Qaraqalpaqstan Respublikasi' Ministrler Ken'esi

Qaraqalpaqstan Respublikasi'ni'n' Ma'mleketlik hu'kimet portali'


Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгашининг янги расмий веб-сайтига ўтиш. http://karakalpakstan.uz

ТОПЫРАҚТЫ БӘҲӘРГИ ЕГИСКЕ ТАЯРЛАЎ

Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w Betti PDF ta'rizde ju'klep ali'w (56 Kb)    Versiyasi'    Betti doc ta'rizde ju'klep ali'w (56 KB)

 

Гүзги мол қырманның тийкарғы дереклеринен бири — бул жерлерди егис алды ислеў болып есапланады. Оны сапалы етип өткериўде топырақ ызғарлылығын сақлаў ҳәр бир атыздан толық нәл алыўға ерисиледи. Қарақалпақстан жағда­йында бәҳәрде ҳаўа райы тез ысып кетип, ҳәмме егислик жерлер дерлик бир ўақытта тапқа келеди, кейин сүрилип, тырма-мала басылған жерлердиң ызғарлылығы кескин азайып, нәтийжеде алағат нәл алынады.

Соның ушын, жерди сүриўден алдын биринши гезекте орташа ҳәм аўыр топырақлы атызларды узынына ҳәм кесесине сапалы тырма-мала басылыўы керек. Көп жыллық дала изертлеўлер жуўмағы бойынша бул шараятта топырақтағы капилляр түтикшелер, жарықлар жабылып, оннан пуўланыў муғдары 1,5-2,0 еседен де көп азаяды. Усындай жол менен топырақта (оның механикалық қурамына байланыслы, яғный, жеңил, орташа, аўыр)  белгиленген ызғарлықты 4-5 күннен 7-8 күнге шекем сақлап, атызды таптан шығармаўға болады. Бәҳәрги сүрим әдетте 20-25 сантиметр тереңликте өткерилип, кеминде еки рет тырма-мала (атызда диагональ бағдарда) басылыўы лазым. Бунда атызда пайда болған сүрим өркешлери тегисленип, тығызланады ҳәм кесек пайда болмайды. Бул өз гезегинде толық нәл алыўға тәсирин тийгизеди. Бәҳәрги сүримди 0-20 сантиметр топырақ қатламы температурасы 12-140Сқа жеткенде баслаў усыныс етиледи.

Егис алды сүримди биринши гезекте жеңил, шеге тап жерлерден баслаў шәрт. Кейин тырма-мала басып, дәрҳал шигит егисин өткериў керек. Бәҳәрги сүрим астына гектарына кеминде 20-30 тонна есабынан жергиликли төгин жақсы нәтийже беретуғыны (қосымша 2-4 центнер өним алынатуғыны) анықланған. Соның менен қатар, жергиликли төгин өсимликлердиң минерал төгинлерди тез өзлестириўине унамлы тәсирин тийгизеди. Жергиликли төгин (қый) 50-60 килограмм аммиак селитрасы ямаса 100-150 килограмм суперфосфат пенен араластырылып берилгенде, топырақ сүрим қатламында ызғарлылық даўамлы сақланады ҳәм толық бир тегис нәл алыўға ерисиледи.

Қарақалпақстан дийқаншылық илимий-изертлеў институтындағы өткерилген изертлеўлерде егислик жерлеримизге гектарына 10-15 тонна жергиликли төгин берилгенде, өнимниң артыўы, топырақтың азықлық затлар менен байыўына ҳеш қандай тәсири сезилмеген. Хожалық айналасындағы жерлерге жергиликли төгинлер жетиспесе, оларды жыллар даўамында ретлестирип бериў лазым. Мәселен, биринши жыл бир атызға, ке­йинги жылы еки атызға. Буннан тысқары, хожалықларды намбар менен тәмийинлеўди қайтадан қолға алыў мақсетке муўапық болар еди. Быйылғы жылдың шараятында суўғарыў тармақларына жақын, тәбийий өнимдарлылығы жоқары атызларды төгинлер менен биринши гезекте тәмийинлеўге ерисиў керек. 

Ҳәр бир хожалықтың техникалық, экономикалық жағдайын толық есапқа алып, жергиликли ҳәм минерал төгинлер бериўди ретлестириў егислик жерлердиң кең көлемде артықша қәрежетлерсиз өнимдарлылығын ҳәм структурасын жақсылаўға имканият жаратады.

Жуўмақлап айтқанда, бәҳәрде егис алды жерди сапалы ислеў, вегетация дәўириндеги өткерилетуғын илажлардың нәтийжелилигин арттырады ҳәм гүздеги мол қырманға тийкар салады.

Г.САЙПНАЗАРОВ,

Ж.АБИШОВ,

Қарақалпақстан дийқаншылық илимий-изерт­леў институты илимий хызметкерлери.


Sa'ne: 24.04.2018 16:33, 2052 ma'rte ko'rip shi'g'i'ldi'