaqlardi ekonomikaliq, sotsialliq ha'm ma'deniy jaqtan rawajlandiriw ma'seleleri;

jergilikli byudjetti du'ziw ha'm orinlaw, jergilikli saliqlardi, jiyimlardi belgilew, byudjetten tis qorlardi du'ziw;

jergilikli kommunalliq xojaliqqa basshiliq yetiw;

qorshap turg'an ortaliqti qorg'aw;

puqaraliq halat aktlerin dizimge aliwdi ta'miyinlew;

Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Konstitutsiyasina ha'm nizamlarina qayshi kelmeytug'in normativlik aktlerdi qabil yetiw ha'm basqa da wa'killiklerdi a'melge asiriw.

94-statya. Jergilikli ha'kimiyat uyimlari O'zbekstan Respublikasinin' nizamlarin, O'zbekstan Respublikasi Oliy Majlisinin' basqa da sheshimlerin, O'zbekstan Respublikasi Prezidentinin' pa'rmanlarin, qaralarin ha'm biyliklerin, O'zbekstan Respublikasi Ministrler Kabinetinin' qararlarin ha'm biyliklerin, Qaraqalpaqstan Respublikasinin' nizamlarin ha'm Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' basqa da sheshimlerin, Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esi Prezidiuminin' qararlarin, Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esinin' qararlarin ha'm biyliklerin turmisqa asiradi, respublikaliq ha'm jergilikli a'hmiyettegi ma'selelerdi dodalawg'a qatnasadi.

Joqari uyimlardin' o'z wa'killikleri sheginde qabil yetken sheshimleri to'mengi uyimlardin' orinlaniwi ushin minnetli.

Xaliq deputatlari Ken'eslerinin' ha'm ha'kimlerdin' wa'killik mu'deti - 5 jil.

95-statya. Tiyisli aymaqta rayonnin', qalanin' ha'kimi wa'killikli ha'm atqariw ha'kimiyatin basqaradi.

96-statya. Rayonlardin', qalalardin' ha'kimleri ha'm olardin' orinbasarlari Qaraqalpaqstan Respublikasi Ministrler Ken'esi Baslig'inin' usiniwi menen Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esinin' Baslig'i ta'repinen tayinlanadi, lawaziminan bosatiladi ha'm xaliq deputatlarinin' tiyisli Ken'esleri ta'repinen tastiyiqlanadi.

97-statya. Rayonnin' ha'm qalanin' ha'kimi o'z wa'killiklerin birden-bir basshiliq yetiw printsipleri tiykarinda a'melge asiradi ja'ne o'zi basshiliq yetetug'in uyimlardin' sheshimleri ha'm ha'reketleri ushin jekke juwapkerli boladi.

Rayon ha'm qala ha'kimi tiyisli xalq deputatlari Ken'esine rayonnin', qalanin' sotsialliq-ekonomikaliq rawajlaniwinin' yen' a'hmiyetli ma'seleleri boyinsha yesabatlar beredi, olar boyinsha xaliq deputatlari Ken'esi ta'repinen tiyisli sheshimler qabil yetiledi.

Ha'kimlerdin' ha'm xaliq deputatlari jergilikli Ken'eslerinin' jumisin sho'lkemlestiriw, wa'killiklerinin' ko'lemi ha'm xaliq deputatlari jergilikli Ken'eslerin saylaw ta'rtibi nizam menen ta'rtiplestiriledi.

98-statya. Ha'kim o'zine berilgen wa'killikler sheginde tiyisli aymaqtag'i barliq ka'rxanalardin', ma'kemelerin', sho'lkemlerdin', birlespelerdin', sonday-aq lawazimli adamlardin' ha'm puqaralardin' orinlawi ushin minnetli bolg'an sheshimler qabil yetedi.

99-statya. Poselkalarda, awillarda, sonday-aq qalalardin' ma'kan ken'eslerinde basliqti (aqsaqaldi) ha'm onin' ken'esgo'ylerin 2,5 jilg'a saylaytug'in puqaralar jiyinlari jergilikli o'zin-o'zi basqariw uyimlari bolip tabiladi.

Jergilikli o'zin-o'zi basqariw uyimlarin saylaw ta'rtibi, olardin' jumisin sho'lkemlestiriw ha'm wa'killiklerinin' ko'lemi nizam menen ta'rtiplestiriledi.

 

XXII BAP.
QARAQALPAQSTAN RYESPUBLIKASININ'
SUD  HA'KIMIYaTI

100-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi sud ha'kimiyati nizam shig'ariw ha'm atqariw ha'kimiyatlarinan, siyasiy partiyalardan, basqa da ja'miyetlik birlespelerden biyg'a'rez isleydi.

101-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasinin' sud sistemasi 5 jilliq mu'ddetke saylanatug'in Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Puqaraliq isler boyinsha Joqarg'i sudinan, Qaraqalpaqstan Respublikasi Jinayat isleri boyinsha Joqarg'i sudinan, Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Xojaliq sudinan, usi mu'ddetke tayinlanatug'in puqaraliq ha'm jinayat isleri boyinsha rayonlararaliq, rayonliq ha'm qalaliq sudlardan ibarat.

Sudlardin' jumis ta'rtibi ha'm olardi sho'lkemlestiriw nizam menen belgilenedi.

Ayriqsha sudlardi du'ziwge jol qoyilmaydi.

102-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Puqaraliq isler boyinsha Joqarg'i sudi puqaraliq sud islerin ju'rgiziw salasinda joqari sud ha'kimiyati uyimi bolip tabiladi ja'ne puqaraliq isler boyinsha rayonlararaliq sudlardin' jumisin sud ta'rtibinde baqlaw huqiqina iye.

103-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasi Jinayat isleri boyinsha Joqarg'i sudi jinayi ha'm ha'kimshilik sud islerin ju'rgiziw salasinda joqari sud ha'kimiyati uyimi bolip tabiladi ja'ne jinat isleri boyinsha rayonliq, qalaliq sudlarinin' jumisin sud ta'rtibinde baqlaw huqiqina iye.

104-statya. Ekonomikaliq salada ha'm oni basqariwdin' barisinda ha'r qiyli menshik tu'rlerine tiykarlang'an ka'rxanalar, ma'kemeler, sho'lkemler sonday-aq isbilermenler arasinda ju'z bergen xojaliq dawlari Qaraqalpaqstan Respublikasinin' Xojaliq sudi ta'repinen onin' wa'killikleri sheginde sheshiledi.

105-statya. Sudyalar g'a'rezsiz bolip, nizamg'a g'ana bag'inadi. A'dil sudlawdi a'melge asiriw boyinsha sudyalardin' jumisina ha'r qanday aralasiwg'a jol qoyilmaydi ha'm bul ha'reket nizam boyinsha juwapkershilikke alip keledi.

Sudyalarg'a qol qatilmasliqqa nizam menen kepillik beriledi.

Sudyalar senator, ma'mleketlik ha'kimiyattin' wa'killikli uyimlarinin' deputati boliwi mu'mkin yemes.

Sudyalar siyasiy partiyalardin' ag'zasi boliwi, siyasiy ha'reketlerge qatnasiwi, sonday-aq ilimiy ha'm pedagogikaliq jumislarinan tisqari haqi to'lenetug'in basqa birde xizmet tu'ri menen shug'illaniwi mu'mkin yemes.

Wa'killik mu'ddeti pitpesten burin sudya nizamda ko'rsetilgen tiykarlar boyinsha g'ana lawaziminan bosatiliwi mu'mkin.

106-statya. Barliq sudlarda islerdi qaraw ashiq o'tkeriledi. Islerdi jabiq ma'jiliste tin'lawg'a nizamda belgilengen jag'daylarda g'ana jol qoyiladi.

107-statya. Sud ha'kimiyatinin' aktleri barliq ma'mleketlik uyimlar, ja'miyetlik birlespeler, ka'rxanalar, ma'kemeler, sho'lkemler, lawazimli adamlar ha'm puqaralar ushin minnetli .

108-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasinda sud isi qaraqalpaq, o'zbek tillerinde yamasa tiyisli orinlardag'i xaliqtin' ko'pshiliginin' tilinde ju'rgiziledi. Sud ju'rgizilip atirg'an tildi bilmeytug'in iske qatnasiwshilarg'a dilmash arqali istin' materiallari menen toliq tanisiw ha'm sud ha'reketlerine qatnasiw ja'ne sudta ana tilinde so'ylew huqiqi ta'miyinlenedi.

109-statya. Ayiplaniwshig'a qorg'aniw huqiqi ta'miyinlenedi.

Sud ju'rgiziwdin' ha'r qanday basqishinda ka'siplik yuridikaliq ja'rdem aliw huqiqina kepillik beriledi. Puqaralarg'a, ka'rxanalarg'a, sho'lkemlerge ha'm ma'kemelerge yuridikaliq ja'rdem ko'rsetiw ushin advokatura ha'reket yetedi. Advokaturani du'ziw ha'm onin' jumis ta'rtibi nizam menen belgilenedi.

 

XXIII BAP.
SAYLAW  SISTYEMASI

110-statya. Qaraqalpaqstan Respublikasinin' puqaralari wa'killikli uyimlarg'a saylaw ha'm saylaniw huqiqina iye. Ha'r bir saylawshi bir dawisqa iye. Dawis beriw huqiqi, ten'lik ha'm yerk-iqrar bildiriw yerkinligine nizam menen kepillik beriledi.

Qaraqalpaqstan Respublikasi Joqarg'i Ken'esine, rayonliq, qalaliq, ma'mleketlik ha'kimiyattin' wa'killikli uyimlarina saylawlar tiyislisinshe olardin' konstitutsiyaliq wa'killik mu'ddeti pitken jilda - dekabr ayi u'shinshi on ku'nliginin' birinshi yekshembisine o'tkiziledi. Saylawlar uliwma, ten' ha'm tikkeley saylaw huqiqi tiykarinda jasirin dawis beriw joli menen o'tkeriledi. Qaraqalpaqstan Respublikasinin' on segiz jasqa tolg'an puqaralari saylaw huqiqina iye.

Sud ta'rep

Ko'rip shi'g'i'ldi': 13809